Question 1

Boletín de Divulgación Astronómica da IAU: Marzo 2017 #2

Accepted Answer

Boletín de Divulgación Astronómica da Unión Astronómica Internacional (IAU)
Marzo 2017 #2
Neste boletín:
0) Nota dos editores
1) “Astronomía para todos” durante o Mes da Astronomía Global
2) Adestramento básico para profesores de primaria e secundaria
3) O ceo en bicicleta
4) Espazo de contacto da divulgación nacional (NOC): Novas de Serbia
5) Prepárate para o Mes de Astronomía Global 2017
6) O proxecto Megafilme da Eclipse
7) Contidos interactivos para educadores sobre contaminación luminosa
8) Libro electrónico gratuíto: 101 acontecementos astronómicos de 2017
9) Encontros e actividades globais
10) O boletín de divulgación astronómica da IAU noutros idiomas
11) Contribucións ao boletín de divulgación astronómica da IAU
0) Nota dos editores
Abril está á volta da esquina e, como sempre, con el vén o moi anticipado Mes da Astronomía Global promovido por Astrónomos Sen Fronteiras. Animámosvos a participar activamente e unirvos ás numerosas celebracións en todo o mundo. É unha oportunidade para compartir o ceo nocturno coa familia e amigos, mais tamén unha oportunidade para contactar con moita xente diferente no mundo e facer unha celebración compartida, baixo un mesmo ceo.
Neste número, planificamos os principais acontecementos astronómicos do ano co libro electrónico gratuíto de Universe Today. Descubrimos dous proxectos inspiradores da nosa oficina irmá, a Oficiona de Astronomía para o Desenvolvemento: o Ceo en bicicleta, para os nenos desfavorecidos da India, e un obradoiro deseñado para promover a astronomía aos profesores de ciencias en Nixeria. E se es un entusiasta da fotografía, aprende como participar no Proxecto Eclipse Megafilme.
Feliz lectura e ceos despexados!
O equipo da Oficina para a Divulgación da Astronomía da IAU
1) “Astronomía para todos” durante o Mes da Astronomía Global
Para o Mes da Astronomía Global 2017, o Grupo de Traballo IAU de Astronomía para a Igualdade e a Inclusión uniu forzas con Astrónomos Sen Fronteiras e compilou unha listaxe de trinta recursos para promovelos durante o mes de abril. Os trinta recursos conforman unha colección gratuíta e aberta para facilitar o desenvolvemento de actividades para persoas con discapacidades. Esta colaboración entre os dous grupos é tamén unha chamada á acción para todas as persoas que desexan poñer en práctica actividades inclusivas e queiran coñecer máis sobre como crear e desenvolver recursos para a xente con discapacidades.
Podes saber máis nesta ligazón: http://astronomerswithoutborders.org/gam2017-resources/astronomy-for-all.html 
2) Adestramento básico para profesores de primaria e secundaria
O proxecto “curso básico de ciencia espacial para profesores de primaria e secundaria” recibiu o apoio da Oficina IAU de Astronomía para o Desenvolvemento 2017 do Grupo Operativo 2 – Infancia e escolas. O curso é un obradoiro deseñado para promover a apreciación da astronomía entre os profesores de ciencia de primaria e secundaria de Nixeria. O obradoiro desenvolverase en dous lugares: en Nsukka (Enugu), do 20 ao 22 de abril; e en Port-Harcourt (Rivers) do 23 ao 25 de abril. Todos os profesores nixerianos de escolas de primaria e secundaria poden postular ao curso até o 6 de abril de 2017.
Máis información: http://bit.ly/2mAkiA6
3) O ceo en bicicleta
O proxecto “O ceo en bicicleta” foi financiado en 2016 pola Oficina IAU de Astronomía para o Desenvolvemento, no Grupo Operativo 3 – Divulgación pública, co propósito de popularizar a ciencia a través da astronomía e as ciencias do espazo. Este proxecto leva introducindo as marabillas do ceo nocturno a grupos de persoas desfavorecidas na India. Transportan os telescopios en bicicleta e os levan a lugares onde se reúne o público. O obxectivo foi fomentar a educación científica e disipar mitos relacionados con fenómenos celestes, comúns en moitos lugares da India. O equipo visitou as ONGs locais para atender a curiosidade dos nenos desfavorecidos, para chegar a uns 450 nenos dos suburbios próximos e espazos equivalentes.
Tes máis información aquí: http://www.astro4dev.org/blog/category/tf3/the-sky-on-a-bike/
4) Espazo de contacto da divulgación nacional (NOC): Novas de Serbia
a) Aktuelna Astronomija Online
Un novo boletín semanal e gratuíto, o AAO &#8211; Aktuelna Astronomija Online (Novas de actualidade astronómica online) está xa dispoñíbel para todos os falantes de serbio. O boletín AAO incluirá os acontecementos astronómicos internacionais e outras curiosidades relacionadas coa astronomía. Publicarase na rede cada semana en lingua serbia e cada novo número estará listo para descarga o domingo.
Podes ler os últimos números aquí: http://bit.ly/AAObilten
b) Nova Galaksija
A nova revista online de ciencia “Nova Galaksija” foi lanzada e está xa dispoñíbel en lingua serbia. A revista está inspirada nunha vella revista popular iugoslava, “Galaksija”, que se publicou entre 1972 e 2001. Agardamos que a nova revista demostre ser unha digna sucesora e convidámosvos a explorala en http://galaksijanova.rs/
c) Radio Galaksija
O programa de radio e podcast de astronomía “Radio Galaksija” leva emitíndose dende 2008 e chegou á súa edición número 100 en outubro de 2016. O programa emítese en lingua serbia e todos os episodios poden atoparse online canda o último -o 104- sobre a historia da astroomía: https://www.mixcloud.com/radiogalaksija/
5) Prepárate para o Mes de Astronomía Global 2017
Este ano o Mes da Astronomía Global toca coma sempre unha gran variedade de contidos: a Festa das Estrelas Global o 1 de abril, o Maratón Messier Online do 4 de abril; o Concerto Cósmico o 28 de abril, e moitas máis celebracións especiais ao longo de todo o mes. Déixate guiar polo lema dos Astrónomos Sen Fronteiras “Un pobo, un ceo” e xúntate ás celebracións en todo o mundo.
Astrónomos Sen Fronteiras ten unha longa listaxe de actividades preparada. Aquí é o que podes agardar en 2017:
1 marzo – 1 maio: Concurso de astropoesía
25 marzo – 30 abril: Concurso fotográfico 2017 internacional Ceo e Terra
1 abril: Festa das Estrelas Global
1-30 abril: Campaña de busca de asteroides Astrónomos Sen Fronteiras
1-30 abril: Descubrir o sistema solar
1-30 abril: Exploración lunar 2017
1 abril – 1 maio: Concurso de astroartes
1 e 28 abril: A Lúa sobre as Hiades
4 abril: Maratón Messier online
5 abril: Camiñar sobre a Lúa
7 abril: Colaboración arte e ciencia – podcast
7 abril: Observación de Xúpiter
10-28 abril: Mirar a Lúa
14 abril: Colaboración arte e ciencia – podcast
18-27 abril: Globe at night
20-23 abril: Observación das líridas
22 abril: Estrelas para todos
22-28 abril: Semana “International Dark Sky” 2017
23 abril: Día do Sol
28 abril: Concerto cósmico para o Mes Astronómico Global
30 abril: OPTICKS
Para saber máis, http://astronomerswithoutborders.org/gam2017-programs/program-schedule-2017.html
6) O proxecto Megafilme da Eclipse
Colabora cun proxecto pioneiro de ciencia cidadá: o Megafilme da Eclipse! O proxecto procura fotografías da eclipse solar do 21 de agosto para facer un filme con imaxes de costa a costa a través dos Estados Unidos. O equipo que coordina o proxecto persegue a participación de fotógrafos experimentados para axudar na creación do filme e no apoio á ciencia solar. O obxectivo final é recrutar máis de mil fotógrafos afeccionados e astrónomos que sigan o paso da totalidade o 21 de agosto de 2017. Os membros do equipo recibirán adestramento e proporcionarán unha imaxe de práctica antes da eclipse.
Tedes máis información na nota de prensa oficial da UC Berkeley e visitando o sitio web oficial do proxecto: https://eclipsemega.movie/.
7) Contidos interactivos para educadores sobre contaminación luminosa
Para promover a comprensión da importancia de reducir e eliminar a contaminación luminosa a International Dark Sky Association (IDA) compilou unha listaxe de contidos interactivos para dar apoio aos educadores que desexen incorporar a contaminación luminosa ao currículum escolar. Os contidos van dende “Demasiado brillo pola noite?”, creado por ScienceNetLinks, a “Actividades prácticas: medindo a contaminación luminosa”, de Teach Engineering; o conxunto abrangue sete contidos en total.
Se queredes ter máis información, visitade http://bit.ly/2ntan3M
8) Libro electrónico gratuíto: 101 acontecementos astronómicos de 2017
“101 acontecementos astronómicos de 2017” é un libro electrónico gratuíto lanzado por Universe Today e escrito por David Dickinson. Astrónomos afeccionados como Cory Schmitz (Photographing Space) e Paul Stewart (The Upside Down Astronomer) achegan algunhas das súas fermosas fotografías. Este libro anímavos a saír fóra cos vosos amigos e familiares e gozar dos mellores acontecementos astronómicos de 2017, como as ocultacións, eclipses, chuvias de meteoros e moitas máis.
Podes atopar o libro aquí: http://bit.ly/2nf76V1
9) Encontros e actividades globais en 2017
Aquí tes unha listaxe de conferencias e actividades sobre educación e investigación astronómica en todo o mundo. Planifica con tempo un ano cheo de acontecementos interesantes!
Engadidos hai pouco
Big data en astronomía: unha ferramenta potencial de innovación social
Data: 7-11 de agosto de 2017
Lugar: Flic en Flac, Illa Mauricio
Máis información: https://sites.google.com/ska.ac.za/barista/home?authuser=0 
Datas importantes
Simposio internacional sobre educación en astronomía e astrobioloxía
Deadline para envío de propostas: 1 de abril de 2017
Data: 3-7 de xullo de 2017
Lugar: Utrecht, Países Baixos
Máis información: http://ise2a.uu.nl/
Próximas actividades
a) Congreso de Imaxes de Ceo Profundo de Europa Central (CEDIC)
Data: do 10 ao 12 de marzo de 2017
Lugar: Linz, Austria
Máis información: http://www.cedic.at
b) Mes Astronómico Global
Data: abril de 2017
Lugar: en todo o mundo
Máis información: http://www.astronomerswithoutborders.org/
c) 10º Encontro Internacional de Astronomía e Astronáutica
Data: do 6 ao 8 de abril de 2017
Lugar: Campos, RJ, Brazil
Máis información: http://bit.ly/2e3Gj5k
d) Divulgación e comunicación para grandes proxectos científicos internacionais.
Data: do 11 ao 13 de abril de 2017
Lugar: Pasadena, California (EEUU)
Máis información: http://conference.ipac.caltech.edu/wepoc2017
e) Noite de Yuri
Data: 12 de abril
Lugar: en todo o mundo
Máis información: https://yurisnight.net/
f) Cuarto Encontro IAU Oriente Medio e África (MEARIM IV)
Data: do 22 ao 25 de maio de 2017
Lugar: Adís Abeba, Etiopía
Máis información: http://www.eorcworkshop.com/mearim-iv-home
g) Telescopios Robóticos, conferencia sobre investigación e educación estudantil
Data: do 18 ao 22 de xuño de 2017
Lugar: San Diego, California (EEUU)
Máis información: http://rtsre.org/
h) IV Festival Starmus: a vida e o universo
Data: do 18 ao 23 de xuño de 2017
Lugar: Trondheim, Noruega
Máis información: https://www.starmus.com
i) Semana Europea da Astronomía e Ciencia do Espazo (EWASS)
Data: do 26 ao 30 de xuño de 2017
Lugar: Praga, República Checa
Máis información: http://eas.unige.ch/EWASS2017/about.jsp
l) Día do Asteroide
Data: 30 de xuño de 2017
Lugar: en todo o mundo
Máis información: http://asteroidday.org/
m) Encontro astronómico nacional da Royal Astronomical Society 2017
Data: do 2 ao 6 de xullo de 2017
Lugar: Universidade de Hull, Reino Unido
Máis información: https://nam2017.org/
n) 13º Encontro Rexional Asia-Pacífico (APRIM 2017)
Data: do 3 ao 7 de xullo de 2017
Lugar: Taipei, Taiwan
Máis información: http://www.aprim2017.tw/
ñ) Simposio Internacional sobre Educación en Astronomía e Astrobioloxía
Data: do 3 ao 8 de xullo de 2017
Lugar: Utrecht, Países Baixos
Máis información: http://ise2a.uu.nl/
o) Big data en astronomía: unha ferramenta potencial de innovación social
Data: 7-11 de agosto de 2017
Lugar: Flic en Flac, Illa Mauricio
Máis información: https://sites.google.com/ska.ac.za/barista/home?authuser=0 
p) Congreso Europeo de Ciencia Planetaria 2017
Data: do 17 ao 22 de setembro de 2017
Lugar: Radisson Blu Hotel Latvija, Riga, Letonia
Máis información: http://www.epsc2017.eu/
q) 3ª Simposio COSPAR
Data: do 18 ao 22 de setembro de 2017
Lugar: Illa Jeju, Corea do Sur
Máis información: https://cosparhq.cnes.fr/
r) Semana Mundial do Espazo 2017
Data: do 4 ao 10 de outubro de 2017
Lugar: en todo o mundo
Máis información: http://www.worldspaceweek.org/theme/
s) Noite Internacional de Observación da Lúa
Data: 28 de outubro de 2017
Lugar: en todo o mundo
Máis información: http://observethemoonnight.org/
t) Comunicar Astronomía co Público – CAP2018
Data: do 24 ao 28 de marzo de 2018
Lugar: Fukuoka, Xapón
Máis información: http://www.communicatingastronomy.org/cap2018/
u) Sociedade Planetaria Internacional 2018
Data: do 1 ao 6 de xullo de 2018
Lugar: Toulouse, Francia
Máis información: http://www.ips-planetarium.org/page/IPS2018Toulouse
Esquecemos algo? Entón comparte os teus encontros sobre educación e divulgación astronómica con nós vía outreach@iau.org.
10) O boletín de divulgación astronómica da IAU noutros idiomas
-Traducións ao serbio, pola doutora Liliana Gracanin de Serbia: https://twitter.com/IAU_srpski;
-Tradución ao español, por ASAFILE, Asociación de Astrónomos Aficionados de León, Nicaragua: http://asafile.blogspot.jp/p/blog-page_12.html;
-Se queres recibir a tradución ao xaponés do boletín, subscríbete á Asociación Xaponesa de Astrónomos Afeccionados aquí: http://www.jaaa-astro.jp/jaaa-ml.html;
-Traducións ao galego, pola Agrupación Astronómica Coruñesa Ío, en España, aquí: http://agrupacionio.com/gl/tag/boletin-iau;
-Podes atopar números antigos deste boletín en español traducidos pola Sociedad Española de Astronomía neste enderezo: http://www.sea-astronomia.es/drupal/content/newsletter-iau-noc;
Se estás interesado en traducir o noso boletín ao teu idioma, por favor contacta con nós vía outreach@iau.org.
11) Contribucións ao boletín de divulgación astronómica da IAU
Na Oficina de Divulgación Astronómica da IAU sempre estamos buscando noticias sobre educación e divulgación astronómica en todo o mundo. Por favor, continuade compartindo as vosas historias con nós en 2017! Se estás organizando actividades a gran escala a nivel rexional ou internacional, ofreces postos de traballo de educación e comunicación da astronomía, tes proxectos innovadores ou historias inspiradoras, buscas colaboración ProAm en astronomía ou creaches recursos educativos, fáinolo saber por correo electrónico: outreach@iau.org.
Tradución: Martin Pawley (Agrupación Ío). Podes consultar o boletín en inglés nesta ligazón.

Question 2

O avó coruñés de Williamina Fleming

Accepted Answer

A lectura do excelente libro de Dava Sobel El Universo de cristal, editado por Capitán Swing, achega unha inesperada conexión galega da lendaria Williamina Fleming, que pasou de ser criada do director do observatorio de Harvard, Edward Pickering, a facer ciencia no centro e converterse finalmente na primeira muller en obter un cargo relevante na universidade, o de conservadora do arquivo fotográfico (a súa fascinante peripecia vital xa foi relatada hai tempo neste blog). Na páxina 179 da edición española do libro fálase da elexía que Pickering escribiu na morte de Williamina, un texto que recollía historias que ao parecer ela contaba a miúdo sobre a súa estirpe escocesa. Unha desas historias ten que ver coa batalla de Elviña e iso, de inmediato, alimentou o desexo de atopar a fonte orixinal.

O obituario de Williamina que apareceu no boletín mensual da Royal Astronomical Society, da que ela era membro honoraria, recolle ese fabuloso relato familiar.  Citando a nota escrita por Pickering, dise que pertencía ao clan Graham de Claverhouse -un dos seus antepasados por parte de nai era John Graham, primeiro vizconde de Dundee, cantado por Walter Scott no poema Bonnie Dundee&#8211; e que herdou en elevado grao «algunhas das mellores características de tan distinguida familia: enerxía, perseveranza e lealdade». A tataravoa de Williamina vivira nunha casa boa de Stirling que pasou a outras ramas da familia por falta de descendencia masculina. A súa filla, bisavoa de Willimina, casou cun oficial dos 79th Highlanders, o capitán Walker, que prestou servizos na Guerra de Independencia de España ás ordes do tenente xeneral Sir John Moore. A muller non se separou del durante a guerra e quedou embarazada. Na batalla de Elviña, o 16 de xaneiro de 1809, morreu o capitán Walker canda sir John Moore e varios centos de militares británicos máis. O mesmo día e no campo de batalla deu a luz a señora Walker: foi en territorio galego que naceu John Walker, o avó de Williamina.
Difícil discernir hoxe canto hai de lenda e canto de verdade nesta historia, pois de feito diferentes documentos relativos á vida de John Walker contradinse entre si (ver Catchers of the Light de Stefan Hughes), mais nestes casos paga a pena seguir o consello de John Ford: «when legend becomes fact, print the legend». A filla de John e Mary Walker, tamén chamada Mary, casou en 1832 con Robert Stevens; dos dez fillos que tiveron, só seis chegaron a adultos. Williamina foi a quinta, mais un dos catro irmáns precedentes morrera uns meses antes de ela nacer.
Por parte de Williamina a liñaxe dos Graham proseguiu a través do seu único fillo, ao que lle puxo o nome do seu admirado xefe: Edward Charles Pickering Fleming, nacido o 6 de outubro de 1879 en Dundee, Escocia. Durante uns anos o neno quedou en Dundee ao coidado da súa avoa e bisavoa, as dúas Mary (Walker e Stevens), unha vez que a nai tivo que regresar a Harvard. O reencontro con Williamina produciríase en 1887, cando Edward, a súa avoa Mary e a tía Joanna se trasladaron aos Estados Unidos a bordo do vapor SS Prussian.

Question 3

Boletín de Divulgación Astronómica da IAU: Marzo 2017 #1

Accepted Answer

Boletín de Divulgación Astronómica da Unión Astronómica Internacional (IAU)
Marzo 2017 #1
Neste boletín:
0) Nota dos editores
1) Espazo de contacto da divulgación nacional (NOC): Novas dos EEUU
2) Espazo de contacto da divulgación nacional (NOC): Novas de Portugal
3) Planetario Naval Hill: proxecto de desenvolvemento de contidos adaptados ao contexto
4) SkyLight – Ópera científica global: a canción e a danza dos refuxiados
5) Conmemorando a primeira muller astrónoma: Hipatia de Alexandría
6) Celebremos os planetarios en todo o mundo!
7) “Making the Case”: Divulgación e comunicación para grandes proxectos científicos internacionais.
8) Os mundos do patio de atrás: Planeta Nove
9) Encontros e actividades globais
10) O boletín de divulgación astronómica da IAU noutros idiomas
11) Contribucións ao boletín de divulgación astronómica da IAU
0) Nota dos editores
Neste número, prestámoslle atención aos mundos distantes e unímonos á busca do Planeta Nove. Se es fan de Hipatia de Alexandría entón vota para facer do 20 de marzo o Día de Hipatia! E descubre máis sobre os últimos proxectos financiados pola IAU OAD en 2017; desta volta, o desenvolvemento de novos contidos para planetarios.
Queremos salientar as contribucións para o noso Espazo de contacto da divulgación nacional (NOC) e outros membros da comunidade que seguen compartindo as súas actividades nacionais connosco. Sentímonos verdadeiramente inspirados ao ver tantas colaboracións internacionais que crecen dende o que unha vez foron actividades locais para acadar un impacto rexional e incluso internacional.
Feliz lectura e ceos despexados!
O equipo da Oficina para a Divulgación da Astronomía da IAU
1) Espazo de contacto da divulgación nacional (NOC): Novas dos EEUU
a) Concurso da moeda de Maunakea
O concurso da moeda de Maunakea anima a descubrir a converxencia entre a astronomía (o ceo nocturno, as constelacións e os telescopios) e a cultura hawaiana de Maunakea (as plantas, animais, insectos, o medio ambiente e a historia natural) entre os estudantes de primaria e secundaria de Hawai&#8217;i, a illa maior do arquipélago. Os estudantes son convidados a crear o deseño dunha moeda que inclúa tanto a astronomía como os temas hawaianos relacionados con Maunakea e expresar o seu “aloha” (https://en.wikipedia.org/wiki/Aloha) e respecto pola impresionante montaña. A data límite para participar é o venres de 10 de marzo de 2017.
Podes saber máis sobre o concurso: http://mkaoc.org/coin/2017
2) Espazo de contacto da divulgación nacional (NOC): Novas de Portugal
a) AstroCamp 2017
O Observatorio Europeo Austral (ESO) e o Centro de Astrofísica da Universidade do Porto (CAUP) colaboran para apoiar AstroCamp 2017, un programa académico de verán enfocado á astronomía para estudantes de secundaria. O AstroCamp 2017 celebrarase do 6 ao 20 de agosto no norte de Portugal, no espazo protexido do Centro de Educación e Interpretación Ambiental do Corno de Bico. O participante coa mellor solicitude dun dos países membros da ESO que poida concorrer gañará unha bolsa ofrecida pola ESO que cubrirá o custo do campamento.
Máis info (en inglés): http://www.eso.org/public/unitedkingdom/announcements/ann17006/?lang
3) Planetario Naval Hill: proxecto de desenvolvemento de contidos adaptados ao contexto
Este é un dos proxectos financiados en 2017 polo Grupo Operativo 3 – Divulgación pública e atenderá ao desenvolvemento de novos contidos para planetarios. O planetario Naval Hill é na actualidade o único planetario dixital de Sudáfrica e os seus usuarios proceden de diversas orixes culturais e socioeconómicas. Para facer accesíbeis e relevantes as películas de planetario (típicas dos países desenvolvidos no hemisferio norte), o equipo do planetario Naval Hill producirá contido full-dome para planetario e traducirá o contido existente que sexa culturalmente relevante e fale das necesidades da poboación local.
Podes atopar máis detalles aquí: http://www.astro4dev.org/blog/2017/02/07/overview-of-project-nhp/
4) SkyLight – Ópera científica global: a canción e a danza dos refuxiados
SkyLight – Ópera científica global é un proxecto oficialmente apoiado por IAU-Cosmic Light, proxecto do Ano Internacional da Luz 2015 da UNESCO (IYL2015) e é a primeira ópera científica da historia escrita en colaboración por unha comunidade internacional de nenos, profesores, científicos e artistas de 35 nacións. “A canción e a danza dos refuxiados” é o final da edición de 2016. Celebra e comparte as contribucións da ciencia moderna para a nosa comprensión da orixe común da humanidade nas estrelas, e como agora temos un coñecemento detallado das nosas interdependencias, interrelacións e interconexións.
Podes atopar o novo final da Ópera Skylight como unha canción e danza que representa a nosa orixe común con estrelas aquí: https://www.youtube.com/watch?v=MWXAvdmRMcM
5) Conmemorando a primeira muller astrónoma: Hipatia de Alexandría
Atención, admiradores de Hipatia de Alexandría de todo o mundo! Na actualidade estase a propoñer o 20 de marzo como data ideal para conmemorar a primeira muller astrónoma, Hipatia de Alexandría. Posto que o pedimento está collendo forza -hai máis de 40 países detrás, Uruguay, Colombia, Venezuela, Nicaragua e Chile uníronse hai pouco- a organización está animándose a formalizar unha proposta á UNESCO de tal forma que no Día de Hipatia poidamos celebrar o día da Muller na Ciencia.
Podes votar e aprender máis do proxecto aquí: http://bit.ly/2kKt1TA
6) Celebremos os planetarios en todo o mundo!
O obxectivo do Día Internacional dos Planetarios (IDP) é envolver a comunidade internacional de planetarios nunha acción conxunta que promova o coñecemento dos planetarios entre o público. A IDP foi concibida inicialmente pola Associazione Amici dei Planetari en Italia. En 1995, cando outros planetarios en Europa se sumaron á celebración, converteuse nun verdadeiro día internacional. Hoxe celébrase ademais nos Estados Unidos e Australia e agárdase que siga medrando até ter alcance global.
O Día Internacional dos Planetarios (IDP) celebrarase o 12 de marzo de 2017 e todos os planetarios, sexa cal for a súa filiación, están convidados a tomar parte. Máis información: https://ips-planetarium.site-ym.com/?page=IDP
7) “Making the Case”: Divulgación e comunicación para grandes proxectos científicos internacionais
“Making the Case: Divulgación e comunicación para grandes proxectos científicos internacionais” é un obradoiro de tres días que achegará nun foro aos responsábeis de educación, divulgación e comunicación dos proxectos de astronomía e física de altas enerxías para debater algunhas cuestións fundamentais de proxectos de ciencia internacionais de gran escala. O obradoiro terá lugar do 11 ao 13 de abril en Pasadena, California.
Máis información, aquí: http://conference.ipac.caltech.edu/wepoc2017
8) Os mundos do patio de atrás: Planeta Nove
“Backyard Worlds” (os mundos do patio de atrás) agarda descubrir un gran planeta nos confíns do noso sistema solar, un mundo que os astrónomos chaman Planeta Nove. Mais Backyards Worlds precisa a túa axuda! Atopar obxectos tan débiles require escrutar as imaxes a ollo, para distinguir os corpos celestes que se moven de trazas e outros artefactos visuais. Así que animádevos e unídevos á busca, hai moitas imaxes que observar. En última instancia descubrirás un mundo que está aínda máis preto do Sol que Próxima Centauri!
Descubre máis deste proxecto e como participar aquí: https://www.zooniverse.org/projects/marckuchner/backyard-worlds-planet-9
9) Encontros e actividades globais en 2017
Aquí tes unha listaxe de conferencias e actividades sobre educación e investigación astronómica en todo o mundo. Planifica con tempo un ano cheo de acontecementos interesantes!
Engadidos hai pouco
Telescopios Robóticos, conferencia sobre investigación e educación estudantil
Data: do 18 ao 22 de xuño de 2017
Lugar: San Diego, California (EEUU)
Máis información: http://rtsre.org/
Datas importantes
13º Encontro IAU da Rexión Asia-Pacífico (APRIM 2017)
Nova data límite para o envío de propostas: 15 de marzo de 2017
Data: do 3 ao 7 de xullo de 2017
Lugar: Taipei, Taiwan.
Máis información: http://www.aprim2017.tw/
Próximas actividades
a) Congreso de Imaxes de Ceo Profundo de Europa Central (CEDIC)
Data: do 10 ao 12 de marzo de 2017
Lugar: Linz, Austria
Máis información: http://www.cedic.at
b) Mes Astronómico Global
Data: abril de 2017
Lugar: en todo o mundo
Máis información: http://www.astronomerswithoutborders.org/
c) 10º Encontro Internacional de Astronomía e Astronáutica
Data: do 6 ao 8 de abril de 2017
Lugar: Campos, RJ, Brazil
Máis información: http://bit.ly/2e3Gj5k
d) Divulgación e comunicación para grandes proxectos científicos internacionais.
Data: do 11 ao 13 de abril de 2017
Lugar: Pasadena, California (EEUU)
Máis información: http://conference.ipac.caltech.edu/wepoc2017
e) Noite de Yuri
Data: 12 de abril
Lugar: en todo o mundo
Máis información: https://yurisnight.net/
f) Cuarto Encontro IAU Oriente Medio e África (MEARIM IV)
Data: do 22 ao 25 de maio de 2017
Lugar: Adís Abeba, Etiopía
Máis información: http://www.eorcworkshop.com/mearim-iv-home
g) Telescopios Robóticos, conferencia sobre investigación e educación estudantil
Data: do 18 ao 22 de xuño de 2017
Lugar: San Diego, California (EEUU)
Máis información: http://rtsre.org/
h) IV Festival Starmus: a vida e o universo
Data: do 18 ao 23 de xuño de 2017
Lugar: Trondheim, Noruega
Máis información: https://www.starmus.com
i) Semana Europea da Astronomía e Ciencia do Espazo (EWASS)
Data: do 26 ao 30 de xuño de 2017
Lugar: Praga, República Checa
Máis información: http://eas.unige.ch/EWASS2017/about.jsp
l) Día do Asteroide
Data: 30 de xuño de 2017
Lugar: en todo o mundo
Máis información: http://asteroidday.org/
m) Encontro astronómico nacional da Royal Astronomical Society 2017
Data: do 2 ao 6 de xullo de 2017
Lugar: Universidade de Hull, Reino Unido
Máis información: https://nam2017.org/
n) 13º Encontro Rexional Asia-Pacífico (APRIM 2017)
Data: do 3 ao 7 de xullo de 2017
Lugar: Taipei, Taiwan
Máis información: http://www.aprim2017.tw/
ñ) Simposio Internacional sobre Educación en Astronomía e Astrobioloxía
Data: do 3 ao 8 de xullo de 2017
Lugar: Utrecht, Países Baixos
Máis información: http://ise2a.uu.nl/
o) Congreso Europeo de Ciencia Planetaria 2017
Data: do 17 ao 22 de setembro de 2017
Lugar: Radisson Blu Hotel Latvija, Riga, Letonia
Máis información: http://www.epsc2017.eu/
p) 3ª Simposio COSPAR
Data: do 18 ao 22 de setembro de 2017
Lugar: Illa Jeju, Corea do Sur
Máis información: https://cosparhq.cnes.fr/
q) Semana Mundial do Espazo 2017
Data: do 4 ao 10 de outubro de 2017
Lugar: en todo o mundo
Máis información: http://www.worldspaceweek.org/theme/
r) Noite Internacional de Observación da Lúa
Data: 28 de outubro de 2017
Lugar: en todo o mundo
Máis información: http://observethemoonnight.org/
s) Comunicar Astronomía co Público – CAP2018
Data: do 24 ao 28 de marzo de 2018
Lugar: Fukuoka, Xapón
Máis información: http://www.communicatingastronomy.org/cap2018/
t) Sociedade Planetaria Internacional 2018
Data: do 1 ao 6 de xullo de 2018
Lugar: Toulouse, Francia
Máis información: http://www.ips-planetarium.org/page/IPS2018Toulouse
Esquecemos algo? Entón comparte os teus encontros sobre educación e divulgación astronómica con nós vía outreach@iau.org.
10) O boletín de divulgación astronómica da IAU noutros idiomas
-Traducións ao serbio, pola doutora Liliana Gracanin de Serbia: https://twitter.com/IAU_srpski;
-Tradución ao español, por ASAFILE, Asociación de Astrónomos Aficionados de León, Nicaragua: http://asafile.blogspot.jp/p/blog-page_12.html;
-Se queres recibir a tradución ao xaponés do boletín, subscríbete á Asociación Xaponesa de Astrónomos Afeccionados aquí: http://www.jaaa-astro.jp/jaaa-ml.html;
-Traducións ao galego, pola Agrupación Astronómica Coruñesa Ío, en España, aquí: http://agrupacionio.com/gl/tag/boletin-iau;
-Podes atopar números antigos deste boletín en español traducidos pola Sociedad Española de Astronomía neste enderezo: http://www.sea-astronomia.es/drupal/content/newsletter-iau-noc;
Se estás interesado en traducir o noso boletín ao teu idioma, por favor contacta con nós vía outreach@iau.org.
11) Contribucións ao boletín de divulgación astronómica da IAU
Na Oficina de Divulgación Astronómica da IAU sempre estamos buscando noticias sobre educación e divulgación astronómica en todo o mundo. Por favor, continuade compartindo as vosas historias con nós en 2017! Se estás organizando actividades a gran escala a nivel rexional ou internacional, ofreces postos de traballo de educación e comunicación da astronomía, tes proxectos innovadores ou historias inspiradoras, buscas colaboración ProAm en astronomía ou creaches recursos educativos, fáinolo saber por correo electrónico: outreach@iau.org.
Tradución: Martin Pawley (Agrupación Ío). Podes consultar o boletín en inglés nesta ligazón.

Question 4

Antroido, Semana Santa e astronomía

Accepted Answer

A diferenza doutras festividades de orixe relixiosa que teñen data fixa, caso do Nadal, a Semana Santa cambia de datas cada ano. Varía, mais non demasiado: o venres santo, por exemplo, nunca cae o 5 de marzo e tampouco nunca o 30 de abril. A posición no calendario da Semana Santa tira o Antroido cara adiante ou cara atrás, pois como ben sabemos as dúas celebracións están conectadas no tempo. O que non é tan coñecido é como se determinan esas datas, que obedecen a razóns astronómicas.
Empecemos polo Antroido, xa que estamos nel. Uns días de festa e transgresión que anteceden á Coresma cristiá, o período de corenta días de preparación da Pascua no calendario litúrxico. O primeiro día da Coresma é o Mércores de Cinza, que precede en corenta días ao domingo anterior ao de resurrección, o chamado “domingo de ramos”. O final do Carnaval e o comezo da Coresma vén marcado, pois, por unha data da Semana Santa.
Queda por aclarar como se determina a Semana Santa e aquí é cando entra a astronomía. A regra básica é esta: o Domingo de Resurrección é o primeiro domingo despois da primeira Lúa Chea da primavera (a primeira Lúa Chea logo do equinoccio de primavera). A conexión lunar (e equinoccial) vén da tradición orixinal xudía, que emprega un calendario de tipo lunisolar, isto é, toma coma referencia para os meses “a Lúa” e completa periodicamente a diferenza de días respecto do ciclo solar engadindo cada dous ou tres anos un mes adicional (lembrade que doce lunacións son 12*29,5=354 días, once menos que o ano solar).

Nas fases iniciais da Igrexa Cristiá convivían en función dos lugares diferentes criterios para moitas cousas, entre elas a data da Pascua; algún pegábanse máis á orixe hebraica, outros eran máis próximos aos mandatos de Roma. O Concilio de Nicea -hoxe Iznik, en Turquía- do ano 325 foi o primeiro gran encontro de bispos da cristiandade organizado coa intención de ordenar usos e costumes. O Concilio tivo unha enorme importancia na fixación de dogmas e normas para o futuro da Igrexa, dende a natureza de Xesucristo coma fillo de Deus até a prohibición da autocastración, que nin era infrecuente nin era rexeitada no cristianismo antigo. Outra das decisións do Concilio de Nicea foi a definitiva separación da Pascua cristiá da xudía -non deberían coincidir xuntas- e a imposición do domingo coma día de referencia.
A confusión manteríase aínda uns séculos. A determinación precisa do equinoccio de primavera non é un asunto trivial, en particular a medida que o progreso no coñecemento do ceo revela que ademais do movemento anual (o da Terra arredor do Sol, se ben daquela a idea era a contraria, que o Sol xiraba arredor da Terra) hai outra distorsión provocada polo que hoxe chamamos movemento de precesión (o do eixo da Terra, que despraza o pano de fondo celeste). O eixo da Terra describe un círculo amplo cada 26 mil anos; móvese un grao cada setenta anos ou 50 segundos de arco cada ano. É un “case nada”, mais un case nada que xa daquela os astrónomos máis espelidos foron capaces de recoñecer. E iso afectaba ao recoñecemento dos ritmos do ceo, incluída a determinación do equinoccio e en consecuencia a celebración da Pascua.
Dionisio o Exiguo (470-544), inventor do “anno domini” que empregamos no noso calendario para datar feitos “antes e despois de Cristo” aínda que non sexamos cristiáns, introduciu un método para a determinación xeral da Semana Santa. O cálculo ou «computus» non é simple e foi obxecto do interese de grandes matemáticos posteriores, entre eles Gauss, na procura de algoritmos que simplificasen o laborioso procedemento.

Question 5

Boletín de divulgación astronómica da IAU: Febreiro 2017 #2

Accepted Answer

Boletín de Divulgación Astronómica da Unión Astronómica Internacional (IAU)
Febreiro 2017 #2
Neste boletín:
0) Nota dos editores
1) 17 corpos menores designados polos gañadores do concurso NameExoWorlds
2) Resultado da convocatoria anual do OAD para 2017
3) Espazo de contacto da divulgación nacional (NOC): Novas de Chile
4) Espazo de contacto da divulgación nacional (NOC): Novas de Italia
5) Astrobioloxía
6) Rede brasileira de noticias astronómicas
7) 15º Festival Nacional de Astronomía Popular
8) Experimento de Eratóstenes
9) Encontros e actividades globais
10) O boletín de divulgación astronómica da IAU noutros idiomas
11) Contribucións ao boletín de divulgación astronómica da IAU
0) Nota dos editores
O resultado da convocatoria de apoios OAD 2017 veñen de ser anunciados, e agora podemos saber máis dos fascinantes novos proxectos que van ser implementados en todo o mundo. Neste boletín faremos periodicamente mención de cada un destes proxectos e convidarémosvos a disfrutar e descubrir máis.
Os gañadores do Concurso IAU 2015 de Denominación de Exoplanetas, ademais de poñeren nome de forma oficial a exoplanetas, tiveron un premio adicional: ofrecéuselles a posibilidade de poñerlles nomes a corpos menores do sistema solar, e o resultado xa se publicou!
Neste número queremos salientar a eclipse solar de Chile e Arxentina do 26 de febreiro -se tes oportunidade, non o perdas, e aproveita a ocasión de compartir a túa experiencia coa comunidade internacional. Alxeria acollerá un do maiores festivais astronómicos para o público xeral en África, e Italia hospeda na actualidade a nova exposición no Telescopio Espacial Hubble.
Feliz lectura e ceos despexados!
O equipo da Oficina para a Divulgación da Astronomía da IAU
1) 17 corpos menores designados polos gañadores do concurso NameExoWorlds
En 2015 a IAU organizou o concurso NameExoWorlds (ponlle nome a exoplanetas), que lle deu por primeira vez oportunidade ao público xeral de propoñer nomes aos exoplanetas e as súas estrelas. Como resultado, os nomes de 19 exoplanetas foron elixidos por votación popular, e como recompensa os gañadores tiveron ademais a opción de poñerlle nome a corpos menores do noso sistema solar. A IAU, a través da súa División F Grupo de Traballo de Nomenclatura dos Corpos Menores, aprobou recentemente os novos nomes dos 17 corpos logo de que os gañadores fixesen as súas propostas.
Podes mirar a listaxe completa e detalles dos nomes aquí: https://www.iau.org/news/pressreleases/detail/iau1701/
2) Resultado da convocatoria anual do OAD para 2017
Rematou a quinta edición da convocatoria de propostas da IAU – Oficina de Astronomía para o Desenvolvemento (OAD) e vinte proxectos foron seleccionados para recibir financiamento en 2017. A convocatoria recibiu un total de 127 proxectos iniciais que foron avaliados pola OAD e as súas oficinas rexionais, que achegaron suxestións de colaboracións e melloras. A OAD recibiu despois proxectos finais na data límite do 15 de setembro de 2016. Os tres grupos operativos revisaron todas as solicitudes e propuxeron as súas recomendacións ao Comité Asesor, que aprobou a listaxe final de proxectos. A achega total que será repartida entre os proxectos apoiados será de 106207 euros.
Podes atopar a listaxe de proxectos aquí: https://www.iau.org/news/announcements/detail/ann17009/
3) Espazo de contacto da divulgación nacional (NOC): Novas de Chile
a) Información da eclipse anular e parcial
O domingo 26 de febreiro de 2017, arredor das 10:30 am, a xente de Chile terá a oportunidade de ver unha eclipse parcial de Sol (anular na zona de Aysén e Coyhaique). O Núcleo de Astronomía da Universidade de Diego Portales (UDP) compilou información -en español- sobre este incríbel fenómeno natural que cruzará a Patagonia chilena e arxentina na súa fase anular, así como consellos de como observar o Sol con seguridade e os danos potenciais de mirar o Sol directamente.
Máis información (en español): http://astronomia.udp.cl/es/eclipse-solar-anular-en-chile-26-de-febrero-2017/
b) “Más allá de las estrellas”, libro de astrofotografía (en español)
A rexión de Coquimbo en Chile ten un ceo nocturno magnífico, ideal para a astrofotografía. É, porén, un dos menos coñecidos sitios de observación de calidade de Chile. Co obxectivo de animar á xente de Chile a coñecer e aprezar este impresionante legado, o autor Manuel Paredes publicou o primeiro libro de astrofotografía enteiramente producido en Chile. Más allá de las estrellas está cheo de grandes imaxes dos ceos sobre a IV Rexión, e está dispoñíbel gratuitamente para todos.
Descubre máis sobre este recurso gratuíto aquí a través do Portal Astronómico, ou aquí vía Comunidad Astronómica Aficionada Chilena. Está dispoñíbel para descarga a través da ligazón http://www.masalladelasestrellas.cl/
4) Espazo de contacto da divulgación nacional (NOC): Novas de Italia
a) Exposición do Telescopio Espacial Hubble NASA/ESA: o noso lugar no espazo
Durante 26 anos, o Telescopio Espacial Hubble NASA/ESA estivo expandindo o noso horizonte cósmico. Ao capturar un número astronómico de imaxes, Hubble revelou e compartiu a beleza, a marabilla e a complexidade do universo. O 1 de febreiro de 2017 unha nova exposición chamada O noso lugar no espazo abriu en Venecia, Italia. Presenta unha viaxe visual asombrosa do noso sistema solar aos límites do universo coñecido, ademais de obrs inspiradas polo Hubble de artistas italianos contemporáneos. Esta nova exposición itinerante estará até o 17 de abril de 2017 no Istituto Veneto de Scienze, Lettere ed Arti, no Palazzo Cavalli Franchetti, en Venecia, Italia.
Máis información e imaxes, nesta ligazón: http://www.spacetelescope.org/news/heic1701/
5) Astrobioloxía
Xa está aberto o rexistro para Astrobioloxía 2017, un encontro de investigación da Comisión F3 da IAU. A conferencia terá lugar na Patagonia chilena en Coyhaique do 26 de novembro ao 1 de decembro de 2017. En favor dun debate verdadeiramente multidisciplinar, a organización dá a benvida a investigadores nas fronteiras da ciencia nos campos da astronomía, ciencia espacial e planetaria, química, bioloxía, xeoloxía, filosofía, socioloxía e cuestións éticas, entre outros. Destacamos en particular os asuntos relacionados cos aspectos éticos e sociais da astrobioloxía e a educación en astrobioloxía. Podedes inscribir as vosas contribucións até o 28 de xullo.
Máis información sobre esta conferencia da IAU aquí: http://www.astrobiology2017.org
6) Rede brasileira de noticias astronómicas
Este proxecto financiado en 2017 polo Grupo Operativo 3 – Divulgación pública satisfai dúas necesidades no Brasil -a alfabetización científica e a concienciación pública respecto da ciencia nacional- ao establecer unha rede de astrónomos interesados na divulgación pública que actúan coma ligazón entre os astrónomos brasileiros e a prensa. Os membros promoverán de forma activa a aparición de investigación nacional na prensa para compensar a desequilibrada cobertura de noticias astronómicas internacionais; isto atraerá maior atención á ciencia brasileira e idealmente estimulará a máis estudantes a desenvolver carreiras científicas.
Tedes máis detalles deste proxecto aquí: http://www.astro4dev.org/blog/2017/02/07/overview-of-project-renastro/ 
7) 15º Festival Nacional de Astronomía Popular
Alxeria acollerá axiña un dos maiores encontros de África de astronomía amadora, que terá lugar entre o 23 e o 25 de marzo en Constatina. O tema deste ano é “O universo en todas as longuras de onda – para explorar un universo colorido, explicar os matices dos corpos celestes que desvela a astrofísica, mirar máis alá do noso vecindario solar&#8230;” Dende 2001, os Festivais Nacionais de Astronomía Popular celébranse para beneficio do público xeral e unha vez máis haberá moitas actividades, incluídas sesións con máis contido científico e para o púbico xeral. Os participantes internacionais poden facer proposta nesta ligazón.
Podes atopar máis información aquí: http://siriusalgeria.net/salon017.htm 
8) Experimento de Eratóstenes
O 21 de marzo as escolas de todo o mundo participarán no experimento de Eratóstenes para rexistrar datos e calcular a circunferencia da Terra. Este ano o experimento terá lugar un día despois do equinoccio de primavera (luns 20 de marzo de 2017) ás 10:29 UTC. O programa pretende emparellar escolas que rexistren as súas coordenadas e detalles de contacto para que poidas conectar unha coa outra o día do experimento.
Máis información: http://eratosthenes.ea.gr/
9) Encontros e actividades globais en 2017
Aquí tes unha listaxe de conferencias e actividades sobre educación e investigación astronómica en todo o mundo. Planifica con tempo un ano cheo de acontecementos interesantes!
Engadidos hai pouco
Divulgación e comunicación para grandes proxectos científicos internacionais.
Data: do 11 ao 13 de abril de 2017
Lugar: Pasadena, California (EEUU)
Máis información: http://conference.ipac.caltech.edu/wepoc2017
Datas importantes
13º Encontro IAU da Rexión Asia-Pacífico (APRIM 2017)
Data límite para o envío de propostas: 1 de marzo de 2017
Data: do 3 ao 7 de xullo de 2017
Lugar: Taipei, Taiwan.
Máis información: http://www.aprim2017.tw/
Próximas actividades
a) Obradoiro Internacional “Data to Dome” (Datos á Cúpula)
Data: 2 e 3 de marzo de 2017
Lugar: Observatorio Astronómico Nacional de Xapón (NAOJ), Mitaka, Tokyo, Xapón
Máis información: http://prc.nao.ac.jp/fukyu/dtod/index.html
b) 7º Festival Internacional da Visualización da Ciencia &#8211; Dome Fest
Data: do 5 ao 7 marzo, 2017
Lugar: Tokyo, Japan
Máis información: http://ifsv.org/en/index.html
c) Congreso de Imaxes de Ceo Profundo de Europa Central (CEDIC)
Data: do 10 ao 12 de marzo de 2017
Lugar: Linz, Austria
Máis información: http://www.cedic.at
d) Mes Astronómico Global
Data: abril de 2017
Lugar: en todo o mundo
Máis información: http://www.astronomerswithoutborders.org/
e) 10º Encontro Internacional de Astronomía e Astronáutica
Data: do 6 ao 8 de abril de 2017
Lugar: Campos, RJ, Brazil
Máis información: http://bit.ly/2e3Gj5k
f) Divulgación e comunicación para grandes proxectos científicos internacionais.
Data: do 11 ao 13 de abril de 2017
Lugar: Pasadena, California (EEUU)
Máis información: http://conference.ipac.caltech.edu/wepoc2017
g) Noite de Yuri
Data: 12 de abril
Lugar: en todo o mundo
Máis información: https://yurisnight.net/
h) Cuarto Encontro IAU Oriente Medio e África (MEARIM IV)
Data: do 22 ao 25 de maio de 2017
Lugar: Adís Abeba, Etiopía
Máis información: http://www.eorcworkshop.com/mearim-iv-home
i) IV Festival Starmus: a vida e o universo
Data: do 18 ao 23 de xuño de 2017
Lugar: Trondheim, Noruega
Máis información: https://www.starmus.com
l) Semana Europea da Astronomía e Ciencia do Espazo (EWASS)
Data: do 26 ao 30 de xuño de 2017
Lugar: Praga, República Checa
Máis información: http://eas.unige.ch/EWASS2017/about.jsp
m) Día do Asteroide
Data: 30 de xuño de 2017
Lugar: en todo o mundo
Máis información: http://asteroidday.org/
n) Encontro astronómico nacional da Royal Astronomical Society 2017
Data: do 2 ao 6 de xullo de 2017
Lugar: Universidade de Hull, Reino Unido
Máis información: https://nam2017.org/
ñ) 13º Encontro Rexional Asia-Pacífico (APRIM 2017)
Data: do 3 ao 7 de xullo de 2017
Lugar: Taipei, Taiwan
Máis información: http://www.aprim2017.tw/
o) Simposio Internacional sobre Educación en Astronomía e Astrobioloxía
Data: do 3 ao 8 de xullo de 2017
Lugar: Utrecht, Países Baixos
Máis información: http://ise2a.uu.nl/
p) Congreso Europeo de Ciencia Planetaria 2017
Data: do 17 ao 22 de setembro de 2017
Lugar: Radisson Blu Hotel Latvija, Riga, Letonia
Máis información: http://www.epsc2017.eu/
q) 3ª Simposio COSPAR
Data: do 18 ao 22 de setembro de 2017
Lugar: Illa Jeju, Corea do Sur
Máis información: https://cosparhq.cnes.fr/
r) Semana Mundial do Espazo 2017
Data: do 4 ao 10 de outubro de 2017
Lugar: en todo o mundo
Máis información: http://www.worldspaceweek.org/theme/
s) Noite Internacional de Observación da Lúa
Data: 28 de outubro de 2017
Lugar: en todo o mundo
Máis información: http://observethemoonnight.org/
t) Comunicar Astronomía co Público – CAP2018
Data: do 24 ao 28 de marzo de 2018
Lugar: Fukuoka, Xapón
Máis información: http://www.communicatingastronomy.org/cap2018/
u) Sociedade Planetaria Internacional 2018
Data: do 1 ao 6 de xullo de 2018
Lugar: Toulouse, Francia
Máis información: http://www.ips-planetarium.org/page/IPS2018Toulouse
Esquecemos algo? Entón comparte os teus encontros sobre educación e divulgación astronómica con nós vía outreach@iau.org.
10) O boletín de divulgación astronómica da IAU noutros idiomas
-Traducións ao serbio, pola doutora Liliana Gracanin de Serbia: https://twitter.com/IAU_srpski;
-Tradución ao español, por ASAFILE, Asociación de Astrónomos Aficionados de León, Nicaragua: http://asafile.blogspot.jp/p/blog-page_12.html;
-Se queres recibir a tradución ao xaponés do boletín, subscríbete á Asociación Xaponesa de Astrónomos Afeccionados aquí: http://www.jaaa-astro.jp/jaaa-ml.html;
-Traducións ao galego, pola Agrupación Astronómica Coruñesa Ío, en España, aquí: http://agrupacionio.com/gl/tag/boletin-iau;
-Podes atopar números antigos deste boletín en español traducidos pola Sociedad Española de Astronomía neste enderezo: http://www.sea-astronomia.es/drupal/content/newsletter-iau-noc;
Se estás interesado en traducir o noso boletín ao teu idioma, por favor contacta con nós vía outreach@iau.org.
11) Contribucións ao boletín de divulgación astronómica da IAU
Na Oficina de Divulgación Astronómica da IAU sempre estamos buscando noticias sobre educación e divulgación astronómica en todo o mundo. Por favor, continuade compartindo as vosas historias con nós en 2017! Se estás organizando actividades a gran escala a nivel rexional ou internacional, ofreces postos de traballo de educación e comunicación da astronomía, tes proxectos innovadores ou historias inspiradoras, buscas colaboración ProAm en astronomía ou creaches recursos educativos, fáinolo saber por correo electrónico: outreach@iau.org.
Tradución: Martin Pawley (Agrupación Ío). Podes consultar o boletín en inglés nesta ligazón.

Question 6

REECL SQM network: instalación en un Windows 7

Accepted Answer

Introducción
Hace pocos días tuve la oportunidad de instalar el software PySQM en uno de los ordenadores del Instituto David Buján. Se trataba de un ordenador con Windows 7. Confieso que tenía curiosidad porque, aunque estoy familiarizado con la instalación del programa en Linux, nunca lo había hecho en un Windows. Y, como sospechaba, en Windows resulta más difícil&#8230;
Espero que estas breves notas sirvan de guía a otr@s y las instalaciones de este programa crezcan, así como el número de instituciones cuyos datos sean compartidos a través de la  Red española de estudios sobre la contaminación lumínica
PySQM y la «REECL SQM network»
La REECL SQM network agrupa a las instituciones que deciden compartir los datos medidos por sus SQMs. Para ello, es necesario la instalación de un programa específico confeccionado por la REECL. Este programa es el PyQSM.
La filosofía del programa es sencilla: lee los datos del SQM y los va añadiendo a un archivo. Además, va renombrando y ordenando por carpetas los ficheros de datos según la fecha de la medida. Y hace gráficas atractivas&#8230;
El mecanismo para compartir los datos es también sencillo pero efectivo: los comparte a travé de DropBox. Basta, a la hora de configurar el PySQM, especificar que se guarden los datos en una carpeta creada para ello dentro de la carpeta de nuestro equipo que es sincronizada con el DropBox.
El PySQM es un programa (un script, para expresarse con propiedad) escrito en un lenguaje llamado python. python es lo que se llama un «lenguaje interpretado». Esto significa que no se puede ejecutar directamente, si no que se necesita haber instalado previamente un «interprete» del lenguaje; es decir: necesita instalarse el «interprete de python» o, para acortar, necesita instalarse el python.
Además, python posee «paquetes» o «módulos» que lo dotan de herramientas adicionales. PySQM usa alguno de estos módulos para funcionar, por lo que es necesario instalarlos también.
Instalación del programa
Preparación previa
Necesitaremos un Windows 7 o superior (conectado a internet). No podremos hacer la instalación en un Windows anterior al 7 (por ejemplo, el XP) porque DropBox no funcionaría.
El primer paso sería instalar y configurar el cliente de DropBox. Una vez instalado y configurado, crearemos, dentro de la carpeta del ordenador que se sincroniza con DropBox, una nueva carpeta que será donde se guardarán los datos. Procuraremos que esta tenga un nombre descriptivo (y que no tenga espacios en blanco, acentos ni caracteres no-ASCII); por ejemplo «Datos_SQM_david_bujan».
El segundo paso es instalar python. Puede descargarse aquí. Recomendaría descargar el instalador en formato MSI, bien sea en 32 o 64 bits, según el Windows sea de 32 o de 64 bits. A la hora de instalarlo, pondremos cuidado de elegir instalar todos los componentes (podremos elegir qué componentes instalar durante la instalación).
Como tercer paso, instalaremos los módulos de python adicionales. Usaremos para ello algunos comandos que teclearemos en una ventana de comando (una terminal: si soy sincero no recuerdo cómo se llama en windows&#8230;). Estos comandos son:

pip install numpy
pip install ephem
pip install matplotlib
pip install pyserial

Después de cada comando, esperaremos a que termine antes de teclear el siguiente. El aspecto que tiene la salida de estos comandos es este:

Instalación del hardware
Ha llegado la hora de enchufar el SQM al puerto USB. El ordenador debería pasarse un rato instalando los drivers. Esto debería ser automático y no es necesario usar el CD que viene con el SQM. Cuando este proceso termine, en el administrador de dispositivos deberíamos ver algo como esto:

Fijémonos en qué puerto ha colocado el sistema al SQM: en este ejemplo el puerto es el «COM3»
Instalación del PySQM
Bajaremos el PySQM en formato ZIP (comprimido) y lo descomprimiremos en una carpeta. Supongamos que lo descomprimimos en «c:\PySQM\».
Dentro de esta carpeta donde hemos descomprimido el PySQM debería haber un archivo llamado «config.py». Este es el archivo de configuración. Debemos editarlo con nuestro editor preferido (pero recordemos guardarlo cuando terminemos como texto sin formato). El archivo contiene las variables de configuración. La mayoría son obvias, como el nombre del observatorio, coordenadas geográficas, etc. Pero algunas merecen una atención particular.
La variable «_device_type» debe ser puesta a «SQM_LU» (entre comillas simples) en el caso de usar un SQM-LU
A la variable «_device_addr» debemos darle como valor el puerto serie que el ordenador ha asignado al SQM. En el ejemplo considerado antes, este valor sería «COM3» (entre comillas simples).
Otra variable que merece atención es la «monthly_data_directory». En ella pondremos la ruta de la carpeta donde queremos que el PySQM guarde los datos. Esta sería la que habíamos creado para ello dentro de la carpeta sincronizada con el DropBox. Un detalle importante es sustituir el carácter «\» por «\». Así, por ejemplo, «c:\User\Yo\DropBox\Datos_SQM_david_bujan» quedaría «c:\User\Yo\DropBox\Datos_SQM_david_bujan». Recordar escribir este valor entre comillas simples.
Una vez terminada la configuración, guardar el archivo como texto sin formato.
Ejecutando el PySQM y compartiendo los datos
Ejecución del PySQM
Ya tenemos todo listo para ejecutar el PySQM. Para ello, abrimos una terminal (símbolo del sistema) y tecleamos este comando para entrar en la carpeta donde habíamos descomprimido el PySQM:

cd c:\PySQM

Y lo ejecutamos con el comando:

python -m pysqm

Si todo ha ido bien y no hay errores en el archivo de configuración, el programa debería empezar a ejecutarse. Notar que el programa sólo tomará datos durante la noche. La toma de datos se ve en la pantalla como una serie de puntos que se van dibujando (esperar unos minutos para que se aprecie que van apareciendo más de estos puntos).
La terminal donde hemos tecleado estos comandos no debe cerrase, ya que esto interrumpiría la ejecución del programa. Sí puede minimizarse.
Compartiendo los datos
Cuando después de un par de noches comprobemos que en el DropBox aparecen los datos y las gráficas, compartiremos la carpeta de datos del DropBox con Jaime Zamorano, que es el principal investigador de la  REECL. Para ello necesitamos saber su e-mail que podemos consultar en su página web. No estaría de mas enviarle un e-mail informándole de que queremos formar parte de la REECL y que le hemos compartido la carpeta de DropBox.
Conclusión y comentarios
Pues ya somos parte de la REECL. Podemos mejorar la instalación con algunos «toques», como deshabilitar las actualizaciones automáticas de Windows o hacer que el PySQM se ejecute al iniciar el equipo.
No quiero terminar estas notas sin dejar claro que mi intención es que haya más gente que instale y configure el PySQM y el número de datos recogidos por la REECL aumente. Para ello he expuesto el proceso de instalación en Windows. Windows es el sistema operativo más difundido y usado con diferencia, aunque no es el que yo uso. Por eso pido disculpas si no he hecho las cosas de la forma más adecuadas o al «estilo Windows» debido a mi desconocimiento de este entorno.
Saludos y cielos claros.

Question 7

Boletín de divulgación astronómica da IAU: Febreiro 2017 #1

Accepted Answer

Boletín de Divulgación Astronómica da Unión Astronómica Internacional (IAU)
Febreiro 2017 #1
Neste boletín:
0) Nota dos editores
1) Boletín #15 da Oficina IAU de Astronomía para o Desenvolvemento
2) 13º Encontro Rexional IAU Asia-Pacífico (APRIM 2017)
3) Espazo de contacto da divulgación nacional (NOC): Novas de Australia
4) Espazo de contacto da divulgación nacional (NOC): Novas do Nepal
5) Programa Galileo de Formación do Profesorado – Recurso da semana
6) Novo Curso Online Masivo e Aberto (MOOC) de Space Awareness
7) Mapa NSS de Asentamentos Espaciais
8) Tema de 2017 da Semana Mundial do Espazo
9) Encontros e actividades globais
10) O boletín de divulgación astronómica da IAU noutros idiomas
11) Contribucións ao boletín de divulgación astronómica da IAU
0) Nota dos editores
Á luz dos recentes acontecementos, a IAU manifestou a súa profunda preocupación polo impacto das restricións á inmigración na astronomía e o firme rexeitamento a calquera discriminación baseada en factores coma a orixe étnica, relixión, cidadanía, linguaxe ou opinión política. O noso equipo quería deixar aquí unha nota de apoio decidido a esta mensaxe e a todos os afectados por estas medidas. Nós seguiremos mantendo o noso lema “Astronomía para todas as persoas”, coa educación e a divulgación astronómica como elementos esenciais na propagación da tolerancia e a paz ao animarnos a todos a superar as nosas diferenzas e a levantar os ollos unidos baixo o mesmo ceo nocturno.
Neste número destacamos o Encontro IAU da Rexión Asia-Pacífico -APRIM- que se celebrará en xullo en Taipei; apuntamos que xa se coñece o tema deste ano da Semana Mundial do Espazo, e recomendamos que revisedes o “Recurso da Semana” do Programa Galileo de Formación para Profesores, que volverá ao longo de 2017.
Para rematar, queremos darlle as grazas aos Contactos de Divulgación Nacional e a nosa comunidade por compartir contiuamente connosco as súas noticias preferidas de educación e divulgación nacional e internacional.
Ceos despexados en 2017!
O equipo da Oficina para a Divulgación da Astronomía da IAU
1) Boletín #15 da Oficina IAU de Astronomía para o Desenvolvemento
O Boletín #15 da Oficina IAU de Astronomía para o Desenvolvemento (OAD) xa está na rede. Publícao trimestralmente a OAD e nel podes aprender máis das últimas actividades da Oficina. Entre os aspectos máis destacados deste número están o Anuario OAD 2016 e o Primeiro Obradoiro de Astronomía para a Accesibilidade e a Inclusión.
Podedes ler máis aquí: http://www.iau.org/news/announcements/detail/ann17004/
O boletín está tamén dispoñíbel en formato PDF no sitio web da OAD en www.astro4dev.org/media/newsletters/.
2) 13º Encontro IAU da Rexión Asia-Pacífico (APRIM 2017)
O 13º Encontro IAU da Rexión Asia-Pacífico (APRIM 2017) terá lugar no Centro Internacional de Convencións de Taipei do 3 ao 7 de xullo de 2017. Os Encontros IAU da Rexión Asia-Pacífico están autorizados pola Union Astronómica Internacional (IAU) coa intención de promover a actividade científica e a colaboración na rexión Asia-Pacífico. A astronomía no país creceu exponencialmente nos últimos vinte e cinco anos e a comunidade dá entusiasta a benvida aos colegas e amigos astrónomos para que asistan. Un dos temas elixidos este ano é “Educación Pública, Divulgación e Diversidade” e animamos a todas as persoas do ámbito da educación e a divulgación para que participen. A data límite para enviar propostas é o 1 de marzo de 2017.
Podes atopar máis información aquí: http://www.aprim2017.tw/
3) Espazo de contacto da divulgación nacional (NOC): Novas de Australia
a) Congreso ACT de Educación sobre Astronomía e Ciencias do Espazo &#8211; Cosmic Stars 2017
Xa está aberto o prazo de rexistro para o primeiro Congreso ACT de Educación sobre Astronomía e Ciencias do Espazo. O congreso terá lugar o sábado 4 de marzo de 2017 e proporcionará aos profesores e mestres en prácticas de primaria e secundaria unha gran oportunidade de aprendizaxe en ciencia, tecnoloxía, enxeñería e matemáticas (STEM). Os participantes terán ao seu dispor numerosas actividades de catro tipos de presentacións que cobren asuntos diversos e sesións de planetario no planetario portátil do centro que organiza o encontro (Escola Primaria Giralang).
Este é o sitio web do congreso: https://sites.google.com/site/2017actastroeduworkshop/home
4) Espazo de contacto da divulgación nacional (NOC): Novas do Nepal
a) Aberto o pre-rexistro para a 4ª Olimpíada Astronómica Nacional
A Olímpiada Astronómica Nacional é un programa educativo desenvolvido pola Sociedade Astronómica do Nepal e a Fundación ESPRO para animar os estudantes nepalís a proseguir estudos superiores en física, matemáticas, astronomía e ciencias do espazo. O obxectivo deste programa é achegarlle aos estudantes da escola un coñecemento básico de astronomía, seleccionándoos e preparándoos para participar na Olimpíada Anual de Astronomía e Astrofísica (http://www.ioaa2016.in/). O rexistro está aberto durante o mes de febreiro de 2017.
Para saber máis: http://www.nepalastronomicalsociety.org/olympiad/
b) Campaña Nacional de Busca de Asteroides
A Sociedade Astronómica do Nepal (NASO), en asociación co IASC, Colaboración Internacional de Busca Astronómica, dálle aos estudantes de escolas e universidades nepalís a oportunidade de participar en actividades astronómicas participativas e facer novos descubrimentos astronómicos no Nepal. A campaña de busca de asteroides comezou no Nepal en 2012 co nome “Campaña de Busca de Asteroides SGAC”, enfocada só a estudantes universitarios. En 2016, o programa estendeuse a escolas de secundaria e grazas á boa recepción o programa de 2017 está aberto tanto a centros de secundaria como de universidades. A próxima campaña discorre dende o 19 de xaneiro até o 18 de febreiro de 2017.
Tes máis información aquí: http://www.nepalastronomicalsociety.org/asteroidsearch/
5) Programa Galileo de Formación do Profesorado – Recurso da semana
O Programa Galileo de Formación do Profesorado “Recurso da semana” proseguirá ao longo de 2017. Cada semana o profesorado terá acceso a un recurso baseado na investigación que poden empregar na aula. Cada recurso educativo está coidadosamente seleccionado dende os principais repositorios como Go-Lab, Inspiring Science Education e astroEDU, e vai acompañado dunha unidade didáctica que lle dá ao profesorado unha orientación básica para empregar o recurso na clase. En febreiro podes atopar estes: Estrelas de neutróns; Exame ás Luces das Rúas; Afundir e aboiar; e Observación do Ceo Nocturno para Estudantes.
Podes atopar estes recursos aquí: http://galileoteachers.org/resources-february-2017/
6) Novo Curso Online Masivo e Aberto (MOOC) de Space Awareness
Dende antigo a observación do ceo foi un elemento esencial de todas as culturas e xogou un papel importante no xeito en que vivimos. Para proporcionarlle aos profesores apoio no uso do tema da Navegación no contexto do espazo e a astronomía, como un vehículo e tamén como inspiración para os estudantes, Space Awareness lanza o novo MOOC “A navigación a través dos tempos”. Space Awareness é un proxecto internacional enfocado á rapazada e mocidade de toda Europa, aos que lles ofrece información sobre asuntos relacionados co espazo. O rexistro xa está aberto.
O MOOC será lanzado o 27 de febreiro de 2017 na plataforma da European Schoolnet Academy: http://bit.ly/spacemooc2.
7) Mapa NSS de Asentamentos Espaciais
A Sociedade Espacial Nacional (NSS) busca estudantes de arte que creen ilustracións orixinais para o Mapa NSS de Asentamentos Espaciais. As obras inscritas deben ser ilustracións realistas dun dos dous temas de 2017: “Xente que vive e traballa en asentamentos espaciais” e “Produción de medicinas e traballo médico no espazo”. Ao dicir realistas, a organización refírese a que sexan todo o exactas posíbel no que atinxe á ciencia e á tecnoloxía e axustados a como sería un asentamento espacial real. O concurso está aberto a todos os estudantes entre 12 e 25 anos. A data límite para enviar propostas é o 16 de marzo de 2017 (ás 23:59 TU).
Máis información do concurso aquí: http://www.nss.org/settlement/calendar/index.htm
8) Tema de 2017 da Semana Mundial do Espazo
A Asemblea Xeral das Nacións Unidas declarou en 1999 que a Semana Mundial do Espazo se celebraría cada ano do 4 ao 10 de outubro, para celebrar internacionalmente a ciencia e a tecnoloxía e a súa contribución na mellora da condición humana. O tema de 2017 é “Exploración de novos mundos no espazo”, un asunto que toca diferentes aspectos como as misións astrobiolóxicas, as fazañas da enxeñería e os proxectos de tecnoloxía espacial revolucionaria que teñen como obxectivo último permitir que a xente viva noutros planetas. Descubre como unirte á Semana Mundial do Espazo de 2017  a través da páxina “Como organizar unha actividade da Semana Mundial do Espazo”.
Para saber máis, http://www.worldspaceweek.org/theme/
9) Encontros e actividades globais en 2017
Aquí tes unha listaxe de conferencias e actividades sobre educación e investigación astronómica en todo o mundo. Planifica con tempo un ano cheo de acontecementos interesantes!
Engadidos hai pouco
Semana Mundial do Espazo 2017
Data: do 4 ao 10 de outubro de 2017
Lugar: en todo o mundo
Máis información: http://www.worldspaceweek.org/theme/
Datas importantes
13º Encontro IAU da Rexión Asia-Pacífico (APRIM 2017)
Data límite para o envío de propostas: 1 de marzo de 2017
Data: do 3 ao 7 de xullo de 2017
Lugar: Taipei, Taiwan.
Máis información: http://www.aprim2017.tw/
Próximas actividades
a) Obradoiro Internacional “Data to Dome” (Datos á Cúpula)
Data: 2 e 3 de marzo de 2017
Lugar: Observatorio Astronómico Nacional de Xapón (NAOJ), Mitaka, Tokyo, Xapón
Máis información: http://prc.nao.ac.jp/fukyu/dtod/index.html
b) 7º Festival Internacional da Visualización da Ciencia &#8211; Dome Fest
Data: do 5 ao 7 marzo, 2017
Lugar: Tokyo, Japan
Máis información: http://ifsv.org/en/index.html
c) Congreso de Imaxes de Ceo Profundo de Europa Central (CEDIC)
Data: do 10 ao 12 de marzo de 2017
Lugar: Linz, Austria
Máis información: http://www.cedic.at
d) Mes Astronómico Global
Data: abril de 2017
Lugar: en todo o mundo
Máis información: http://www.astronomerswithoutborders.org/
e) 10º Encontro Internacional de Astronomía e Astronáutica
Data: do 6 ao 8 de abril de 2017
Lugar: Campos, RJ, Brazil
Máis información: http://bit.ly/2e3Gj5k
f) Divulgación e comunicación para grandes proxectos científicos internacionais.
Data: do 11 ao 13 de abril de 2017
Lugar: Pasadena, California (EEUU)
Máis información: http://conference.ipac.caltech.edu/wepoc2017
g) Noite de Yuri
Data: 12 de abril
Lugar: en todo o mundo
Máis información: https://yurisnight.net/
h) Cuarto Encontro IAU Oriente Medio e África (MEARIM IV)
Data: do 22 ao 25 de maio de 2017
Lugar: Adís Abeba, Etiopía
Máis información: http://www.eorcworkshop.com/mearim-iv-home
i) IV Festival Starmus: a vida e o universo
Data: do 18 ao 23 de xuño de 2017
Lugar: Trondheim, Noruega
Máis información: https://www.starmus.com
l) Semana Europea da Astronomía e Ciencia do Espazo (EWASS)
Data: do 26 ao 30 de xuño de 2017
Lugar: Praga, República Checa
Máis información: http://eas.unige.ch/EWASS2017/about.jsp
m) Día do Asteroide
Data: 30 de xuño de 2017
Lugar: en todo o mundo
Máis información: http://asteroidday.org/
n) Encontro astronómico nacional da Royal Astronomical Society 2017
Data: do 2 ao 6 de xullo de 2017
Lugar: Universidade de Hull, Reino Unido
Máis información: https://nam2017.org/
ñ) 13º Encontro Rexional Asia-Pacífico (APRIM 2017)
Data: do 3 ao 7 de xullo de 2017
Lugar: Taipei, Taiwan
Máis información: http://www.aprim2017.tw/
o) Simposio Internacional sobre Educación en Astronomía e Astrobioloxía
Data: do 3 ao 8 de xullo de 2017
Lugar: Utrecht, Países Baixos
Máis información: http://ise2a.uu.nl/
p) Congreso Europeo de Ciencia Planetaria 2017
Data: do 17 ao 22 de setembro de 2017
Lugar: Radisson Blu Hotel Latvija, Riga, Letonia
Máis información: http://www.epsc2017.eu/
q) 3ª Simposio COSPAR
Data: do 18 ao 22 de setembro de 2017
Lugar: Illa Jeju, Corea do Sur
Máis información: https://cosparhq.cnes.fr/
r) Semana Mundial do Espazo 2017
Data: do 4 ao 10 de outubro de 2017
Lugar: en todo o mundo
Máis información: http://www.worldspaceweek.org/theme/
s) Noite Internacional de Observación da Lúa
Data: 28 de outubro de 2017
Lugar: en todo o mundo
Máis información: http://observethemoonnight.org/
t) Comunicar Astronomía co Público – CAP2018
Data: do 24 ao 28 de marzo de 2018
Lugar: Fukuoka, Xapón
Máis información: http://www.communicatingastronomy.org/cap2018/
u) Sociedade Planetaria Internacional 2018
Data: do 1 ao 6 de xullo de 2018
Lugar: Toulouse, Francia
Máis información: http://www.ips-planetarium.org/page/IPS2018Toulouse
Esquecemos algo? Entón comparte os teus encontros sobre educación e divulgación astronómica con nós vía outreach@iau.org.
10) O boletín de divulgación astronómica da IAU noutros idiomas
-Traducións ao serbio, pola doutora Liliana Gracanin de Serbia: https://twitter.com/IAU_srpski;
-Tradución ao español, por ASAFILE, Asociación de Astrónomos Aficionados de León, Nicaragua: http://asafile.blogspot.jp/p/blog-page_12.html;
-Se queres recibir a tradución ao xaponés do boletín, subscríbete á Asociación Xaponesa de Astrónomos Afeccionados aquí: http://www.jaaa-astro.jp/jaaa-ml.html;
-Traducións ao galego, pola Agrupación Astronómica Coruñesa Ío, en España, aquí: http://agrupacionio.com/gl/tag/boletin-iau;
-Podes atopar números antigos deste boletín en español traducidos pola Sociedad Española de Astronomía neste enderezo: http://www.sea-astronomia.es/drupal/content/newsletter-iau-noc;
Se estás interesado en traducir o noso boletín ao teu idioma, por favor contacta con nós vía outreach@iau.org.
11) Contribucións ao boletín de divulgación astronómica da IAU
Na Oficina de Divulgación Astronómica da IAU sempre estamos buscando noticias sobre educación e divulgación astronómica en todo o mundo. Por favor, continuade compartindo as vosas historias con nós en 2017! Se estás organizando actividades a gran escala a nivel rexional ou internacional, ofreces postos de traballo de educación e comunicación da astronomía, tes proxectos innovadores ou historias inspiradoras, buscas colaboración ProAm en astronomía ou creaches recursos educativos, fáinolo saber por correo electrónico: outreach@iau.org.
Tradución: Martin Pawley (Agrupación Ío). Podes consultar o boletín en inglés nesta ligazón.

Question 8

Carta aberta á UNED: a astroloxía debe estar fóra da universidade

Accepted Answer

Estimados amigos,
Vimos de saber que a UNED organiza na súa sede da Coruña un curso sobre astroloxía co título “Iniciación a la Astrología: qué es y qué papel juega en nuestras vidas”. Da descrición do mesmo despréndese con claridade que o curso non está enfocado a facer unha revisión crítica e escéptica dunha crenza sen ningunha clase de fundamento científico. Antes polo contrario, nos seus obxectivos afírmase, sen rubor, que “el entramado astral (&#8230;) constituye uno de los componentes esenciales de toda personalidad humana” e anticípase a posibilidade de futuros cursos avanzados para tratar con “mayor profundidad” este asunto.
Que ninguén se leve a engano: a astroloxía non é unha ciencia. Nunca o foi, por máis que no pasado algunhas figuras ilustres a tivesen como unha forma de coñecemento respectábel. A astroloxía é unha superstición e como tal carece de elementos racionais que xustifiquen as súas caprichosas e sempre equivocadas afirmacións. Ao acoller un curso de astroloxía a UNED está dándolle credibilidade a algo que non o ten. Promover a astroloxía é promover o escurantismo e iso é o contrario do que se espera dunha universidade. As universidades son centros de saber, non espazos para a difusión de calotes e estafas. E deben ter moi presente que o prestixio dunha institución tarda moitos anos en conseguirse, mais para perdelo basta un instante.
Rogamos, pois, que suspendan canto antes este curso de astroloxía e que no sucesivo establezan os filtros precisos para que non cheguen a anunciarse actividades contrarias á razón e a ciencia.
Atentamente,
Agrupación Astronómica Coruñesa Ío, coa adhesión de Círculo Escéptico, Red de Prevención Sectaria y del Abuso de Debilidad, Sociedad para el Avance del Pensamiento Crítico e Asociación Galega de Comunicación de Cultura Científica e Tecnolóxica.

Question 9

Actividades do segundo semestre de 2016 da Agrupación Ío

Accepted Answer

Esta é a listaxe das accións divulgativas e actividades que desenvolveu (ou nas que participou) a Agrupación Astronómica Coruñesa Ío no segundo semestre de 2016 (as actividades do primeiro semestre podes consultalas nesta ligazón). Non se detallan as intervencións en medios de comunicación.
Actividades abertas ao público:
Do luns 18 ao martes 26 de xullo: colaboración no «Curso Básico de Astronomía Visual e Fotográfica» da Universidade da Coruña.
Sábado 6 de agosto, pola tarde: participación no “Parque das Utopías”, xornada dedicada ao medio ambiente na esplanada da Casa das Ciencias.
Mércores 10 de agosto, noite: observación no campamento de verán “Sementeira” en Moeche.
Noite do venres 12 ao sábado 13 de agosto: excursión para observar as Perseidas na Área Recreativa San Xoán en Guitiriz (Lugo).
Sábado 13 de agosto, noite: colaboración na “Noite de estrelas” en Sada.
Venres 2 de setembro: III Edición Astrotrevinca na Veiga, Ourense.
Sábado 3 de setembro: observación en Monte alto na contorna da Torre de Hércules. Suspendida pola brétema.
Do 15 ao 18 de setembro: XXII Congreso Estatal de Astronomía en Pamplona.
Domingo 25 de setembro, 12:30: conferencia de Minia Manteiga sobre a Misión Gaia no MUNCYT da Coruña.
Do 7 ao 9 de outubro: Astrogalicia 2016 no Parque Náutico de Castrelo do Miño.
Sábado 8 de outubro, das 16h ás 3:00: excursión ao Observatorio Astronómico de Cotobade. Colaboración na “Noite Efervescente” organizada por Efervesciencia.
Sábado 15 de outubro: curso de iniciación á Astronomía “Conceptos básicos” no Fórum Metropolitano.
Do martes 18 ao luns 31 de outubro: exposición “Contaminación luminosa: depende de nós” no Centro Cívico do Castrillón.
Venres 21 de outubro, 20:00: charla sobre contaminación luminosa no local da Asociación de Veciños de Monte Alto.
Martes 25 de outubro, 19:30: charla sobre contaminación luminosa no salón de actos do Centro Cívico do Castrillón.
Sábado 29 de outubro: observación urbana no exterior do MUNCYT da Coruña como colofón do encontro anual de Divulgacción.
Do xoves 3 ao mércores 30 de novembro: exposición “Contaminación luminosa: depende de nós” no IES Ramón Menéndez Pidal (Zalaeta) da Coruña.
Venres 11 de novembro, 19:30: mesa redonda na Domus «La astronomía como te la cuentan».
Sábado 19 de novembro, tarde e noite: charla e observación astronómica en Burela, no Espigón da praia do Cabaliño.
Luns 21 de novembro, 19:30: charla «A contaminación luminosa DEPENDE DE NÓS» na A.C. Alexandre Bóveda.
Sábado 26 de novembro: excursión ao observatorio de Forcarei. Cancelada por meteoroloxía adversa.
Do xoves 1 de decembro de 2016 ao xoves 5 de xaneiro de 2017: exposición “Contaminación luminosa: depende de nós” na Biblioteca Municipal do Forum Metropolitano.
Venres 9 de decembro, noite: observación no IES Viós (Abegondo).
Sábado 10 de decembro: excursión para ver as Xemínidas na Área Recreativa San Xoán en Guitiriz.
Luns 12 de decembro: charla «En defensa do ceo nocturno» na Biblioteca Municipal do Fórum Metropolitano.
Sábado 17 de decembro: V Edición do Workshop CMON na Residencia Universitaria Monte da Condesa en Santiago de Compostela.
Outras accións:
Xoves 28 de xullo, 10:30: reunión co voceiro do Grupo Municipal do PSdeG-PSOE, José Manuel Dapena, para explicarlle o problema da contaminación luminosa.
Martes 2 de agosto, 13:00: reunión co Grupo Municipal do PP (Rosa Gallego, Martín Fernández) para expoñerlles o problema da contaminación luminosa.
Proposta de revisión de terminoloxía astronómica no Dicionario da Real Academia Galega (con Salva Bará).
Mércores 21 de setembro: publicación da versión galega da curta documental “A perda da escuridade”
Xoves 22 de setembro: publicación dun caderno monográfico “A Fondo” sobre contaminación luminosa no semanario Sermos Galiza.
A partir de novembro: publicación quincenal no blog dos boletíns de divulgación da Unión Astronómica Internacional en versión galega.

Question 10

Boletín de Divulgación Astronómica da IAU: Xaneiro 2017 #2

Accepted Answer

Boletín de Divulgación Astronómica da Unión Astronómica Internacional (IAU)
Xaneiro 2017 #2
Neste boletín:
0) Nota dos editores
1) Cuarto Encontro IAU Oriente Medio e África (MEARIM IV)
2) B7&C1 Intercomisión WG: Acadar o desenvolvemento sostíbel nun marco de iluminación de calidade
3) Guía práctica para Sociedades de Estudantes de Física
4) Espazo de contacto da divulgación nacional (NOC): novas de Vietnam
5) Global Science Opera anuncia o seu tema de 2017: Poboación da Lúa
6) CEDIC, congreso de imaxes de Ceo Profundo de Europa Central
7) Campamento de verán para estudantes de bacharelato do CERN
8) Festival Starmus 2017
9) Encontros e actividades globais
10) O noso boletín noutros idiomas
11) Contribucións para este boletín
0) Nota dos editores
O cuarto Encontro IAU Oriente Medio e África terá lugar en Etiopía, pouco despois da 39ª Escola Internacional para Novos Astrónomos (International School for Young Astronomers, ISYA) que se celebrará tamén en Etiopía. Será unha gran oportunidade para coñecer unha audiencia moi diversa e intercambiar ideas nas sesións dedicadas á divulgación e educación.
Neste número damos conta do proxecto Ópera Científica Global (Global Science Opera), apoiado por Luz Cósmica da IAU, que anunciou o seu tema para 2017; unha vez máis coa astronomía e as ciencias do espazo como foco. Hai tempo aínda para postular á primeira escola de verán promovida polo CERN, S&#8217;Cool LAB Summer CAMP. E o programa do Festival Starmus para 2017 xa está dispoñíbel e unha vez máis promete ser un gran acontecemento.
A medida que 2017 anda o camiño o noso equipo agarda que fagades da protección dos ceos escuros un dos puntos centrais das vosas actividades de educación e divulgación para este ano. Se precisades apoio ou ideas, por favor considerade unirvos a un dos programas propostos polo grupo de traballo IAU “Acadar o desenvolvemento sostíbel nun marco de iluminación de calidade”. Permanecede atentos para saber máis noticias.
Ceos despexados!
O equipo da Oficina para a Divulgación da Astronomía da IAU
1) Cuarto Encontro IAU Oriente Medio e África (MEARIM IV)
MEARIM IV terá lugar do 22 ao 25 de maio de 2017 en Adís Abeba, Etiopía, e terá como tema “Explorar o noso Universo para beneficio da Humanidade”. Este Encontro IAU está organizado conxuntamente polo Observatorio e Centro de Investigación Entoto (EORC) e a Oficina de Astronomía para o Desenvolvemento da Rexión África Oriental (ROAD-IAU). A 39ª Escola Internacional para Novos Astrónomos (ISYA) 2017 celebrarase tamén en Etiopía, do 8 ao 19 de maio de 2017. A escola ISYA durará dúas semanas e incluirá unha serie de conferencias en astronomía e astrofísica, ademais de técnicas relevantes de observación e proceso de datos e actividades participativas.
Tes máis información sobre este encontro aquí: http://www.eorcworkshop.com/
2) B7&C1 Intercomisión WG: Acadar o desenvolvemento sostíbel nun marco de iluminación de calidade
O Grupo de Traballo da IAU “Acadar o desenvolvemento sostíbel nun marco de iluminación de calidade” está baixo o control da Inter-División B-C Comisión para a Protección dos Sitios de Observación Existentes e Potenciais e da Comisión C1 de Educación Astronómica e Desenvolvemento. Está enfocado a acadar o desenvolvemento sostíbel con iluminación de calidade a través da educación. O profesorado e a cidadanía informada axudan a reorientar o desenvolvemento sostíbel, e o corpo de 60 millóns de profesores do mundo pode ser un axente clave para o cambio, levando ás autoridades locais e globais a mensaxe da protección do ceo nocturno. A IAU apoia programas para ese fin como Globe at Night, Dark Skies Rangers, Cosmic Light EDU Kit, IYL Quality Lightning Teaching Kit (Material Docente sobre Iluminación de Calidade) e NASE (Rede de Educación Astronómica na Escola). O Grupo de Traballo está agora organizando comités nacionais que desenvolverán estes programas nun futuro cercano nas comunidades locais. Se queres saber máis e/ou colaborar co grupo de traballo, por favor ponte en contacto con outreach@iau.org.
3) Guía práctica para Sociedades de Estudantes de Física
A Oficina IAU de Astronomía para o Desenvolvemento (OAD) preparou unha guía práctica para apoiar a creación de sociedades de estudantes de física nas universidades. A guía está dirixida a universitarios que desexan fundar a súa propia sociedade de estudantes. Podedes baixar a carpeta na ligazón que se indica abaixo coa guía completa así como algúns recursos adicionais. As vosas valoracións sobre como pode mellorar a guía son importantes! Porf avor enviade os vosos comentarios e achegas a Munira Hoosain (munirahoosain1996[at]gmail.com).
Podedes baixar a guía práctica aquí ou a través desta anotación no sitio web do OAD.
4) Espazo de contacto da divulgación nacional (NOC): novas de Vietnam
A Sociedade de Astronomía Amadora de Hanoi é unha organización fundada en 2009 por observadores novos en Hanoi, Vietnam, que aspira a ser unha comunidade na que os entusiastas do espazo poidan coñecerse e compartir o seu coñecemento e paixón, así como achegar ao público as marabillas do Universo. Porén, como a maioría deles son estudantes que non poden pagar telescopios comerciais, intentan atopar formas alternativas de construíren telescopios eles mesmos -e conségueno! Algúns dos membros do club fixeron as partes mecánicas con materiais de prezo reducido e usaron lentes manufacturadas para obter un telescopio de calidade a baixo custo. Prepararon instrucións detalladas e compartíronas nas redes sociais para que calquera poida facer un telescopio. Unha versión en inglés está agora en preparación.
Podes atopar máis información (na actualidade só en vietnamita) coas instrucións para facer un telescopio refractor aquí e aquí.
5) Global Science Opera anuncia o seu tema de 2017: Poboación da Lúa
En 2017 Global Science Opera producirá a ópera “Moon Village” (Poboación da Lúa). Esta ópera científica será representada en todo o mundo e emitida en directo a través da rede, logo dun ano longo de desenvolvemento creativo compartido por colexios, universidades e institucións de arte de 25 países. Comunicará o proceso, a ciencia e a tecnoloxía do proxecto da Axencia Espacial Europea “Moon Village” (Poboación da Lúa). “Moon Village” será unha colaboración entre unha rede de institucións e proxectos educativos internacionais. Preme nesta ligazón para formar parte desta emocionante iniciativa!
6) CEDIC, Congreso de Imaxes de Ceo Profundo de Europa Central
O Congreso de Imaxes de Ceo Profundo de Europa Central (CEDIC) foi presentado durante as “100 Horas de Astronomía” do Ano Internacional de Astronomía 2009 por tres astrofotógrafos austríacos, e foi o primeiro encontro internacional de imaxes astronómicas en Europa. O congreso celébrase cada dous anos e crece en cada edición ofrecendo dous días de conferencias e obradoiros. Aínda que o foco primario son as imaxes de ceo profundo, trátanse outros temas de astrofotografía, como a fotografía The World at Night (O mundo de noite, TWAN), fotografía time-lapse, imaxes planetarias, de cometas, astronomía científica, etc.
Tes máis información no enderezo http://www.cedic.at.
7) Campamento de verán para estudantes de bacharelato do CERN
CERN ofrece a estudantes de bacharelato a oportunidade de pasar o verán no S&#8217;Cool LAB -laboratorio participativo de aprendizaxe de física de partículas- cun gran programa de conferencias e titoriais, o seu propio equipo de investigación de proxectos, e visitas ás instalacións de investigación do CERN. Este primeiro campamento de verán terá lugar do 23 de xullo ao 5 de agosto de 2017; 22 estudantes de entre 16 e 19 anos de todo o mundo pasarán dúas semanas explorando o fascinante mundo da física de partículas. O programa é gratuíto para os candidatos seleccionados, e cobre gastos de viaxe, aloxamento e comidas. Se desexas participar neste programa, presenta a solicitude até o 5 de febreiro de 2017.
Tes máis información aquí: http://bit.ly/2jKRGnb
8) Festival Starmus 2017
O Festival Starmus naceu para celebrar a ciencia e as artes co obxectivo de achegar ao público a gran escala a comprensión e a apreciación da ciencia. Este ano, Buzz Aldrin, Charlie Duke e Harrison Schmitt xuntaranse no IV Festival Starmus e participarán nun debate co título “Á Lúa e máis alá” no cal os tres paseantes da Lúa revisarán as súas incríbeis experiencias e compartirán as súas visións sobre futuras misións a Marte. O IV Festival Starmus celebrarase en Trondheim, Noruega, e reunirá a científicos, artistas, músicos, escritores e líderes dos negocios para celebrar a ciencia nunha estimulante combinación de charlas, concertos, debates, festas e aprendizaxe. Un festival que non debedes perder!
Podes atopar o programa de 2017 aquí: http://www.starmus.com
9) Encontros e actividades globais en 2017
Aquí tes unha listaxe de conferencias e actividades sobre educación e investigación astronómica en todo o mundo.
Engadidos hai pouco
Congreso de Imaxes de Ceo Profundo de Europa Central (CEDIC)
Data: do 10 ao 12 de marzo de 2017
Lugar: Linz, Austria
Máis información: http://www.cedic.at
Datas importantes
Cuarto Encontro IAU Oriente Medio e África (MEARIM IV)
Data límite de presentación de comunicacións: 30 de marzo de 2017
Data: do 22 ao 25 de maio de 2017
Lugar: Adís Abeba, Etiopía
Máis información: http://www.eorcworkshop.com/mearim-iv-home
Próximas actividades
a) Obradoiro Internacional “Data to Dome” (Datos á Cúpula)
Data: 2 e 3 de marzo de 2017
Lugar: Observatorio Astronómico Nacional de Xapón (NAOJ), Mitaka, Tokyo, Xapón
Máis información: http://prc.nao.ac.jp/fukyu/dtod/index.html
b) 7º Festival Internacional da Visualización da Ciencia &#8211; Dome Fest
Data: do 5 ao 7 marzo, 2017
Lugar: Tokyo, Japan
Máis información: http://ifsv.org/en/index.html
c) Congreso de Imaxes de Ceo Profundo de Europa Central (CEDIC)
Data: do 10 ao 12 de marzo de 2017
Lugar: Linz, Austria
Máis información: http://www.cedic.at
d) Mes Astronómico Global
Data: abril de 2017
Lugar: en todo o mundo
Máis información: http://www.astronomerswithoutborders.org/
e) 10º Encontro Internacional de Astronomía e Astronáutica
Data: do 6 ao 8 de abril de 2017
Lugar: Campos, RJ, Brazil
Máis información: http://bit.ly/2e3Gj5k
f) Noite de Yuri
Data: 12 de abril
Lugar: en todo o mundo
Máis información: https://yurisnight.net/
g) Cuarto Encontro IAU Oriente Medio e África (MEARIM IV)
Data: do 22 ao 25 de maio de 2017
Lugar: Adís Abeba, Etiopía
Máis información: http://www.eorcworkshop.com/mearim-iv-home
h) IV Festival Starmus: a vida e o universo
Data: do 18 ao 23 de xuño de 2017
Lugar: Trondheim, Noruega
Máis información: https://www.starmus.com
i) Semana Europea da Astronomía e Ciencia do Espazo (EWASS)
Data: do 26 ao 30 de xuño de 2017
Lugar: Praga, República Checa
Máis información: http://eas.unige.ch/EWASS2017/about.jsp
l) Día do Asteroide
Data: 30 de xuño de 2017
Lugar: en todo o mundo
Máis información: http://asteroidday.org/
m) Encontro astronómico nacional da Royal Astronomical Society 2017
Data: do 2 ao 6 de xullo de 2017
Lugar: Universidade de Hull, Reino Unido
Máis información: https://nam2017.org/
n) 13º Encontro Rexional Asia-Pacífico (APRIM 2017)
Data: do 3 ao 7 de xullo de 2017
Lugar: Taipei, Taiwan
Máis información: http://www.aprim2017.tw/
ñ) Simposio Internacional sobre Educación en Astronomía e Astrobioloxía
Data: do 3 ao 8 de xullo de 2017
Lugar: Utrecht, Países Baixos
Máis información: http://ise2a.uu.nl/
o) Congreso Europeo de Ciencia Planetaria 2017
Data: do 17 ao 22 de setembro de 2017
Lugar: Radisson Blu Hotel Latvija, Riga, Letonia
Máis información: http://www.epsc2017.eu/
p) 3ª Simposio COSPAR
Data: do 18 ao 22 de setembro de 2017
Lugar: Illa Jeju, Corea do Sur
Máis información: https://cosparhq.cnes.fr/
q) Noite Internacional de Observación da Lúa
Data: 28 de outubro de 2017
Lugar: en todo o mundo
Máis información: http://observethemoonnight.org/
r) Comunicar Astronomía co Público – CAP2018
Data: do 24 ao 28 de marzo de 2018
Lugar: Fukuoka, Xapón
Máis información: http://www.communicatingastronomy.org/cap2018/
s) Sociedade Planetaria Internacional 2018
Data: do 1 ao 6 de xullo de 2018
Lugar: Toulouse, Francia
Máis información: http://www.ips-planetarium.org/page/IPS2018Toulouse
Esquecemos algo? Entón comparte os teus encontros sobre educación e divulgación astronómica con nós vía outreach@iau.org.
10) O noso boletín noutros idiomas
-Traducións ao serbio, pola doutora Liliana Gracanin de Serbia: https://twitter.com/IAU_srpski;
-Tradución ao español, por ASAFILE, Asociación de Astrónomos Aficionados de León, Nicaragua: http://asafile.blogspot.jp/p/blog-page_12.html;
-Se queres recibir a tradución ao xaponés do boletín, subscríbete á Asociación Xaponesa de Astrónomos Afeccionados aquí: http://www.jaaa-astro.jp/jaaa-ml.html;
-Traducións ao galego, pola Agrupación Astronómica Coruñesa Ío, en España, aquí: http://agrupacionio.com/gl/tag/boletin-iau;
-Podes atopar números antigos deste boletín en español traducidos pola Sociedad Española de Astronomía neste enderezo: http://www.sea-astronomia.es/drupal/content/newsletter-iau-noc;
Se estás interesado en traducir o noso boletín ao teu idioma, por favor contacta con nós vía outreach@iau.org.
11) Contribucións para este boletín – desexamos recibir noticias vosas en 2017!
Na Oficina de Divulgación Astronómica da IAU sempre estamos buscando noticias sobre educación e divulgación astronómica en todo o mundo. Por favor, continuade compartindo as vosas historias con nós en 2017! Se estás organizando actividades a gran escala a nivel rexional ou internacional, ofreces postos de traballo de educación e comunicación da astronomía, tes proxectos innovadores ou historias inspiradoras, buscas colaboración ProAm en astronomía ou creaches recursos educativos, fáinolo saber por correo electrónico: outreach@iau.org.
Tradución: Martin Pawley (Agrupación Ío). Podes consultar o boletín en inglés nesta ligazón.

Question 11

Boletín de Divulgación Astronómica da IAU: Xaneiro 2017 #1

Accepted Answer

Boletín de Divulgación Astronómica da Unión Astronómica Internacional (IAU)
Xaneiro 2017 #1
Neste boletín:
0) Nota dos editores
1) Oficina de Astronomía para o Desenvolvemento: Anuario 2016
2) Espazo de contacto da divulgación nacional (NOC): novas de Arxentina
3) Obradoiro Internacional “Dos datós á cúpula” en Xapón
4) 365 días de astronomía: chega a Totalidade 2017
5) Revista latinoamericana de educación astronómica
6) O Telescopio Virtual
7) Desafío Odysseus de ciencia espacial
8) Ciencia na escola: publicación para profesores de ciencias
9) Encontros e actividades globais
10) O noso boletín noutros idiomas
11) Contribucións para este boletín
0) Nota dos editores
Nun gran comezo de ano a nosa oficina irmá, a Oficina IAU de Astronomía para o Desenvolvemento, vén de lanzar o seu primeiro Anuario onde podes examinar as cousas asombrosas que o equipo completou ao longo dos anos.
Neste número, convidamos aos nosos lectores a saber máis sobre os actividades de 365 Días de Astronomía “Totalidade 2017” para a moi esperada eclipse do 21 de agosto e a aprender máis sobre Desafío Odysseus de Ciencia Espacial; e aos nosos lectores falantes de español e portugués animámolos a explorar a Revista Latinoamericana de Educación Astronómica.
Os nosos colegas da Arxentina fannos outra gran suxestión: empezar o novo ano planificando a eclipse anular que será visíbel na Patagonia en febreiro de 2017.
Ceos despexados en 2017!
O equipo da Oficina para a Divulgación da Astronomía da IAU
1) Oficina de Astronomía para o Desenvolvemento: Anuario 2016
A Oficina IAU de Astronomía para o Desenvolvemento vén de sacar o seu primeiro Anuario, unha publicación anual que recolle as actividades e logros da oficina e a comunidade global durante o ano. Nesta primeira edición o Anuario 2016 cobre todo o feito dende o nacemento da oficina. As actividades foron apoiadas por unha comunidade moi ampla e diversa, incluídas as nove oficinas rexionais, parceiros, colaboradores e voluntarios en todo o planeta. Para a súa impresión ou tradución a oficina proporciona baixo pedimento arquivos listos para impresión ou abertos á edición.
Unha versión dixital do Anuario pode descargarse dende o sitio web da oficina: http://www.astro4dev.org/downloads/
2) Espazo de contacto da divulgación nacional (NOC): novas de Arxentina
O segundo “Workshop de Difusión y Enseñanza de la Astronomía – WDEA II” terá lugar en Esquel do 22 ao 24 de febreiro de 2017. O obradoiro desenvolverá ademais unha observación da eclipse anular, o 26 de febreiro. Para celebrar estes acontecementos especiais, a Rede para Educación Astronómica nas Escolas produciu un libro de actividades, “O Sol e as eclipses – actividades e modelos para explicar eclipses”, dispoñíbel en español (PDF, 13,2MB) e inglés (PDF, 4,9MB).
Podes atopar máis información sobre o obradoiro (en español) aquí: http://sion.frm.utn.edu.ar/WDEAII/
3) Obradoiro Internacional “Dos datós á cúpula” en Xapón
A Sociedade Planetaria Internacional e o Observatorio Astronómico Nacional de Xapón organizan o obradoiro internacional “Dos datos á cúpula” que terá lugar o 2 e 3 de marzo no campus do observatorio en Toquio, Xapón. O obradoiro reunirá a profesionais dos planetarios, astrónomos e expertos en visualización de grandes datos (big data) en cúpula. Convídase a todos os participantes a presentar un pequeno exemplo do seu traballo e ademais estes terán oportunidade de iniciar un debate sobre un asunto de interese xeral para a comunidade. Está dispoñíbel unha liña de apoios para os gastos de viaxe e o prazo de inscrición remata o 15 de xaneiro de 2017.
Podes saber máis deste obradoiro aquí: http://prc.nao.ac.jp/fukyu/dtod/index.html
4) 365 días de astronomía: chega a Totalidade 2017
O premiado show 365 Días de Astronomía anunciou que vai lanzar unha novena tempada e que o lema será “Totalidade 2017”, en referencia ao paso da zona de totalidade por toda Norteamérica durante a eclipse solar do 21 de agosto de 2017. Esta eclipse solar total será de gran interese para a xente en todo o mundo, tanto polos seus aspectos científicos como polas oportunidades turísticas e educativas. Mais “Totalidade 2017” tamén nos achegará toda a astronomía, dos asteroides aos exoplanetas, das supernovas aos supercúmulos, o podcast compartirá asombrosas achegas das ciencias do espazo.
Aquí podes ler máis detalles sobre estas actividades: https://cosmoquest.org/x/365daysofastronomy/2016/12/14/365-days-of-astronomy-its-time-for-totality-2017/
5) Revista Latinoamericana de Educación Astronómica
A Revista Latinoamericana de Educación Astronómica (RELEA) axuda a promover e consolidar a educación astronómica en Latinoamérica e outros territorios. O número 22 xa está dispoñíbel. Aceptan artigos orixinais e inéditos sobre investigación empírica, ensaios teóricos e recensión de interese no campo da educación astronómica. Os artigos poden estar escritos en portugués, español ou inglés. A portada está en portugués, mais podes cambiar a inglés ou español no menú da dereita. Calquera comentario ou suxestión pode ser enviado directamente a relea@ufscar.br.
As directrices para as propostas e os seus autores indícanse neste enderezo: www.relea.ufscar.br.
6) O Telescopio Virtual
O Proxecto Telescopio Virtual consiste en varios telescopios robóticos aos que se pode acceder de forma remota en tempo real, tanto para uso de investigación como entretemento. Malia levar unha avanzada instrumentación, o sistema é moi accesíbel e amigábel para todos. Este proxecto, mantido polo Observatorio Astronómico Bellatrix en Italia e xestionado polo Dr Gianluca Masi, ofrece ademais sesións de observación públicas, con comentarios ao vivo do equipo científico e os espectadores que se suman en todo o mundo.
Aprende máis sobre o proxecto aquí: http://www.virtualtelescope.eu/
7) Desafío Odysseus de ciencia espacial
Odysseus é un concurso europeo de ciencias do espazo para a mocidade, con tres grupos de idade que poden participar: Camiñantes do Ceo (alumnado de primaria), Pioneiros (alumnado de secundaria) e Exploradores (universitarios). O concurso organízase en tres fases, Nacional, Rexional e Pan-Europea, que se celebrarán en Toulouse, Francia, en xullo de 2017. A competición ofrece unha experiencia de aprendizaxe única para todas as persoas implicadas, e permítelle aos estudantes ampliar as fronteiras do seu coñecemento ao responderen preguntas científicas fundamentais.
Para saber máis mira isto e visita o sitio web oficial: https://www.odysseus-contest.eu/
8) Ciencia na escola: publicación para profesores de ciencias
A revista Science in School (Ciencia na Escola) ocúpase do ensino das ciencias en toda Europa e para todas as disciplinas, salientando o mellor no ensino e investigación de fronteira. Trata de bioloxía, física, química, ciencias da Terra, enxeñería e medicina, poñendo o foco no traballo interdisciplinar a través de contidos que inclúen materiais educativos e proxectos en ciencia da educación, información actualizada en investigación de vangarda, entrevistas con científicos inspiradores e profesores e moitos outros recursos útiles para os profesores de ciencia.
Ciencia na Escola publícase trimestralmente e pode atoparse de balde no seu sitio web. Podes atopar o último número e os anteriores neste sitio web: http://www.scienceinschool.org/content/issue-38
9) Encontros e actividades globais en 2017
Aquí tes unha listaxe de conferencias e actividades sobre educación e investigación astronómica en todo o mundo.
Engadidos hai pouco
Comunicar Astronomía co Público – CAP2018
Data: do 24 ao 28 de marzo de 2018
Lugar: Fukuoka, Xapón
Máis información: http://www.communicatingastronomy.org/cap2018/
Datas importantes
Obradoiro Internacional “Data to Dome” (Datos á Cúpula)
Data límite para solicitar apoio na viaxe: 15 de xaneiro de 2017
Data: 2 e 3 de marzo de 2017
Lugar: Observatorio Astronómico Nacional de Xapón (NAOJ), Mitaka, Tokyo, Xapón
Máis información: http://prc.nao.ac.jp/fukyu/dtod/index.html
Próximas actividades
a) Obradoiro Internacional “Data to Dome” (Datos á Cúpula)
Data: 2 e 3 de marzo de 2017
Lugar: Observatorio Astronómico Nacional de Xapón (NAOJ), Mitaka, Tokyo, Xapón
Máis información: http://prc.nao.ac.jp/fukyu/dtod/index.html
b) 7º Festival Internacional da Visualización da Ciencia &#8211; Dome Fest
Data: do 5 ao 7 marzo, 2017
Lugar: Tokyo, Japan
Máis información: http://ifsv.org/en/index.html
c) Mes Astronómico Global
Data: abril de 2017
Lugar: en todo o mundo
Máis información: http://www.astronomerswithoutborders.org/
d) 10º Encontro Internacional de Astronomía e Astronáutica
Data: do 6 ao 8 de abril de 2017
Lugar: Campos, RJ, Brazil
Máis información: http://bit.ly/2e3Gj5k
e) Semana Europea da Astronomía e Ciencia do Espazo (EWASS)
Data: do 26 ao 30 de xuño de 2017
Lugar: Praga, República Checa
Máis información: http://eas.unige.ch/EWASS2017/about.jsp
f) Día do Asteroide
Data: 30 de xuño de 2017
Lugar: en todo o mundo
Máis información: http://asteroidday.org/
g) Encontro astronómico nacional da Royal Astronomical Society 2017
Data: do 2 ao 6 de xullo de 2017
Lugar: Universidade de Hull, Reino Unido
Máis información: https://nam2017.org/
h) 13º Encontro Rexional Asia-Pacífico (APRIM 2017)
Data: do 3 ao 7 de xullo de 2017
Lugar: Taipei, Taiwan
Máis información: http://www.aprim2017.tw/
i) Simposio Internacional sobre Educación en Astronomía e Astrobioloxía
Data: do 3 ao 8 de xullo de 2017
Lugar: Utrecht, Países Baixos
Máis información: http://ise2a.uu.nl/
j) Congreso Europeo de Ciencia Planetaria 2017
Data: do 17 ao 22 de setembro de 2017
Lugar: Radisson Blu Hotel Latvija, Riga, Letonia
Máis información: http://www.epsc2017.eu/
k) 3ª Simposio COSPAR
Data: do 18 ao 22 de setembro de 2017
Lugar: Illa Jeju, Corea do Sur
Máis información: https://cosparhq.cnes.fr/
l) Noite Internacional de Observación da Lúa
Data: 28 de outubro de 2017
Lugar: en todo o mundo
Máis información: http://observethemoonnight.org/
m) Comunicar Astronomía co Público – CAP2018
Data: do 24 ao 28 de marzo de 2018
Lugar: Fukuoka, Xapón
Máis información: http://www.communicatingastronomy.org/cap2018/
n) Sociedade Planetaria Internacional 2018
Data: do 1 ao 6 de xullo de 2018
Lugar: Toulouse, Francia
Máis información: http://www.ips-planetarium.org/page/IPS2018Toulouse
Esquecemos algo? Entón comparte os teus encontros sobre educación e divulgación astronómica con nós vía outreach@iau.org.
10) O noso boletín noutros idiomas
-Traducións ao serbio, pola doutora Liliana Gracanin de Serbia: https://twitter.com/IAU_srpski;
-Tradución ao español, por ASAFILE, Asociación de Astrónomos Aficionados de León, Nicaragua: http://asafile.blogspot.jp/p/blog-page_12.html;
-Se queres recibir a tradución ao xaponés do boletín, subscríbete á Asociación Xaponesa de Astrónomos Afeccionados aquí: http://www.jaaa-astro.jp/jaaa-ml.html;
-Traducións ao galego, pola Agrupación Astronómica Coruñesa Ío, en España, aquí: http://agrupacionio.com/gl/tag/boletin-iau
-Podes atopar números antigos deste boletín en español traducidos pola Sociedad Española de Astronomía neste enderezo: http://www.sea-astronomia.es/drupal/content/newsletter-iau-noc;
Se estás interesado en traducir o noso boletín ao teu idioma, por favor contacta con nós vía outreach@iau.org.
11) Contribucións para este boletín – agardámosvos en 2017!
Na Oficina de Divulgación Astronómica da IAU sempre estamos buscando noticias sobre educación e divulgación astronómica en todo o mundo. Por favor, continuade compartindo as vosas historias con nós en 2017! Se estás organizando actividades a gran escala a nivel rexional ou internacional, ofreces postos de traballo de educación e comunicación da astronomía, tes proxectos innovadores ou historias inspiradoras, buscas colaboración ProAm en astronomía ou creaches recursos educativos, fáinolo saber por correo electrónico: outreach@iau.org.
Tradución: Martin Pawley (Agrupación Ío). Podes consultar o boletín en inglés nesta ligazón.

Question 12

Fotografía astronómica 2017

Accepted Answer

Inauguramos o 15 aniversario da Agrupación Astronómica Coruñesa Ío cun concurso de fotografía nocturna e astrofotografía no que participaron socios da Agrupación con fotografías propias tomadas con equipos e técnicas distintas. A través delas achegámonos ao universo que nos rodea en distintas escalas.
Nebulosa Dumbbell por Ángel R. Arós
A fotografía máis votada e galardoada como imaxe do noso carnet de socia e socio durante 2017 é a «Nebulosa planetaria M27, Dumbbell, en Vulpecula» de Ángel R. Arós. A imaxe é o resultado dunha hora de exposición a foco primario cun Newton F5 a 1000mm de focal, cunha Canon 6D a foco primario e postprocesado con DSS, Pixinsight e Lightroom.
M27, de Ángel R. Arós
A fotografía amósanos o obxecto Messier 27, que tamén podes recoñecer como NGC 6583, nebulosa Dumbbell, nebulosa da mazá ou nebulosa da haltera/mancuerna (en inglés dumb-bell). Este obxecto astronómico é unha nebulosa de emisión planetaria, isto é a fase final da vida dunha estrela de masa intermedia (entre 0,5 e 10 masas solares), neste momento da evolución estelar a materia está formada por plasma e gas ionizado expulsado durante a fase tecnicamente denominada rama asintótica xigante (RAG).
Así pois, as nebulosas planetarias non son o berce da formación de planetas, nin teñen unha vinculación directa con eles, o seu nome débese á similar apariencia que tiñan estes obxectos e os planetas gaseosos do Sistema Solar a través dos telescopios de baixa resolución do século XVIII.
M27 foi a primeira nebulosa planetaria descuberta e descrita por Charles Messier o 12 de xullo de 1764, hoxe sabemos que posiblemente sexa unha das maiores nebulosas planetarias coñecidas cunha dimensión entre 2 e 3 anos luz.
Datos de observación:

Constelación: Vulpecula
Ascensión recta: 19h 59,6min
Declinación: +22º 43&#8242;
Distancia: 1.250 anos luz
Magnitude aparente: +7,4
Tamaño aparente: 8 x 5,7 minutos de arco

Nebulosas Norteamérica e Pelícano por Alfredo Madrigal
Entre as fotografías finalistas atopamos «Nebulosas Norteamérica e Pelícano» de Alfredo Madrigal. A imaxe é resultado dun apilado de 10 fotografías de 180 segundos a ISO 6400, 5 darks e 5 bias tomadas cunha Nikon d610 convertida a full spectrum, cun filtro IDAS lps nebula V4 e un telescopio ultracompacto TS65Q.
Nebulosas Norteamérica e Pelícano, de Alfredo Madrigal
A fotografía amósanos unha rexión do ceo próxima a Deneb (estrela α da constelación do Cisne) na que observamos dúas nebulosas de emisión que forman a mesma rexión H II, isto é a mesma nube interestelar de gas frío e plasma que contén grandes cantidades de hidróxeno ionizado da formación de estrelas masivas. Á esquerda da fotografía estamos a ver a nebulosa Norteamérica (catalogada como NGC 7000) e á dereita a Nebulosa do Pelícano (catalogada como IC 5070 e IC 5067 «O Cogote»), ambas separadas por unha densa nube de pó escuro que absorbe a luz coñecida como O Golfo de México.
As rexións H II teñen un tempo de vida de poucos millóns de anos debido á presión da radiación das estrelas mozas e a perda de gas das explosións de supernova das estrelas de maior masa, pero nestas rexións ademáis da radiación enerxética das estrelas formando cúmulos (na fotografía son visibles N6997 e Cr428 en Norteamérica) atopamos nubes densas de gas e pó que rodean as estrelas nacentes formando as chamadas «garderías estelares»; na nebulosa do Pelícano temos un exemplo de protoestrela catalogada como Herbig-Haro 555. Así pois esta nebulosa é un exemplo de estudo por ter formación estelar e nubes de gas en desenvolvemento.
Datos de observación:

Constelación: Cygnus
Ascensión recta: 20h 51min / 20h 59 min
Declinación: +44º 20&#8242; / +44º 31&#8242;
Distancia: 1.800 anos luz (non se coñece con precisión, esta estimación está baseada nas fontes que apuntan a Deneb como a estrela que ilumina a nebulosa).
Magnitude aparente: +8
Tamaño aparente: 60&#215;50 minutos de arco

Venus e Xúpiter por Pablo Acevedo
Vista dende o paseo marítimo da Coruña da conxunción dos planetas Venus e Xúpiter, que o pasado 27 de agosto de 2016 atopáronse a tan só 4&#8242; de distancia angular.
Conjunción de Venus y Júpiter, de Pablo Acevedo.
Dende a Terra podemos ver moverse aos planetas polo firmamento ao longo do tempo, ese movemento contínuo fai que a súa observación dende un punto concreto varíe en función da situación orbital da Terra e do resto dos planetas do sistema solar, sucedendo de cando en vez que dende a nosa perspectiva na Terra observamos dous planetas na mesma lonxitude celeste, formando unha conxunción.
No caso que nos ocupa sabemos que Venus ten un diámetro semellante ao da Terra (12.100 km) e unha órbita arredor do Sol interior (máis próxima ca da Terra a 108.210.000 km de distancia media), mentres que Xúpiter é o xigante do sistema solar (142.800 km de diámetro) e atópase nunha órbita exterior (máis lonxe ca Terra a 778.340.000 km de distancia media ao Sol).
Sen embargo, os observadores terrestres vimos situados moi preto dous planetas que en realidade non o están e vimos que Venus ocupaba máis espazo no firmamento que Xúpiter, aínda sendo o primeiro moito máis pequeno. Así a súa apariencia de proximidade e de tamaño é unha cuestión de perspectiva.
As conxuncións de Venus e Xúpiter son unha efeméride habitual dende a Terra, neste 2017 o seu momento de maior proximidade terá lugar en novembro, se ben a súa lonxitude celeste non estará tan próxima como neste pasado ano 2016: a tan só 4 minutos de arco de distancia angular!!
Lúa por Juan del Río
Na fotografía observamos un primeiro plano da Rosa dos Ventos ubicada no cabo da Torre de Hércules, formando parte do parque escultórico do faro de orixe romana (visible a medio plano) e no fondo a lúa chea, o noso satélite natural presidindo a velada.
La Torre y la Luna, de Juan del Río
Chamamos lúa chea á fase luar de plenilunio que sucede cando a Terra atópase situada en línea recta entre o Sol e a Lúa, así o ángulo de elongación do noso satélite natural é de 0% e a iluminación do 100%. Para os amantes da observación con telescopio, a fase de lúa chea non é o mellor momento porque a ausencia de sombras dificulta ver en detalle os relieves da superficie, se ben é o momento ideal para a observación dun cráter radiado!
Ao longo do ano suceden entre 12 e 13 plenilunios, se a sicixia (alineación de tres obxectos celestes, neste caso Sol, Terra e Lúa) coincide co paso da Lúa por algún dos seus nodos (punto no que se corta a órbita da Lúa coa eclíptica) producirase tamén un eclipse (sicixia en plenilunio + paso de nodo = eclipse luar; sicixia en novilunio + paso de nodo = eclipse solar).
Un eclipse luar visto dende a Terra amósanos a sombra da Terra sobre a Lúa, véndose o eclipse pasar por diferentes etapas de penumbra (cono diverxente de sombra no que a penumbra ocasiona un sutil escurecemento da superficie luar; se o observador se situase na Lúa vería un eclipse parcial de Sol) e umbra (cono converxente de sombra no que a lúa entra completamente na zona de sombra da Terra, caracterízase por tornar a lúa nunha cor vermella debido a que só chega luz refractada pola atmósfera da Terra; se o observador se situase na Lúa vería un eclipse total de Sol).
Sol por Daniel Ríos
Na fotografía a Torre de Hércules é testimonio dun pilar solar durante un atardecer de primavera.
Pilar solar, de Daniel Ríos
Un pilar solar é un efecto óptico na atmósfera terrestre relativamente frecuente producido pola reflexión da luz solar en cristais de xeo, non se trata pois dun raio de sol, senón do reflexo da luz solar en millóns de cristais de xeo. O efecto que se aprecia é unha columna de luz vertical ascendente de entre 5º e 10º de altitud (ocasionalmente maior). De xeito máis excepcional pode observarse tamén un pilar descendente cando o Sol sobre o horizonte está protexido por unha nube, ou un pilar inferior (baixo o horizonte) cando a nosa perspectiva é dende a cima dunha montaña cara un val con néboa ou neve, ou dende un avión!
Os pilares solares poden verse próximos ao mencer e ao anoitecer, a miudo o seu brillo e tamaño varía co cambio de posición do Sol respecto do horizonte (de +6º a -2º), podemos observar como os pilares solares ascendentes son máis cortos e menos brillantes cantos máis grados de altitude ten o Sol e como se fan máis longos e brillantes segundo o Sol baixa o horizonte (e á inversa cos pilares solares descendentes). Así mesmo, poden tomar diferentes cores e tonalidades, do mesmo xeito que a luz crepuscular (brancos, amarelos, vermellos e violáceos).
Un pilar (o reflexo da luz sobre cristais de xeo) tamén se pode producir coa luz da lúa se esta ten bastante brillo e o ceo é escuro ou coa luz doutros astros moi brillantes como Venus, mais neste caso precisarás un ceo nocturno e o planeta a poucos grados do horizonte.
Saúde e ceo!

Question 13

Boletín de Divulgación Astronómica da IAU: Edición Especial 2016-2017

Accepted Answer

Boletín de Divulgación Astronómica da Unión Astronómica Internacional (IAU)
Edición Especial 2016-2017
Neste boletín:
0) Nota dos editores
1) Número 21 da revista CAP, xa dispoñíbel
2) Boletín de noticias do CC1 – Educación e desenvolvemento da astronomía
3) Encontros e simposios da Unión Astronómica Internacional
4) Luz cósmica – un legado dende 2015 e para o futuro
5) astroEDU – astronomía revisada por pares para actividades educativas
6) Rede de grupos astronómicos e Directorio da IAU
7) Grupos de traballo da IAU
8) Os temas da IAU
9) Encontros e actividades globais en 2017
10) O noso boletín noutros idiomas: un agradecemento especial aos nosos tradutores
11) Contribucións para este boletín – agardámosvos en 2017!
0) Nota dos editores
O Boletín de Divulgación Astronómica da Unión Astronómica Internacional é unha publicación dixital bimensual preparada polo equipo de divulgación da oficina da IAU. O noso equipo xunta e comparte de forma continua recursos, actividades e convocatorias recomendadas por e para a comunidade de educadores e divulgadores da ciencia en todo o mundo. Cada mes non podemos evitar sorprendernos polo inmenso número de actividades que se celebran en todo o mundo. Ao compartilos a través deste boletín o noso equipo espera inspirar e proporcionar ideas aos nosos lectores para aprenderen das experiencias dos outros e darmos apoio aos vosos esforzos en achegar a astronomía á xente.
Neste número empezamos ofrecendo suxestións para as vosas lecturas de vacacións, como o número 21 da revista CAP e o último boletín de Educación e Desenvolvemento da Astronomía. Ademais, listamos unha serie de encontros e eventos astronómicos en 2017 para que poidades planificalos con tempo. Neste número, o #24 de 2016 e o derradeiro do ano, queremos traervos tamén contidos lixeiramente diferentes. Dedicamos este boletín a salientar algunhas das actividades de divulgación da IAU e as moitas maneiras en que podedes unirvos co voso equipo de divulgación e a algúns destes programas da IAU. Ao facelo esperamos que en 2017 poidamos seguir apoiándovos a vós e aos vosos grupos incluso aínda máis.
Como sempre, non queremos deixar sen mencionar todo o apoio voluntario que fai posíbel este boletín: os nosos tradutores e colaboradores. O noso equipo en Xapón desexa ter noticias vosas en 2017 e apoiarvos do mellor xeito que poidamos.
Ceos despexados en 2017!
O equipo da Oficina para a Divulgación da Astronomía da IAU
1) Número 21 da revista CAP, xa dispoñíbel
O número 21 da revista “Comunicar Astronomía co Público” (CAP) xa está listo! Neste número os colaboradores de CAP resumen un programa de verán en astronomía para estudantes de instituto; evaluan unha clase aberta e online masiva sobre astronomía; proporcionan pistas esenciais sobre como escribir unha boa nota de prensa; e describen a comunicación astronómica máis informal, o crecente programa de actividades astronómicas que teñen lugar en bares. Todo isto e máis está incluído nesta revista gratuíta, revisada por pares, para comunicadores da astronomía.
A revista CAP está dispoñíbel para descarga aquí: http://www.capjournal.org/issues/21/index.php
2) Boletín de noticias do CC1 – Educación e desenvolvemento da astronomía
Benvidos ao boletín #84 da Comisión C1 da IAU, o segundo que se publica baixo a nova división estrutural da IAU que se estableceu na XXIX Asemblea Xeral en Honolulu, en agosto de 2015. Neste número podes atopar informes sobre as actividades dos tres grupos de traballo: WG3 sobre Igualdade e Inclusión; o grupo de traballo compartido entre as comisións B7 e C1, “Desafío dos Ceos Escuros e Educación”; e o primeiro seminario da Rede de Educación Astronómica na Escola (NASE).
Podes ler o boletín aquí: http://iaucc1.frm.utn.edu.ar/wp-content/uploads/2012/11/IAUNL-CC1-2-No84-final.pdf (PDF, 1,3MB).
3) Encontros e simposios da Unión Astronómica Internacional
O programa de encontros científicos é un dos medios máis importantes cos cales a IAU persegue o obxectivo de promover a ciencia da astronomía a través da colaboración internacional. En moitos destes encontros hai sesións especiais dedicadas á educación e divulgación nas cales os astrónomos, educadores non formais e profesionais da divulgación intercambian as súas mellores experiencias sobre como levar diferentes áreas da astronomía á comunidade e o público xeral.
Podes atopar os encontros e simposios da IAU aquí: https://www.iau.org/science/meetings/future/ 
4) Luz Cósmica – un legado do 2015 para o futuro
Durante o Ano Internacional da Luz (IYL2015), o programa Luz Cósmica da IAU agrupou mil actividades que chegaron a máis de 2,5 millóns de persoas. A través de Luz Cósmica, a IAU uniuse oficialmente a diversos proxectos, como Global Science Opera e Constellation, polo seu enfoque innovador, esforzo colaborativo e sostenibilidade. Para 2017 a IAU OAO apoia “A historia do Espazo”; convidámosvos a saber máis deste proxecto aquí: http://www.thestoryof.org/space2017/.
5) astroEDU – astronomía revisada por pares para actividades educativas
Un dos proxectos oficialmente apoiados polo IAU é astroEDU, unha plataforma de acceso libre para actividades de educación científica revisadas por pares. Aquí os educadores poden descubrir, revisar, distribuír, mellorar e reelaborar contidos educativos, todos con licencia Creative Commons Recoñecemento 3.0. AstroEDU fai accesíbeis aos educadores de todo o mundo as mellores actividades científicas, en particular aquelas con foco na astronomía ou nas ciencias da Terra e o Espazo, e proporciona visibilidade cunha ampla distribución a través das redes colaboradoras e co selo oficial da IAU. Animámosvos a todos educadores formais e non formais a descubrir máis sobre astroEDU aquí: http://astroedu.iau.org/, e a compartir as actividades educativas aquí: http://astroedu.iau.org/submission/.
6) Rede de grupos astronómicos e Directorio da IAU
O directorio IAU de Astronomía no Mundo pretende ser unha base de datos inclusiva das organizacións e grupos activos que comparten a súa paixón pola astronomía e promoven actividades de educación e divulgación para unha comunidade global máis ampla. Con esta plataforma, a IAU intenta proporcionar un recurso onde todos poidan facilmente acceder a información sobre asociacións e grupos astronómicos e poidan contactar con eles con facilidade para coñecer máis sobre actividades relacionadas coa astronomía.
Convidámosvos a descubrir que actividades e grupos operan na vosa rexión ou incluso a formar parte da nosa comunidade: https://directory.iau.org/.
7) Grupos de traballo da IAU
A IAU na actualidade ten na súa estrutura de grupos de traballo establecidos polo Comité Executivo, Divisións ou Comisións da IAU, para desenvolver certas tarefas ben definidas. Exemplos destes grupos de traballo son Protección dos Sitios, Astronomía para a Igualdade e a Inclusión, Rede para a Educación Astronómica na Escola (NASE) e Profesionalización e Acreditación da Divulgación. Hai moitos máis.
Convidámosvos a explorar as diferentes tarefas de cada grupo de traballo da IAU aquí: http://www.iau.org/science/scientific_bodies/working_groups/.
8) Os temas da IAU
Nos últimos anos a IAU recibiu centos de correos electrónicos con preguntas que van dende as da mocidade estudante que quere facerse astrónoma, as dos astrónomos afeccionados que queren implicarse na investigación activa ou o público xeral que pregunta pola importancia da astronomía na súa vida diaria. Os Temas da IAU cobren os asuntos máis populares en astronomía e reflicten a maioría das preguntas máis frecuentemente consultadas que a Oficina de Prensa da IAU recibiu ao longo dos anos. O noso equipo está na actualidade renovando os Temas e podes ser parte do proceso enviándonos as túas preguntas e suxestións a outreach@iau.org.
Podes ver máis sobre os Temas da IAU aquí: http://www.iau.org/public/themes/.
9) Encontros e actividades globais en 2017
Agora que remata 2016, aquí tedes unha listaxe das conferencias e encontros sobre educación e divulgación da astronomía máis longamente agardados. Planificade con antelación un ano cheo de acontecementos interesantes. E se notades que falta algo, compartide connosco outros encontros ou convocatorias sobre educación e divulgación astronómica a través do correo electrónico outreach@iau.org.
a) Campamento Astronómico ESO
Data: do 26 de decembro de 2016 ao 1 de xaneiro de 2017
Lugar: Aosta Valley, Italy.
Máis información: http://www.eso.org/public/announcements/ann16031/
b) 229º Encontro da Sociedade Astronómica Americana
Data: do 3 ao 7 de xaneiro de 2017
Lugar: Grapevine, Texas
Máis información: https://aas.org/meetings/aas229
c) 7º Festival Internacional da Visualización da Ciencia &#8211; Dome Fest
Data: do 5 ao 7 marzo, 2017
Lugar: Tokyo, Japan
Máis información: http://ifsv.org/en/index.html
d) Mes Astronómico Global
Data: abril de 2017
Lugar: en todo o mundo
Máis información: http://www.astronomerswithoutborders.org/
e) 10º Encontro Internacional de Astronomía e Astronáutica
Data: do 6 ao 8 de abril de 2017
Lugar: Campos, RJ, Brazil
Máis información: http://bit.ly/2e3Gj5k
f) Semana Europea da Astronomía e Ciencia do Espazo (EWASS)
Data: do 26 ao 30 de xuño de 2017
Lugar: Praga, República Checa
Máis información: http://eas.unige.ch/EWASS2017/about.jsp
g) Día do Asteroide
Data: 30 de xuño de 2017
Lugar: en todo o mundo
Máis información: http://asteroidday.org/
h) Encontro astronómico nacional da Royal Astronomical Society 2017
Data: do 2 ao 6 de xullo de 2017
Lugar: Universidade de Hull, Reino Unido
Máis información: https://nam2017.org/
i) 13º Encontro Rexional Asia-Pacífico (APRIM 2017)
Data: do 3 ao 7 de xullo de 2017
Lugar: Taipei, Taiwan
Máis información: http://www.aprim2017.tw/
j) Simposio Internacional sobre Educación en Astronomía e Astrobioloxía
Data: do 3 ao 8 de xullo de 2017
Lugar: Utrecht, Países Baixos
Máis información: http://ise2a.uu.nl/
k) Congreso Europeo de Ciencia Planetaria 2017
Data: do 17 ao 22 de setembro de 2017
Lugar: Radisson Blu Hotel Latvija, Riga, Letonia
Máis información: http://www.epsc2017.eu/
l) 3ª Simposio COSPAR
Data: do 18 ao 22 de setembro de 2017
Lugar: Illa Jeju, Corea do Sur
Máis información: https://cosparhq.cnes.fr/
m) Noite Internacional de Observación da Lúa
Data: 28 de outubro de 2017
Lugar: en todo o mundo
Máis información: http://observethemoonnight.org/
10) O noso boletín noutros idiomas: un agradecemento especial aos nosos tradutores
-Traducións ao serbio, pola doutora Liliana Gracanin de Serbia: https://twitter.com/IAU_srpski;
-Tradución ao español, por ASAFILE, Asociación de Astrónomos Aficionados de León, Nicaragua: http://asafile.blogspot.jp/p/blog-page_12.html;
-Se queres recibir a tradución ao xaponés do boletín, subscríbete á Asociación Xaponesa de Astrónomos Afeccionados aquí: http://www.jaaa-astro.jp/jaaa-ml.html;
-Traducións ao galego, pola Agrupación Astronómica Coruñesa Ío, en España, aquí: http://agrupacionio.com/gl/tag/boletin-iau
-Podes atopar números antigos deste boletín en español traducidos pola Sociedad Española de Astronomía neste enderezo: http://www.sea-astronomia.es/drupal/content/newsletter-iau-noc;
Se estás interesado en traducir o noso boletín ao teu idioma, por favor contacta con nós vía outreach@iau.org.
11) Contribucións para este boletín – agardámosvos en 2017!
Na Oficina de Divulgación Astronómica da IAU sempre estamos buscando noticias sobre educación e divulgación astronómica en todo o mundo. Por favor, continuade compartindo as vosas historias con nós en 2017! Se estás organizando actividades a gran escala a nivel rexional ou internacional, ofreces postos de traballo de educación e comunicación da astronomía, tes proxectos innovadores ou historias inspiradoras, buscas colaboración ProAm en astronomía ou creaches recursos educativos, fáinolo saber por correo electrónico: outreach@iau.org.
Tradución: Martin Pawley (Agrupación Ío). Podes consultar o boletín en inglés nesta ligazón.

Question 14

Starmus Festival, cinco días con las estrellas

Accepted Answer

Si has seguido el programa “Órbita Laika, la nueva generación”, recordarás que al final de cada episodio Goyo Jiménez mantenía una conversación con un divulgador científico, un astronauta, una premio Nobel&#8230; todos ellos, además de la Ciencia, tienen algo en común: asistieron el pasado mes de junio a la tercera edición del Festival Starmus.
Starmus es una celebración en la que Astronomía, Ciencia y Música, buscan canales de comunicación y fuentes de inspiración. Todos los participantes son destacados científicos, grandes divulgadores, afamados músicos y cantantes, o incluso premios Nobel. Y no pocos precisamente: en la edición de 2016, de cinco días de duración, ¡conté hasta nueve laureados! Este evento, único en el mundo, es abierto al público. Todos los invitados tuvieron la oportunidad de contar a un auditorio de 1200 asistentes, -muchos venidos expresamente desde países lejanos, otros estudiantes residentes en las islas Canarias- sus logros, descubrimientos, tocar sus composiciones, fueran antiguas o de reciente creación. Y entre acto y acto, los perseguíamos para sacarnos fotos con ellos, que nos dedicaran sus obras, para preguntarles cómo habían hecho para conseguir detectar, por poner un ejemplo, las ondas gravitacionales. Llevaba meses esperando la fecha para asistir, y aunque sabía la calidad y cantidad de los asistentes, no podía imaginar que el evento iba a ser tan intenso como demostró ser.
[youtube https://www.youtube.com/watch?v=06rIWC7r968]
Jill Tarter dirige una conversación con Neil deGrasse Tyson sobre la vida inteligente en el Universo.
Permitidme retroceder al inicio. ¿Quién se atrevió a organizar esta especie de locura?. Pues fue Garik Israelian, astrofísico de origen armenio que trabaja para el Instituto Astrofísico de Canarias y músico por afición. Llevaba tiempo planeando que se podría hacer un evento que aunara ambas disciplinas. Para ello contactó con colegas como Brian May que, además de astrofísico, fue uno de los componentes de la legendaria banda Queen. Con un esfuerzo sin duda extraordinario y que sólo ellos saben lo que pasaron, organizaron el primer Starmus en 2011 en torno a la figura de Neil Armstrong, empeñando no solo su capital personal sino casi hasta la salud. Tras el éxito conseguido, la segunda edición se celebró tres años después. Si la primera había tenido impacto en los medios, en esta ocasión la repercusión que alcanzó fue a escala planetaria. Stephen Hawking, que había asistido a la segunda edición se convirtió, de facto, en el abanderado del tercero. Me gustaría aclarar que los ponentes no cobran por asistir. La organización les paga los vuelos y estancia para ellos y sus familias. Eso, y el que sea un punto de encuentro para verse personalmente entre ellos es lo que les anima a asistir.
Dentro de las sensaciones que guardo una de las primeras es la sorpresa del sitio. Como era una zona turística en el sur de Tenerife, las calles bullían de turistas en chanclas y pareos con la piel enrojecida, mientras otros hacíamos cola para entrar en un salón bajo tierra a ver premios Nobel. Afortunadamente, el local era muy espacioso y bien refrigerado. En las paredes, las luces tintineaban recordando estrellas y la música anticipaba de alguna manera que lo que veríamos sería histórico. Y así fue.

Mario S. García junto a Robert Wilson (premio Nobel de física) (arriba) y Chris Hadfield (astronauta) (abajo) durante el Festival Starmus.
Hablaba antes de calidad y también de cantidad. Por ejemplo, el tercer día intervendrían: Brian Cox (speaker, físico y divulgador), Stephen Hawking (astrofísico), MC Hawking (un rapero que usa la voz metálica del científico en sus obras), Brian Eno (músico y productor), Joseph Stiglitz (Nobel), Martin Rees (astrónomo), Elisabeth Blackburn (Nobel), David Gross (Nobel), Russell Schweickart (astronauta en el Apolo IX), Richard Dawkins (autor de El gen egoísta), Steven Balbus (astrofísico), Chris Hadfield (astronauta y músico) y Brian May. Aún con todo, la jornada no acabó ahí. Tras una ducha cuartelera, nos enfundamos los trajes para ir a la cena de gala, con la suerte de que compartí mesa con Adam Riess, Nobel por demostrar la expansión acelerada del Universo. Y también pude saludar a Alexey Leonov, el primer cosmonauta ruso que se dio un paseo espacial -que pudo ser fatídico-, y a Claude Nicollier, astronauta suizo miembro de la tripulación que le puso gafas al Hubble para que enfocara correctamente.
Me habían contado que en la segunda edición el hotel donde se celebraba era el mismo que donde se alojaban los ponentes. Os podéis imaginar… los asistentes esperaban su aparición apostados en la recepción y algunos se atrevían a subir a los pisos y pasear hasta encontrarlos. En esta ocasión la organización decidió alojarlos en un hotel a cinco kilómetros del salón donde se celebraba. La casualidad hizo que el primer día nos enteráramos del nombre del hotel. Así que, como poco había que perder, intentamos charlar con ellos en un ambiente más relajado. Con mucho respeto para no molestar, pudimos fotografiarlos tranquilamente, verles en entrevistas para televisiones, saludarles. Allí estaban Iñaki Gabilondo, grabando para su programa “Cuando ya no esté”, o el periodista del grupo Voz Xavi Fonseca, entrevistando y filmando a todos los científicos que podía, y el periodista Javier Peláez, alias @irreductible, padre de Naukas y del podcast Catástrofe Ultravioleta.
Cuando llegó el viernes, último día, los asistentes estábamos molidos aunque sonrientes. Faltaba la guinda del pastel. Ese día nos desplazamos al auditorio de Tenerife, donde se celebró el concierto final con las actuaciones de Sarah Brightman y la Orquesta Sinfónica de Tenerife, Anathema, que tocaron un clásico tema de Pink Floyd con la presencia de Hawking en escena, Chris Hadfield y Richard Wakeman y el colofón de Hans Zimmer tocando la banda sonora de Interstellar con la colaboración final de May a la guitarra, se entregarían las medallas Hawking. También habría charlas como la de Kip Thorne, firme candidato al Nobel de Física. Cerca de las doce de la noche acabó el evento y, sinceramente, nos dejó satifechos y exhaustos.
Foto de familia en la clausura del Starmus Festival 2016 con los protagonistas sobre el escenario.

Personalmente, me encantó la disposición de Neil deGrasse Tyson, siempre sonriendo y posando con todo aquel que se lo pedía. Le preguntamos cómo lo hacía y nos dijo con sinceridad: “¡Es mi trabajo!”. Y de igual modo la cercanía de Hadfield.
Lamentablemente me temo que tardaremos mucho en volver a ver otro evento tan singular como éste en nuestro país. Cansado de remar contracorriente buscando patrocinadores y reclamando el dinero de las ayudas públicas prometidas, el creador del evento ha decidido llevarlo a Trodheim, una ciudad de Noruega, próspera por estar muy centrada en la ciencia y la tecnología. El contrato se ha firmado por tres ediciones. Por cierto, las inscripciones están abiertas. Si te animas, apuntarse antes del 31 de diciembre será algo más barato.

Question 15

A rede de investigación LoNNe publica recomendacións sobre o uso de luz pola noite

Accepted Answer

Fonte da imaxe: Loss of the Night Network (LoNNe)
Iluminación de Nadal, iluminación de rúa e pantallas publicitarias: en decembro en especial prendemos de luz as horas de escuridade. É un feito coñecido que esta iluminación non só crea unha atmosfera para esta época, senón que tamén ten consecuencias negativas no ser humano e a natureza. Un equipo de investigación internacional que leva catro anos traballando de forma conxunta na rede “Loss of the Night” (LoNNe) vén de publicar por primeira vez recomendacións prácticas para a iluminación de exterior. Estas recomendacións pretenden contribuír a un uso sustentábel da luz nas nosas cidades para beneficio dos seres humanos e do medio ambiente.
“A luz ten efecto nas plantas e animais, mais tamén en nós, os seres humanos”, di a coordinadora da rede Sibylle Schroer. Incluso pequenas cantidades de luz artificial no momento inadecuado poden afectar o noso reloxo interno, a produción de hormonas e mesmo interferir con ecosistemas completos. As relacións predador-presa sofren perturbacións e as especies nocturnas perden cada vez máis os seus hábitats. “A longo prazo, isto pode afectar á biodiversidade”, explica o equipo de investigación.
Porén, tendemos a iluminar as nosas cidades de forma intensiva e, segundo observan os científicos dende hai varios anos, a luz pola noite está a aumentar de maneira preocupante a escala global en vez de diminuír.
Un xeito de mellorar esta situación é o que se expón en catro recomendacións prácticas e liñas de acción que a rede acaba de publicar:
1) Evitar, sempre que sexa posíbel, a luz branca con longuras de onda por debaixo dos 500 nanómetros. A tendencia actual de uso de luz branca fría en forma de LEDs e lámpadas de baixo consumo é discutida de forma crítica polos investigadores. A proporción elevada de luz azul de longura de onda curta perturba os ritmos circadianos dos vertebrados superiores e dos seres humanos. Os desvíos crónicos do ritmo circadiano interfiren co sono, o metabolismo e o sistema inmune, orixinando problemas de saúde graves. Entre as consecuencias disto están a supresión do catabolismo das graxas, a diabetes ou a depresión. A recomendación dos investigadores é que a temperatura de cor en iluminación exterior sexa, como máximo, de 3000K.
2) Usar lámpadas apantalladas que dirixan a luz onde é necesaria. Unha luminaria cun deseño axeitado evita que a fonte de luz sexa vista de forma directa. Unha iluminación dirixida de forma correcta non chega aos ollos dos peóns, non entra polas xanelas e non ilumina o ceo, onde se espalla rapidamente alumando toda a paisaxe. A luz, incluíndo a das fachadas e monumentos, debe ser orientada sempre cara abaixo. Deben evitarse, por exemplo, os focos inseridos no chan que apunta ao ceo.
3) Iluminar as rúas coa intensidade máis baixa posíbel. As estradas rurais só deberían estar iluminadas se é absolutamente necesario. Onde sexa preciso, unha luminancia media de 0,3 candelas por metro cadrado son suficientes, o que equivale a unha iluminancia de 4 lux. Isto concorda co nivel máis baixo nos parámetros da UE para a iluminación exterior (EN13201). “Os parámetros da UE recomendan con frecuencia valores moito máis elevados dos que se empregan na maioría dos concellos europeos”, explican os investigadores. Cumprir cos parámetros de iluminación exterior en toda Europa podería, en consecuencia, provocar un aumento drástico do consumo de enerxía e emisión de CO2. Os investigadores explican que uns valores máis baixos non afectan á seguridade e reclaman unha revisión e redución deses valores.
4) Adaptar a iluminación exterior a cada momento da noite. Despois das 22h ou despois da medianoite é necesaria moita menos luz artificial e a iluminación das rúas, consecuentemente, pode diminuír. É posíbel unha redución dos niveis de iluminación do 50% ao 80%. “As luces privadas deben tamén apagarse se non hai necesidade delas”, recomendan os científicos da rede.
Todas estas recomendacións están agora disponíbeis en folletos ilustrados, quer para o público (PDF, 919 KB), quer para as áreas naturais protexidas (PDF, 799 KB).
As recomendacións son o resultado dunha cooperación interdisciplinar de catro anos da rede LoNNe (Loss of the Night Network), formada por 67 membros activos de 18 países e de 16 disciplinas científicas diferentes. A rede é apoiada pola European Cooperation for Science and Technology (EU-COST Action ES1204, 2012-2016) e continuará activa como equipo externo do programa da Plataforma Colectiva de Concienciación para a Innovación Sustentábel e Social STARS4ALL, da Unión Europea.
Versión galega do comunicado de prensa da rede Loss of the Night, adaptado do texto traducido ao portugués por Raúl C. Lima, da Escola Superior de Saúde do Politécnico do Porto (obrigado, Raúl!).

Question 16

En bus dende a Coruña ao V Workshop CMON

Accepted Answer

Achégase a V edición do Workshop CMON! Este sábado terá lugar a quinta edición deste encontro que ten como obxectivo intercambiar experiencias, coñecementos e tecnoloxías para a observación de fenómenos astronómicos e a divulgación astronómica en xeral.
A actividade será o sábado 17 de decembro de 10:45h a 20:30h na Residencia Universitaria Monte da Condesa (R/ Xoaquín Díaz Rabago, s/n, Campus Vida, Santiago de Compostela).
Para inscribirte, consultar o programa, como chegar ou onde comer visita a páxina web oficial do encontro:
Páxina web do V Workshop CMON
Se queres saber máis sobre o V Workshop CMON consulta o foro astromania.es ou contacta con Ramón Iglesias Marzoa. O seu correo é:
rimarzoa (en) yahoo (punto) es
A Agrupación Astronómica Coruñesa Ío vai dispoñer dun bus gratuito para acudir ao encontro. O bus sairá ás 9:30h da Praza da Palloza da Coruña e regresará ao finalizar a actividade. As persoas interesadas en ter praza no bus Coruña (Praza da Palloza) &#8211; Santiago (R.U. Monte da Condesa) para acudir ao encontro deben cubrir este formulario. ACTUALIZACIÓN: cancelado o bus de balde ante a falta dun suficiente número de solicitudes. Ante calquera dúbida sobre o desprazamento escribe a info@agrupacionio.com.

Question 17

Boletin de Divulgación Astronómica da IAU: Decembro 2016 #1

Accepted Answer

Boletín de Divulgación Astronómica da Unión Astronómica Internacional (IAU)
Decembro 2016 #1
Neste boletín:
0) Nota dos editores
1) IAU aproba formalmente o nome de 227 estrelas
2) Xapón será sede da conferencia “Comunicar Astronomía co Público”
3) Espazo de contacto da divulgación nacional (NOC): novas de Xapón
4) Primeiros pasos cos Telescopios Faulkes
5) Novos cursos de formación da Academia Europea de Ciencias da Educación (ESEA)
6) Cartografía de Estrelas da Axencia Espacial Europea (ESA)
7) App de xogo Vehículo Explorador da NASA
8) Stellarium
9) Encontros e actividades globais
10) Boletín de Divulgación Astronómica da IAU noutros idiomas:
11) Contribucións ao Boletín de Divulgación da IAU 2016
0) Nota dos editores
Queremos empezar dando os parabéns a Xapón como sede da conferencia “Comunicar Astronomía co Público” (CAP2018), que terá lugar en Fukuoka do 24 ao 28 de marzo. Empeza a preparar a viaxe para visitar Xapón en 2018 e participar nun dos eventos de comunicación da ciencia máis interesantes do ano mentres observas as fermosas cerdeiras sakura xaponesas en plena floración.
Neste número salientamos os nomes de estrelas que aprobou formalmente o IAU, e desexamos que goces navegando a través de todas elas, as 227! Ademais revisamos a gran ferramenta informática Stellarium e, a punto de poñerlle o ramo ao 2016, damos conta dos novos cursos de formación da Academia Europea de Ciencias da Educación (ESEA) para 2017.
Finalmente, queremos mandar unha cálida aperta a todos os colaboradores deste boletín que compartiron connosco algunhas das súas actividades e recursos de divulgación e educación astronómica en todo o mundo.
Ceos despexados!
O equipo da Oficina para a Divulgación da Astronomía da IAU
1) IAU aproba formalmente o nome de 227 estrelas
En maio deste ano, o Comité Executivo do IAU aprobou a creación dun Grupo de Traballo IAU especializado, o Grupo de Traballo de Nomes de Estrelas (Working Group on Star Names , WGSN), para formalizar nomes de estrelas que foron usadas de maneira común durante séculos. O WGSN estableceu un novo catálogo IAU de nomes de estrelas, cunha primeira listaxe de 227 nomes aprobados publicado no sitio web do IAU.
Podes ler a nota de prensa orixinal no sitio web do IAU: http://www.iau.org/news/pressreleases/detail/iau1603/
2) Xapón será sede da conferencia “Comunicar Astronomía co Público”
Do 24 ao 28 de marzo de 2018 Xapón será sede da conferencia “Comunicar Astronomía co Público” (CAP2018) na cidade de Fukuoka. Profesionais da comunicación, astrónomos investigadores, persoal das oficinas de prensa, xornalistas de ciencia e moita máis xente intercambiará visións e experiencias durante unha conferencia de cinco días sobre os últimos desafíos en comunicación da astronomía e divulgación ao público.
Podes ler máis aquí: http://bit.ly/2g87gpu 
3) Espazo de contacto da divulgación nacional (NOC): novas de Xapón
a) Concurso de Comic “Space Scoop” do UNAWE
O equipo xaponés do concurso de comic “Space Scoop” vén de anunciar que xa seleccionaron os gañadores dese país. O primeiro gañador é da categoría de 8 a 11 anos, e o segundo da categoría de 16 a 18. A mellor obra entrará nunha competición internacional cuxos resultados se anunciarán en breve.
Para máis información sobre o concurso nacional xaponés, visitade o sitio web (en xaponés): http://www.wakayama-u.ac.jp/~atomita/sscc/
Actualización: podes atopar os resultados do concurso internacional aquí: http://www.unawe.org/updates/unawe-update-2016-49/
b) Space Scoop Xapón
Este equipo, formado por profesores, persoal de museos de ciencia, do Observatorio Astronómico Nacional de Xapón (NAOJ) e das universidades, traduce os artigos de Space Scoop do inglés ao xaponés. O equipo traduciu xa máis de 200 artigos.
Podes ver os artigos aquí http://www.spacescoop.org/ja/ e aquí http://www.unawe.org/kids/archive/lang/ja/
4) Primeiros pasos cos Telescopios Faulkes
O Proxecto de Telescopios Faulkes consiste nunha rede de telescopios situados en todo o mundo que poden ser controlados de forma remota dende as casas, aulas ou practicamente calquera lugar. Quen estea interesado pode aprender a usar os telescopios guiándose pola guía básica que proporcionan. Hai ademais varias actividades prácticas que te axudarán a descubrir as fascinantes cousas que podes facer coas imaxes que obteñas. Esta colección de rigorosas guías te axudará a facer as túas propias observacións, crear imaxes e facer análises básicas dos teus datos.
Podes descubrir como empezar a traballar cos Telescopios Faulkes aquí: http://www.faulkes-telescope.com/GettingStarted/
5) Novos cursos de formación da Academia Europea de Ciencias da Educación (ESEA)
A Academia Europea de Ciencias da Educación (ESEA) acaba de lanzar os seus cursos para 2017. Estes cursos estarán apoiados por expertos de toda Europa que axudarán aos participantes a crear máis fascinantes leccións de ciencias. Dende as grandes ideas da ciencia até aprender a programar robots para explorar os porentos desertos de Marte, todo iso e moito máis é o que podes atopar nestes cursos de formación.
Podes apuntarte agora vía http://esea.ea.gr/content/training-courses-workshops
6) Cartografía de Estrelas da Axencia Espacial Europea (ESA)
A visualización da Cartografía de Estrelas da ESA explora algúns dos principais aspectos dos catálogos astrométricos de estrelas, que empregan datos da misión Hipparcos da ESA. A astrometría é a ciencia que fai cartografía do ceo e é unha das ramas máis antigas da astronomía. Esta visualización inclúe 59921 estrelas do Catálogo Hipparcos e o paseo divídese en cinco seccións: Magnitude Aparente, Magnitude Absoluta, Hertzsprung-Russell, Movemento, e Explora; cada sección achega unha breve explicación.
Podes ler máis aquí: http://sci.esa.int/hipparcos/58154-star-mapper/ 
7) App de xogo Vehículo Explorador da NASA
A NASA busca pilotos do vehículo explorador de Marte! Mars Rover é unha aplicación disponíbel para Android e iPhone, iPad e escritorio. Podes buscar auga mentres o teu vehículo explorador virtual sobe e baixa polos outeiros na súa exploración da superficie de Marte. Precisas conducir con coidado se non queres estrelarte nun cráter e ser eliminado do xogo! No sitio web oficial podes obter información sobre canto se parece o vehículo do xogo aos vehículos de exploración real en Marte.
Podes baixar esta aplicación de balde aquí: http://mars.nasa.gov/gamee-rover/
8) Stellarium
Stellarium é un programa de planetario para ordenador de código libre e de balde. Amosa un ceo realista en 3D, tal e como o verías a ollo ceibe, con prismáticos ou con telescopio. O catálogo por defecto inclúe centos de miles de estrelas e con actualizacións pode chegar a ter centos de millóns. Ademais presenta as constelación de dez culturas diferentes así como ilustracións e asterismos.
Podes baixar Stellarium e moito máis aquí: http://stellarium.org/
9) Encontros e actividades globais
Aquí tes unha listaxe de conferencias e actividades sobre educación e investigación astronómica en todo o mundo.
a) Engadidos hai pouco
Obradoiro Internacional “Data to Dome” (Datos á Cúpula)
Data: 2 e 3 de decembro de 2017
Lugar: Observatorio Astronómico Nacional de Xapón (NAOJ), Mitaka, Tokyo, Xapón
Máis información: http://prc.nao.ac.jp/fukyu/dtod/
b) Próximas actividades
a) Rede Astronómica do Sueste Asiático (Southeast Asia Astronomical Network, SEAAN)
Data: 12 e 13 de novembro, 2016
Lugar: Hanoi, Vietnam
Máis información: https://vnsc.org.vn/seaan2016
b) Campamento Astronómico ESO
Data: do 26 de decembro de 2016 ao 1 de xaneiro de 2017
Lugar: Aosta Valley, Italy.
Máis información: http://www.eso.org/public/announcements/ann16031/
c) 7º Festival Internacional da Visualización da Ciencia – Dome Fest
Data: 5-7 marzo, 2017
Lugar: Tokyo, Japan
Máis información: http://ifsv.org/en/index.html
d) 10º Encontro Internacional de Astronomía e Astronáutica
Data: 6-8 de abril, 2017
Lugar: Campos, RJ, Brazil
Máis información: http://bit.ly/2e3Gj5k
e) 13º Encontro Rexional Asia-Pacífico (APRIM 2017)
Data: 3–7 de xullo, 2017
Lugar: Taipei, Taiwan
Máis información: http://www.aprim2017.tw/
f) Simposio Internacional de Educación en Astronomía e Astrobioloxía
Data: 3–8 de xullo, 2017
Lugar: Utrecht, Netherlands
Máis información: http://ise2a.uu.nl/
g) Sociedade Planetaria Internacional
Data: 1–6 de xullo, 2017
Lugar: Toulouse, France
Máis información: http://www.ips-planetarium.org/page/IPS2018Toulouse
Esquecemos algo? Entón comparte os teus encontros sobre educación e divulgación astronómica con nós vía outreach@iau.org.
10) Boletín de Divulgación Astronómica da IAU noutros idiomas
-Traducións ao serbio, pola doutora Liliana Gracanin de Serbia: https://twitter.com/IAU_srpski;
-Tradución ao español, por ASAFILE, Asociación de Astrónomos Aficionados de León, Nicaragua: http://asafile.blogspot.jp/p/blog-page_12.html;
-Se queres recibir a tradución ao xaponés do boletín, subscríbete á Asociación Xaponesa de Astrónomos Afeccionados aquí: http://www.jaaa-astro.jp/jaaa-ml.html;
-Traducións ao galego, pola Agrupación Astronómica Coruñesa Ío, en España, aquí: http://agrupacionio.com/gl/tag/boletin-iau;
-Podes atopar números antigos deste boletín en español traducidos pola Sociedad Española de Astronomía neste enderezo: http://www.sea-astronomia.es/drupal/content/newsletter-iau-noc;
Se estás interesado en traducir o noso boletín ao teu idioma, por favor contacta con nós vía outreach@iau.org.
11) Contribucións ao Boletín de Divulgación da IAU 2016
Na Oficina de Divulgación Astronómica da IAU sempre estamos buscando noticias sobre educación e divulgación astronómica en todo o mundo. Por favor, continuade compartindo as vosas historias con nós en 2016! Se estás organizando actividades a gran escala a nivel rexional ou internacional, ofreces postos de traballo de educación e comunicación da astronomía, tes proxectos innovadores ou historias inspiradoras, buscas colaboración ProAm en astronomía ou creaches recursos educativos, fáinolo saber por correo electrónico: outreach@iau.org.
Tradución: Martin Pawley (Agrupación Ío). Podes consultar o boletín en inglés nesta ligazón.

Question 18

Imos a Guitiriz para ver as Xemínidas. Queres vir?

Accepted Answer

O sábado 10 de decembro a Agrupación Astronómica Coruñesa Ío organiza unha saída nocturna a Guitiriz para observar a choiva de estrelas das Xemínidas, a máis activa do ano. Esta actividade  conta co apoio da Concellaría de Cultura, Deportes e Coñecemento do Concello da Coruña.
Esta actividade é de balde e aberta ao público, mais o número de prazas é limitado polo que é obrigatorio inscribirse. Haberá un autobús gratuíto para as persoas interesadas que sairá da Coruña ás 22:00 e regresará ao rematar a observación, con chegada prevista á Coruña arredor das 2:30 am. O punto de saída e chegada do autobus é a Praza da Palloza. Tanto as persoas que desexen ir no autobús disposto pola organización como as persoas que vaian polos seus propios medios deben ter praza adxudicada para poder participar na actividade.
O obxectivo desta excursión é gozar do ceo en horas centrais da noite, cando as constelacións típicas do inverno están a boa altura sobre o horizonte. Unha desas constelacións é Xémini, o «radiante» ou lugar do que aparentemente proceden os meteoros desta chuvia. É certo que este ano a Lúa Chea non facilitará a súa observación, mais en todo caso o firmamento nesta época do ano é en si mesmo todo un espectáculo.
 Procedemento de inscrición:

Cubre o formulario online. Debe cubrirse un formulario para cada persoa que vaia participar na actividade (se sodes un grupo de xente que quere ir xunta podédenolo comentar no apartado «observacións e suxestións» do formulario de inscrición, pero debedes cubrir un formulario por cada unha das persoas interesadas). Os menores de 14 anos deben ir acompañados por un adulto maior de idade que os tutele (sendo necesario cubrir dous formularios de inscrición: o do menor de 14 anos e o do adulto acompañante). Os menores de idade que teñan entre 14 e 18 anos non precisan ir acompañados dun adulto que os tutele, pero o día da actividade deben levar unha autorización do pai, nai ou titor legal na que se indique de forma expresa un teléfono de contacto do adulto responsable.

Accede aquí ao formulario de inscripción.

Atende o correo electrónico. A finais da semana contactaremos contigo para recordarche a actividade e comunicar a previsión meteorolóxica para o sábado á noite (como é lóxico, a excursión só se celebrará se se dan unhas mínimas condicións para aproveitala ben). Recorda que o correo electrónico é a única vía de comunicación que empregaremos, así que se non indicas ben o enderezo non haberá maneira de que te enteres de avisos de última hora!

Recomendacións básicas:

O lugar de observación en Guitiriz está afastado do núcleo urbano, así que debes levar contigo todo o que precises (en particular, comida e bebida para esas horas no campo).
Pola época do ano na que estamos, o natural é que de noite vaia moito frío, así que trae roupa de abrigo. Cando se pon o Sol as temperaturas descenden moito e a roupa de abrigo será imprescindible (anorak, gorro, manta), non te confíes aínda que polo día non sexa necesaria!
Contemplar o ceo nocturno require que o ollo se adapte á escuridade. Polo teu ben e o dos asistentes á actividade evita acender móbiles e lanternas durante a observación. E se queres estar menos exposto á luz artificial instala no teu smartphone algunha das aplicacións que recomenda Calidade do Ceo Nocturno!

Para calquera dúbida ou aclaración respecto desta activdiade podes poñerte en contacto coa Agrupación Astronómica Coruñesa Ío no enderezo formacion@agrupacionio.com, na nosa páxina de Facebook ou comentando esta entrada.

Question 19

Recomendacións astronómicas na biblioteca do Fórum Metropolitano

Accepted Answer

Unha listaxe de obras dispoñíbeis na biblioteca do Fórum Metropolitano relacionadas coa astronomía. Podes consultar o catálogo online picando nesta ligazón:
Revista ASTRONOMÍA
A publicación de referencia para os afeccionados en España fai en decembro 31 anos de presenza continuada nos quioscos. Vén de recibir un moi merecido Premio Especial do Xurado nos Premios Prismas que outorgan os Museos Científicos Coruñeses. Dende novembro está á túa disposición cada mes na biblioteca do Fórum Metropolitano.
EL UNIVERSO PARA ULISES – Juan Carlos Ortega
Máis coñecido como humorista, Juan Carlos Ortega é tamén unha persoa apaixonada polo coñecemento e un gran divulgador. Este libro é un acto de amor: de amor ao fillo, Ulises, e de amor á astronomía. O que fomos aprendendo co paso dos séculos sobre o universo exposto diante nosa cunha linguaxe clara e con prosa emocionante.
E FIXEMOS A LUZ! &#8211; Salvador Bará
Un libro para ler e reler durante anos, tan conciso coma ambicioso. Fala da historia do estudo da luz, un fenómeno que estimulou dende sempre a creatividade humana, e das súas múltiples aplicacións, por exemplo na medicina actual. Por suposto, a astronomía ocupa un lugar preferente: case todo o que sabemos do universo coñecémolo analizando as súas pegadas en forma de radiación. Tamén hai espazo para falar da luz que mancha o ceo, a contaminación luminosa que nos borra a necesaria escuridade da noite.
ASTRONOMÍA PRÁCTICA E OUTRAS COUSAS – Ramón Vilalta
Un clásico na nosa lingua, naceu duns cursos de astronomía para o alumnado de instituto. É un manual de aprendizaxe e consulta indispensábel, en certo sentido un libro de texto, ou máis ben o modelo do que deberían ser os libros de texto nun mundo ideal: obras precisas e fascinantes que evocan a cada páxina que a ciencia en xeral e a astronomía en particular forman parte esencial da nosa cultura.
NOSTALGIA DE LA LUZ – Patricio Guzmán (DVD)
Un filme fermoso e estremecedor que parte da astronomía que se fai nun lugar privilexiado, o deserto de Atacama, para acabar falando da gran ferida de Chile: o golpe de estado de Pinochet e a cruel represión do seu réxime ditatorial. Mirar o ceo é sempre mirar ao pasado. Reflexionar sobre o pasado e a memoria é sempre necesario.
MI PRIMERA GUÍA SOBRE ASTRONOMÍA – Jordi Lopesino
Dirixida aos máis pequenos da casa, é unha ferramenta utilísima para empezar a familiarizarse co ceo sen axuda dos maiores. Que podemos ver cada noite? Que necesitamos para gozar do ceo? Esta é unha guía para aprender a resposta ás primeiras preguntas sobre astronomía.
DESDE EL JARDÍN, LAS ESTRELLAS &#8211; Ana Ulla
Se tes máis de 10 anos, este é o teu libro. Unha novela protagonizada por un neno e un lagarto que comparten a paixón de mirar as estrelas. Da man desta parella singular iremos sabendo máis, páxina a páxina, sobre as constelacións, as mulleres astrónomas, os tipos de telescopios&#8230; Unha delicia escrita pola astrofísica galega Ana Ulla.
LA PIEL DEL CIELO &#8211; Elena Poniatowska
O astrónomo e investigador mexicano Guillermo Haro foi en vida un referente para a ciencia do seu país. A escritora e xornalista Elena Poniatowska, Premio Cervantes en 2013, inspírase en Guillermo (con quen casou en 1968) para construír o memorábel protagonista desta novela e trazar a través del un ambicioso relato sobre a vocación polo coñecemento, o sacrificio do traballo científico e as dificultades para as relacións persoais, co pano de fondo das profundas transformacións do século XX.
EL UNIVERSO EN TU MANO &#8211; Christophe Galfard
Físico teórico formado en Cambridge, onde traballou con Stephen Hawking, o francés Christophe Galfard promove unha maneira diferente de divulgar conceptos moi complexos. O seu libro é puro texto, non precisa de fórmulas nin expresións matemáticas, tampouco de esquemas e gráficos, para falarnos do universo nunha viaxe fascinante polo espazo e o tempo. Ás veces, si, unha palabra vale máis ca mil imaxes.
LOS PLANETAS &#8211; Dava Sobel
A neoiorquina Dava Sobel fixo das historias da ciencia a base para varios best-sellers e hoxe até pode presumir de que un asteroide leva o seu nome (o 30935 Davasobel). O sistema solar é o obxecto central deste libro, xa un clásico, que por suposto explora a presenza dos planetas na cultura e a mitoloxía ao longo dos séculos.
UNA PEQUEÑA HISTORIA PARA ENTENDER EL UNIVERSO &#8211; Hubert Reeves
O astrofísico canadense Hubert Reeves enfróntase a un gran desafío: explicarlle cosmoloxía á súa neta de catorce anos. Algunhas das preguntas que todos nos fixemos algunha vez atopan aquí resposta sinxela en forma de conversa á luz das estrelas.
LAS VIDAS DE GALILEO &#8211; Fiami
O autor de banda deseñada Fiami leva anos dedicando moito esforzo á divulgación da ciencia e así xurdiron libros dedicados ás vidas de Einstein, Marie Curie e Galileo. O de Galileo acadou unha gran difusión no marco do Ano Internacional da Astronomía 2009 e en España foi publicado pola Universidade de Santiago de Compostela.
LAS MUJERES DE LA LUNA &#8211; Daniel Roberto Altschuler & Fernando J. Ballesteros
1586 cráteres da Lúa, entre os millóns que hai na súa superficie, recibiron nomes que honran a personalidades de todos os tempos. Deses 1586, só 28 corresponden a mulleres, e son as súas biografías as que ocupan as páxinas deste libro. Entre estas 28 (ou quizais 27) mulleres hai científicas -a maioría astrónomas-, divulgadoras e astronautas, e a inmensa maioría delas aínda agarda por un xusto recoñecemento dos seus méritos.

Question 20

A contaminación luminosa, un mal que pesa sobre o ceo

Accepted Answer

Contaminación luminosa na Coruña. Foto: Daniel Ríos Meizoso.
Uccidiamo il chiaro di luna! (matemos o luar), clamaba en 1909 un manifesto futurista de Marinetti, imbuído de fervor tecnolóxico. Ninguén nega que a introdución masiva da luz artificial na era da electricidade cambiou para ben as nosas vidas. Mais todo ten a súa medida. A actual omnipresenza da luz pola noite xerou un problema novo, a contaminación luminosa, que desbalde enerxía e cartos e lesiona a natureza e a saúde das persoas. Un problema serio que debe ser afrontado canto antes.
* * * * *
Índice de textos do caderno «A Fondo» do Sermos Galiza sobre contaminación luminosa publicado o 22 de setembro de 2016:
«Luz, escuridade e ramificacións», por Juan Antonio Alduncin
«Contaminación luminosa, un reto para a investigación científica», por Salva Bará
«A contaminación luminosa debe ser afrontada con urxencia, pois xa se excederon todos os límites tolerábeis», entrevista a Fabio Falchi
«Contra a contaminación luminosa», por Marcos Pérez
«En defensa do ceo nocturno», por Martin Pawley
«A desaparición dos vagalumes», por Xabier P. DoCampo
«A descontaminación luminosa é moi rendíbel», por Josep Maria Ollé (contido extra, non incluído no caderno «A Fondo» en papel)

Question 21

A descontaminación luminosa é moi rendíbel

Accepted Answer

Disculpa, pero esta entrada está disponible sólo en galego.

Question 22

Boletín de Divulgación Astronómica da IAU: Novembro 2016 #2

Accepted Answer

Boletín de Divulgación Astronómica da Unión Astronómica Internacional (IAU)
Novembro 2016 #2
Neste boletín:
0) Nota dos editores
1) Espazo de contacto da divulgación nacional (NOC): novas de Serbia
2) Campaña benéfica «Rosetta na estratosfera»
3) O sistema de datos astrofísicos SAO/NASA
4) Concurso de ensaio «Científico Cassini por un Día»
5) Atrapa unha estrela
6) Descubre o sitio web do Observatorio de Raios X Chandra
7) Adestra como un astronauta en 2017
8) Os mellores lugares do mundo para a observación do ceo
9) Encontros e actividades globais
10) Boletín de Divulgación Astronómica da IAU noutros idiomas
11) Contribucións ao Boletín de Divulgación da IAU 2016
0) Nota dos editores
Nesta edición queremos animarvos a descubrir os recursos do sitio web do Observatorio de Raios X Chandra, apoiar a campaña benéfica “Rosetta Strato” do UNAWE e, se es profesor dunha escola de primaria, que lances un desafío aos estudantes: adestra coma un astronauta!
Queremos dar a benvida a Martin Pawley e a Agrupación Astronómica Coruñesa Ío, en España, que están a traducir este boletín ao galego. Un agradecemento enorme a todos os que participan na tradución.
Ceos despexados!
O equipo da Oficina para a Divulgación da Astronomía da IAU
1) Espazo de contacto da divulgación nacional (NOC): novas de Serbia
a) Un libro sobre o espazo – Semana Mundial do Espazo
Durante a Semana Mundial do Espazo do pasado outubro, xente de todo o planeta foi convidada a enviar debuxos, pinturas, poemas, contos ou artigos relacionados co espazo. As obras recibidas, dende Macedonia, EEUU, Croacia, Serbia, Eslovenia e Montenegro, foron compiladas e distribuídas en forma de libro electrónico en serbio.
O libro electrónico pode descargarse aquí (PDF, 22 MB).
b) A mellor fotografía da Lúa – Noite Internacional da Observación da Lúa
Como parte da Noite Internacional de Observación da Lúa, as asociacións astronómicas “Milutin Milankovi ć” e “Eureka” organizaron un concurso para elixir a mellor fotografía da Lúa. Todas as fotografías que participaron no concurso formarán parte dunha exposición especial que se amosará en clubes de ciencia de todo o país nos vindeiros meses.
c) Obradoiro de astrofotografía no Observatorio Vidojevica
O primeiro obradoiro de astrofotografía foi organizado polo Observatorio Astronómico de Belgrado e celebrado no Observatorio Vidojevica, onde se instalou este verán o telescopio Milutin Milanković de 1,4m. No obradoiro participaron 20 astrónomos amadores, a maioría dos cales trouxo os seus propios telescopios e equipamentos.
d) Portais astronómicos e traducións ao serbio
Ademais do boletín de divulgación astronómica da IAU, hai outros materiais traducidos ao serbio, como a “Escolla da semana” do SDO (Observatorio de Dinámica Solar), a NASA-APOD de cada día, a páxina pública da ESO e a conta de twitter da ESA en serbio. A moi dinámica comunidade astronómica de Serbia elabora ademais o prominente e actualizado portal web “Astronomski magazin”.
2) Campaña benéfica «Rosetta na estratosfera»
A misión Rosetta arrasou en todo o mundo cunha campaña divulgativa que foi un verdaeiro triunfo. Conxuntamente co UNAWE, Design & Data GmbH lanzou hai pouco a campaña de crowfunding (financiamento) «Rosetta na estratosfera». A campaña anima a que os nenos de entre 4 e 10 anos se interesen polas ciencias do espazo, usando un boneco de peluche da Rosetta. O xoguete enviarase onde máis se necesita: escolas con poucos medios de todo o planeta.
Podes apoiar esta campaña aquí: http://bit.ly/2gnHlfo.
3) O sistema de datos astrofísicos SAO/NASA
O Sistema de Datos Astrofísicos (ADS) do Observatorio Astrofísico Smithsoniano (SAO)/NASA é unha biblioteca dixital para investigadores en astronomía e física. Aloxado no Observatorio Astronómico Nacional de Xapón (NAOJ), o ADS mantén tres bases de datos bibliográficas que conteñen máis de 12,3 millóns de rexistros. Operado polo SAO con financiamento da NASA, esta biblioteca dixital cobre publicacións en astronomía e astrofísica, física e os arquivos e-prints de arXiv. Tamén dispón dun subconxunto especialmente seleccionado de publicacións: o Buscador sobre Ensino da Ciencia, que ofrece unha interface básica de literatura e publicacións relacionadas coa investigación sobre o ensino da ciencia.
Podes atopar aquí o Buscador sobre Ensino da Ciencia: http://ads.nao.ac.jp/education_search.html
E aquí tes máis información sobre o ADS: http://ads.nao.ac.jp/
4) Concurso de ensaio «Científico Cassini por un Día»
O Jet Propulsion Laboratory da NASA en Pasadena, California, anunciou a convocatoria 2016-2017 do seu concurso de ensaio “Científico Cassini por un Día”. Dado que a misión Cassini a Saturno rematará o 15 de setembro de 2017, este será probabelmente o último concurso de ensaio da misión Cassini, no cal se lle pide aos estudantes que escriban un ensaio de até 500 palabras sobre un dos tres posíbeis obxectivos que a sonda Cassini observou estes pasados anos. Os gañadores e as súas clases serán convidadas a participar nunha vídeo-conferencia con científicos da misión Cassini do Jet Propulsion Laboratory da NASA. A data límite para participar é o 24 de febreiro de 2017.
Para coñecer as regras do concurso, un folleto, preguntas frecuentes e máis información, por favor visita o sitio: http://solarsystem.nasa.gov/Scientist-For-A-Day.
5) Atrapa unha estrela
O concurso Atrapa unha estrela é resultado da colaboración entre a Asociación Europea da Educación en Astronomía (EAAE) e o Observatorio Europeo do Sur (ESO). O obxectivo do programa Atrapa unha estrela é animar aos estudantes de secundaria de toda Europa a que expresen a súa creatividade a través do traballo autónomo, alargar e expandir os seus coñecementos e habilidades astronómicas, e propagar as tecnoloxías da información no proceso educativo. A data límite para participar é o 30 de novembro de 2016, ás 5 pm CET (hora central europea).
Para saber máis sobre este concurso, pica aquí: http://www.eaae-astronomy.org/catchastar/.
6) Descubre o sitio web do Observatorio de Raios X Chandra
O Observatorio de Raios X Chandra da NASA é un satélite deseñado para detectar a emisión de raios X de rexións quentes do universo. O Centro de Raios X Chandra, aloxado no Observatorio Astrofísico Smithsoniano (SAO), opera o satélite, procesa os datos e os distribúe a científicos de todo o mundo para a súa análise. O centro mantén un sitio web público que se ocupa dos resultados científicos e os programas educativos asociados ao proxecto. Alí podes atopar imaxes, ilustracións e outros contidos multimedia centrados na misión Chandra e a astronomía de raios X. Tamén podes encontrar un glosario de termos, ligazónz e moitos outros recursos útiles para a educación e divulgación.
Descubre máis en http://chandra.harvard.edu/edu/.
7) Adestra como un astronauta en 2017
Misión X é un desafío internacional para estudante de entre 8 e 12 anos e é unha iniciativa da NASA, ESA e outras axencias espaciais de todo o mundo. Céntrase na forma física e a saúde alimentaria, dous aspectos moi importantes para os astronautas. Durante o desafío, os estudantes adestrarán seis semanas para adquirir a boa forma dun astronauta. Non perdas a oportunidade de rexistrar a túa clase no desafío Misión X 2017 e adestra co astronauta ESA Thomas Pesquet e o seu equipo! Tes de prazo até o 31 de decembro de 2016!
Podes ler o comunicado de prensa da ESA aquí: http://bit.ly/2fiCFpf.
Tamén podes visitar o sitio web oficial: http://trainlikeanastronaut.org/.
8) Os mellores lugares do mundo para a observación do ceo
National Geographic publicou un artigo de Babak Tafreshi, prestixioso fotógrafo e fundador do proxecto fotográfico «The World at Night» (O Mundo de Noite,TWAN). En marcha dende 2009, The World at Night (TWAN) é un proxecto de creación e exhibición dunha colección de abraiantes paisaxes astrofotográficas e vídeo en time-lapse dos sitios máis históricos e fermosos do mundo contra un fondo nocturno de estrelas, planetas e acontecementos celestes. Para fotografar o mundo de noite, ao longo das pasadas dúas décadas, Babak Tafreshi pasou case mil noites baixo as estrelas nos cinco continentes. Non perdas a oportunidade de aprender máis sobre os seus lugares favoritos para observar as estrelas.
Podes ler o artigo aquí: http://on.natgeo.com/2fE01po.
Máis información sobre TWAN aquí: http://bit.ly/1dOtJiE.
9) Encontros e actividades globais
Aquí tes unha listaxe de conferencias e actividades sobre educación e investigación astronómica en todo o mundo.
a) Próximas actividades
a) Rede Astronómica do Sueste Asiático (Southeast Asia Astronomical Network, SEAAN)
Data: 12 e 13 de novembro, 2016
Lugar: Hanoi, Vietnam
Máis información: https://vnsc.org.vn/seaan2016
b) Campamento Astronómico ESO
Data: do 26 de decembro de 2016 ao 1 de xaneiro de 2017
Lugar: Aosta Valley, Italy.
Máis información: http://www.eso.org/public/announcements/ann16031/
c) 7º Festival Internacional da Visualización da Ciencia – Dome Fest
Data: 5-7 marzo, 2017
Lugar: Tokyo, Japan
Máis información: http://ifsv.org/en/index.html
d) 10º Encontro Internacional de Astronomía e Astronáutica
Data: 6-8 de abril, 2017
Lugar: Campos, RJ, Brazil
Máis información: http://bit.ly/2e3Gj5k
e) 13º Encontro Rexional Asia-Pacífico (APRIM 2017)
Data: 3–7 de xullo, 2017
Lugar: Taipei, Taiwan
Máis información: http://www.aprim2017.tw/
f) Simposio Internacional de Educación en Astronomía e Astrobioloxía
Data: 3–8 de xullo, 2017
Lugar: Utrecht, Netherlands
Máis información: http://ise2a.uu.nl/
g) Sociedade Planetaria Internacional
Data: 1–6 de xullo, 2017
Lugar: Toulouse, France
Máis información: http://www.ips-planetarium.org/page/IPS2018Toulouse
Esquecemos algo? Entón comparte os teus encontros sobre educación e divulgación astronómica con nós vía outreach@iau.org.
10) Boletín de Divulgación Astronómica da IAU noutros idiomas
-Traducións ao serbio, pola doutora Liliana Gracanin de Serbia: https://twitter.com/IAU_srpski;
-Tradución ao español, por ASAFILE, Asociación de Astrónomos Aficionados de León, Nicaragua: http://asafile.blogspot.jp/p/blog-page_12.html;
-Se queres recibir a tradución ao xaponés do boletín, subscríbete á Asociación Xaponesa de Astrónomos Afeccionados aquí: http://www.jaaa-astro.jp/jaaa-ml.html;
-Traducións ao galego, pola Agrupación Astronómica Coruñesa Ío, en España, aquí: http://agrupacionio.com/gl/tag/boletin-iau;
-Podes atopar números antigos deste boletín en español traducidos pola Sociedad Española de Astronomía neste enderezo: http://www.sea-astronomia.es/drupal/content/newsletter-iau-noc;
Se estás interesado en traducir o noso boletín ao teu idioma, por favor contacta con nós vía outreach@iau.org.
11) Contribucións ao Boletín de Divulgación da IAU 2016
Na Oficina de Divulgación Astronómica da IAU sempre estamos buscando noticias sobre educación e divulgación astronómica en todo o mundo. Por favor, continuade compartindo as vosas historias con nós en 2016! Se estás organizando actividades a gran escala a nivel rexional ou internacional, ofreces postos de traballo de educación e comunicación da astronomía, tes proxectos innovadores ou historias inspiradoras, buscas colaboración ProAm en astronomía ou creaches recursos educativos, fáinolo saber por correo electrónico: outreach@iau.org.
Tradución: Martin Pawley (Agrupación Ío). Podes consultar o boletín en inglés nesta ligazón.

Question 23

A desaparición dos vagalumes

Accepted Answer

Disculpa, pero esta entrada está disponible sólo en galego.

Question 24

En defensa do ceo nocturno

Accepted Answer

Disculpa, pero esta entrada está disponible sólo en galego.

Question 25

Visita connosco o Observatorio Astronómico de Forcarei!

Accepted Answer

ACTUALIZACIÓN: Cancelada a excursión ao Observatorio Astronómico de Forcarei que tiñamos previsto celebrar o sábado 3 de decembro de 2016. Debido á mala previsión meteorolóxica vémonos na obriga de suspender outra vez a excursión: todas as fontes consultadas avanzan ceos totalmente cubertos na zona de Forcarei, con probabilidade alta de chuvia, e polo tanto non sería posíbel facer ningunha clase de observación.
Lamentamos as molestias que isto poida causar, mais entendemos que non ten sentido manter a actividade cando non se dan as mínimas condicións para poder disfrutar dela.
IMPORTANTE! A excursión ao Observatorio Astronómico de Forcarei que se ía celebrar no día de hoxe, sábado 26 de novembro, posponse para o sábado 3 de decembro de 2016 no mesmo horario (saída da praza da Palloza da Coruña ás 18.30h e regreso arredor das 2:00h).
A Xunta Directiva da Agrupación Astronómica Coruñesa Ío tomou esta decisión debido ás predicións meteorolóxicas que prognostican unhas condicións desfavorábeis para a celebración da actividade. Desculpade as molestias que isto poida causar, mais polo momento non podemos controlar as nubes 😉
As persoas con praza reservada para hoxe conservan a praza para o próximo sábado se o desexan. A todas eles se lles enviou un correo electrónico coa información pertinente. Para resolver calquera outra dúbida, podedes contactar coa Agrupación Ío polos medios de contacto habituais.

– – – – –
O sábado 26 de novembro a Agrupación Astronómica Coruñesa Ío organiza unha observación astronómica no Observatorio Astronómico de Forcarei (OAF) co apoio da Concellaría de Cultura, Deportes e Coñecemento do Concello da Coruña e coa colaboración da Fundación Ceo, Ciencia e Cultura.
Grupo de astronomía dos obradoiros do Agora e Forum. Fotografía de Óscar Blanco.
Esta actividade é de balde e aberta ao público, mais o número de prazas é limitado polo que é obrigatorio inscribirse. Haberá un autobús gratutíto para as persoas interesadas que sairá da Coruña ás 18:30h e regresará ao rematar a observación, con chegada prevista á Coruña arredor das 2am (o punto de saída e chegada do autobus é a Praza da Palloza. Tanto as persoas que desexen ir ao OAF no autobús disposto pola organización como as persoas que vaian polos seus propios medios deben ter praza adxudicada para poder participar na actividade).
Chegaremos ao OAF tralo anoitecer e os compañeiros da Fundación Ceo, Ciencia e Cultura (FC3) farannos unha visita guiada ás instalacións e equipamento do observatorio, así mesmo falarannos das súas liñas de traballo na divulgación científica e no estudo de estrelas variábeis, fotometría CCD e busca de exoplanetas. Visitaremos a cúpula do observatorio e realizaremos observación do ceo a simple vista e con telescopio na contorna.
Procedemento de inscrición:

Cubre o formulario online. Debe cubrirse un formulario para cada persoa que vaia participar na actividade (se sodes un grupo de xente que quere ir xunta podédenolo comentar no apartado «observacións e suxestións» do formulario de inscrición, pero debedes cubrir un formulario por cada unha das persoas interesadas). Os menores de 14 anos deben ir acompañados por un adulto maior de idade que os tutele (sendo necesario cubrir dous formularios de inscrición: o do menor de 14 anos e o do adulto acompañante). Os menores de idade que teñan entre 14 e 18 anos non precisan ir acompañados dun adulto que os tutele, pero o día da actividade deben levar unha autorización do pai, nai ou titor legal na que se indique de forma expresa un teléfono de contacto do adulto responsable.

Accede aquí ao formulario de inscripción.

Confirma a túa asistencia respondendo ao correo electrónico de adxudicación de praza. O luns 21 de novembro sobre as 9 da noite enviaremos un correo electrónico a todas as persoas inscritas na actividade, comunicándolles se teñen praza adxudicada ou están en listaxe de espera. As persoas con praza adxudicada deberán confirmar a súa asistencia seguindo as indicacións establecidas no correo que se lle remita. De haberen prazas vacantes realizarase unha segunda e terceira asignación de prazas o xoves 24 e o venres 25 de novembro respectivamente. En caso de nor termos resposta, asignaremos a praza á primeira persoa en listaxe de espera.

Recomendacións básicas:

O obsevatorio astronómico de Forcarei está afastado de núcleos urbanos, así que debes levar contigo todo o que precises para esa xornada. En particular, lembra levar comida e bebida (bocadillos, auga, froita) para cear na contorna do observatorio.
Pola época do ano na que estamos e pola altitude á que se atopa o observatorio, o natural é que de noite vaia moito frío, así que trae roupa de abrigo. Cando se poña o Sol as temperaturas descenderán moito e a roupa de abrigo será imprescindible (anorak, gorro, manta), non te confíes se polo día non é necesaria!
Contemplar o ceo nocturno require que o ollo se adapte á escuridade. Polo teu ben e o dos asistentes á actividade evita acender móbiles e lanternas durante a observación. E se queres estar menos exposto á luz artificial instala no teu smartphone algunha das aplicacións que recomenda Calidade do Ceo Nocturno!

Para calquera dúbida ou aclaración respecto desta activdiade podes poñerte en contacto coa Agrupación Astronómica Coruñesa Ío no enderezo formacion@agrupacionio.com, na nosa páxina de Facebook www.facebook.com/agrupacionio ou comentando esta entrada.

Question 26

Contra a contaminación luminosa

Accepted Answer

Disculpa, pero esta entrada está disponible sólo en galego.

Question 27

Boletín de Divulgación Astronómica da IAU: Novembro 2016 #1

Accepted Answer

Boletín de Divulgación Astronómica da Unión Astronómica Internacional (IAU)
Novembro 2016 #1
Neste boletín:
0) Nota dos editores
1) Premio de Doutoramento da IAU
2) Oficina da IAU de Astronomía para o Desenvolvemento (OAD) Boletín #14
3) Espazo de contacto da divulgación nacional (NOC): novas de Indonesia
4) Desafío Europeo Astro Pi: deseña o teu experimento na Estación Espacial Internacional
5) Programa de Financiamento para a Participación do Público Europlanet
6) Libro de Introdución á Astronomía de uso libre
7) Concurso do Telescopio Mundial da American Astronomical Society (AAS)
8) Portal de contratación do Observatorio Europeo do Sur (ESO)
9) Encontros e actividades globais
10) Boletín de Divulgación Astronómica da IAU noutros idiomas
11) Contribucións ao Boletín de Divulgación da IAU 2016
0) Nota dos editores
Nesta edición aprenderemos máis sobre o Desafío Astro Pi promovido pola Axencia Espacial Europea, o concurso do Telescopio Mundial da Sociedade Astronómica Americana e o programa de financiamento para a participación do público Europlanet. E non esquecemos que está xa na rede o boletín #14 da Oficina IAU de Astronomía para o Desenvolvemento. Feliz lectura!
Queremos unha vez máis dar as grazas aos tradutores do boletín de divulgación astronómica da IAU polo seu apoio para levar todas as novas de educación e divulgación astronómica á comunidade. O equipo desexaría estender este agradecemento a todos os afeccionados á astronomía en todo o mundo que comparten con nós novas dos seus países. Sentímonos inspirados polas actividades que promovedes, pola vosa creatividade e esforzo. E non esquecemos os nosos Contactos de Divulgación Nacional (NOCs) que seguen a mandarnos información das accións e actividades dos seus países respectivos; neste número salientamos as novas que veñen de Indonesia.
Para rematar, non esquezades gozar da Lúa o 14 de novembro e compartir a vosa experiencia tanto como poidades coa xente de todo o planeta!
Ceos despexados!
O equipo da Oficina para a Divulgación da Astronomía da IAU
1) Premio de Doutoramento da IAU
A Unión Astronómica Internacional anunciou un novo premio, o Premio de Doutoramento IAU, para recoñecer a excelencia dos achados científicos en astronomía en todo o mundo. Calquera que rematase un doutorado no último ano pode postularse para o premio antes do 15 de decembro. As solicitudes poden formularse a través de calquera das nove seccións da IAU, unha delas a Sección de Educación, Divulgación e Patrimonio. Cada ano outorgaremos un premio nun destes campos: educación astronómica, comunicación astronómica e historia ou patrimonio astronómico.
Podedes ler aquí o anuncio oficial do premio: http://www.iau.org/news/announcements/detail/ann16044/
2) Boletín #14 da Oficina IAU de Astronomía para o Desenvolvemento (OAD)
O boletín #14 da OAD IAU está agora na rede. Publícao cada trimestre a Oficina IAU de Astronomía para o Desenvolvemento (OAD) e nel podes aprender cousas sobre as últimas actividades do OAD. Entre os aspectos máis destacados deste número está a participación da OAD na Conferencia da Casa Branca e os Proxectos Visitantes do OAD.
Podes ler máis aquí: http://bit.ly/2fk8YWD.
O boletín está tamén dispoñible en formato PDF no sitio web da Oficina IAU de Astronomía para o Desenvolvemento (OAD): www.astro4dev.org/media/newsletters/.
3) Espazo de contacto da divulgación nacional (NOC): novas de Indonesia
a) Concurso de ensaio astronómico &#8211; LEAP
langitselatan é un grupo indonesio de educación e divulgación da astronomía que emprega Internet para comunicar astronomía e realiza accións de aprendizaxe e práctica na astronomía. langitselatan (LS) convida o público indonesio a participar no “Lomba Esai Astronomi Populer” ou LEAP, un concurso de ensaio astronómico. O obxectivo deste concurso é promover o coñecemento da astronomía entre o público xeral en Indonesia e inspiralos para que compartan o que saben, os seus soños e as súas opinións sobre a astronomía. O concurso está aberto até o 20 de novembro de 2016 e o resultado anunciarase o 5 de decembro de 2016.
Toda a información respecto desta actividade pode atoparse (en indonesio) aquí: http://langitselatan.com/leap
4) Desafío Europeo Astro Pi: deseña o teu experimento na Estación Espacial Internacional (ISS)
Astro Pi é o nome dun pequeno computador desenvolvido pola Fundación Raspberry Pi en colaboración coa Axencia Espacial do Reino Unido e a Axencia Espacial Europea (ESA). Dous destes ordenadores están a bordo da ISS para uso dos estudantes. O Desafío Europeo Astro Pi convida a estudantes de escolas e institutos a deseñar un experimento científico que poida desenvolverse empregando os sensores de Astro Pi e a escribir o código informático para programar o Astro Pi para que execute o experimento na ISS. A data límite para rexistrarse é o 13 de novembro de 2016.
Podes ler máis sobre este desafío aquí: http://bit.ly/2f7VQ97
5) Programa de Financiamento para a Participación do Público Europlanet
Europlanet é un proxecto que xunta institucións de investigación e empresas activas na investigación de ciencia planetaria en Europa e o resto do mundo. Hai pouco abriuse o prazo de solicitudes para o Programa de Financiamento para a Participación do Público Europlanet 2017. Ofrecerá apoios de entre 5000 e 15000 euros para o financiamento de proxectos que acheguen ao público a ciencia planetaria. A través deste programa de financiamento, Europlanet alenta novas maneiras de traer a ciencia planetaria a audiencias de toda Europa e servir de inspiración a unha nova xeración de científicos e enxeñeiros. As solicitudes están abertas até o 31 de xaneiro de 2017.
Máis información: http://www.europlanet-eu.org/outreach/funding-scheme/
6) Libro de Introdución á Astronomía de uso libre
Un novo manual de iniciación titulado “Astronomía” vén de ser publicado por OpenStax, un proxecto internacional sen ánimo de lucro que desenvolve libros de texto introdutorios de grande calidade que está a libre disposición dos estudantes. A editorial está apoiada por diversas fundacións (entre elas as fundacións Gates e Hewlett) e o libro benefíciase das achegas de máis de 75 astrónomos e educadores en astronomía, asegurando que o texto está actualizado, é rigoroso e ten solidez educativa.
O libro é gratuíto para estudantes e profesores na súa versión electrónica e pode atoparse aquí: https://openstax.org/details/astronomy.
7) Concurso do Telescopio Mundial da American Astronomical Society (AAS)
A Sociedade Astronómica Americana (American Astronomical Society, AAS) promove unha competición para crear as mellores experiencias visuais usando o sistema de Telescopio Mundial da American Astronomical Society (AAS-WWT). Se ti es un usuario experimentado do WWT e creaches un tour WWT, un módulo interactivo para sitios web ou un vídeo, ou se es un usuario novo do WWT mais tes unha historia astronómica que contar, presenta a túa solicitude en calquera destas tres categorías: Investigación, Educación ou Planetario. A competición está aberta a todas as persoas e acéptanse solicitudes até as 5 p.m. do 16 de decembro, horario do leste dos EEUU.
Máis información aquí: http://worldwidetelescope.org/news/2016wwtprize
8) Portal de contratación do Observatorio Europeo do Sur (ESO)
ESO anuncia convocatorias de traballo no seu portal de contratación. Isto dá a oportunidade de traballar nun ambiente verdadeiramente internacional, con acceso a tecnoloxía de vangarda e investigación científica de fronteira. ESO esfórzase en atraer e fixar o talento excepcional para soster o seu desenvolvemento como líder mundial en astronomía, contratando persoas que demostran unha variedade de grandes aptitudes, entre elas a integridade, excelencia académica, iniciativa, capacidade para resolver problemas e liderado. Hai agora sete postos de traballo convocados na ESO, un deles de astrónomo investigador e outro como bolseiro de xornalismo científico.
Máis información sobre as oportunidades de traballo do ESO: https://recruitment.eso.org/
9) Encontros e actividades globais
Aquí tes unha listaxe de conferencias e actividades sobre educación e investigación astronómica en todo o mundo.
a) Engadidos hai pouco
10º Encontro Internacional de Astronomía e Astronáutica
Data: 6-8 de abril, 2017
Lugar: Campos, RJ, Brazil
Máis información: http://bit.ly/2e3Gj5k
b) Próximas actividades
a) IX Conferencia Internacional de Astronomía Oriental
Data: 15–18 de novembro, 2016
Lugar: Pune, India
Máis información: icoa2016.tifr.res.in
b) Rede Astronómica do Sueste Asiático (Southeast Asia Astronomical Network, SEAAN)
Data: 12 e 13 de novembro, 2016
Lugar: Hanoi, Vietnam
Máis información: https://vnsc.org.vn/seaan2016
c) Campamento Astronómico ESO
Data: do 26 de decembro de 2016 ao 1 de xaneiro de 2017
Lugar: Aosta Valley, Italy.
Máis información: http://www.eso.org/public/announcements/ann16031/
d) 7º Festival Internacional da Visualización da Ciencia &#8211; Dome Fest
Data: 5-7 marzo, 2017
Lugar: Tokyo, Japan
Máis información: http://ifsv.org/en/index.html
e) 10º Encontro Internacional de Astronomía e Astronáutica
Data: 6-8 de abril, 2017
Lugar: Campos, RJ, Brazil
Máis información: http://bit.ly/2e3Gj5k
f) Sociedade Planetaria Internacional
Data: 1–6 de xullo, 2017
Lugar: Toulouse, France
Máis información: http://www.ips-planetarium.org/page/IPS2018Toulouse
g) 13º Encontro Rexional Asia-Pacífico (APRIM 2017)
Data: 3–7 de xullo, 2017
Lugar: Taipei, Taiwan
Máis información: http://www.aprim2017.tw/
h) Simposio Internacional de Educación en Astronomía e Astrobioloxía
Data: 3–8 de xullo, 2017
Lugar: Utrecht, Netherlands
Máis información: http://ise2a.uu.nl/
Esquecemos algo? Entón comparte os teus encontros sobre educación e divulgación astronómica con nós vía outreach@iau.org.
10) Boletín de Divulgación Astronómica da IAU noutros idiomas
a) Traducións ao serbio, pola doutora Liliana Gracanin de Serbia: https://twitter.com/IAU_srpski;
b) Tradución ao español, por ASAFILE, Asociación de Astrónomos Aficionados de León, Nicaragua: http://asafile.blogspot.jp/p/blog-page_12.html;
[só números antigos] En español, pola Sociedad Española de Astronomía: http://www.sea-astronomia.es/drupal/content/newsletter-iau-noc;
c) Se queres recibir a tradución ao xaponés do boletín, subscríbete á Asociación Xaponesa de Astrónomos Afeccionados aquí: http://www.jaaa-astro.jp/jaaa-ml.html;
Se estás interesado en traducir o noso boletín ao teu idioma, por favor contacta con nós vía outreach@iau.org.
11) Contribucións ao Boletín de Divulgación da IAU 2016
Na Oficina de Divulgación Astronómica da IAU sempre estamos buscando noticias sobre educación e divulgación astronómica en todo o mundo. Por favor, continuade compartindo as vosas historias con nós en 2016! Se estás organizando actividades a gran escala a nivel rexional ou internacional, ofreces postos de traballo de educación e comunicación da astronomía, tes proxectos innovadores ou historias inspiradoras, buscas colaboración ProAm en astronomía ou creaches recursos educativos, fáinolo saber por correo electrónico: outreach@iau.org.
Tradución: Martin Pawley (Agrupación Ío). Podes consultar o boletín en inglés nesta ligazón.

Question 28

Contaminación luminosa: un reto para a investigación científica

Accepted Answer

Disculpa, pero esta entrada está disponible sólo en galego.

Question 29

Entrevista a Fabio Falchi: «A contaminación luminosa debe ser afrontada con urxencia, pois xa se excederon todos os límites tolerábeis»

Accepted Answer

Disculpa, pero esta entrada está disponible sólo en galego.

Question 30

Luz, escuridade e ramificacións

Accepted Answer

Disculpa, pero esta entrada está disponible sólo en galego.

Blog

Mantente actualizado