Q: A Agrupación Ío apoia a declaración do Parque das Illas Atlánticas coma destino Starlight

O Parque Nacional Marítimo Terrestre das Illas Atlánticas de Galicia (arquipélagos de Cíes, Ons, Sálvora e Cortegada) iniciou os trámites para obter a certificación de “Destino Turístico Starlight” coa intención de poñer en valor e protexer a calidade dos seus ceos e promover a contemplación das estrelas coma parte importante dunha oferta valiosa de turismo sostíbel. A obtención da certificación Starlight esixe o cumprimento dun gran número de requisitos, varios deles relacionados coa calidade do ceo (escuridade, transparencia e estabilidade atmosférica), para o cal un equipo coordinado por Ana Ulla (Universidade de Vigo) e Salva Bará (Universidade de Santiago de Compostela) levan máis dun ano realizando diferentes campañas de medición para precisar as zonas do Parque que reúnen as condicións. A Agrupación Astronómica Coruñesa Ío apoia a solicitude da declaración Starlight para o Parque das Illas Atlánticas e expresa a súa vontade de colaborar na protección do seu ceo nocturno, así como a difundir os valores naturais do Parque e a participar en actividades de divulgación astronómica e observación do firmamento neste espazo.

Q: Taller de fotografía: paisaxes nocturnas e estreladas

Mañá comeza no Fórum Metropolitano un taller de fotografía de paisaxes nocturnas e estreladas que impartirá o noso compañeiro Óscar Blanco (@oscarastro) ao longo de dúas sesións: venres 3 de xullo de 18:30 a 20:30 e sábado 4 de xullo de 11:00 a 13:00. A entrada é libre até completar a capacidade do recinto.

Q: "Cine y astronomía", charla no encontro da APEA

Hoxe 1 de xullo comeza o encontro da Asociación para la Enseñanza de la Astronomía, APEA. Ás 20:00 na Fundación Barrié da Coruña haberá unha charla -de entrada libre- sobre “cine y astronomía” a cargo de Martin Pawley, coa seguinte descrición: CINE Y ASTRONOMÍA La imagen icónica de la Luna de Méliès nos recuerda que la fascinación por el cielo ha estado presente en el cine desde sus orígenes. Menos conocido es que el cine, en sí mismo, es hijo de esa fascinación. Repasamos distintos caminos para reflexionar sobre la relación entre dos formas de conocimiento aparentemente distanciadas: los documentales pioneros, los fenómenos celestes en las películas, el entusiasmo ante la carrera espacial, las amenazas que vienen del exterior, el peso de la astronomía en la tradición del cine experimental, la épica de los astronautas… Y no, no vamos a hablar de 2001.

Q: Marcha nocturna 2015

O próximo sábado 27 de xuño a Agrupación Ío e o Grupo Naturalista Hábitat organizan unha marcha nocturna na área recreativa San Xoán, en Guitiriz. O encontro está marcado sobre as 22:00 para saír a iso das 22:45. O roteiro, duns sete quilómetros en total, é sinxelo e durante o mesma os participantes recibirán explicacións sobre orientación coa bóveda celeste e aprenderán a recoñecer o ceo de verán. Ademais, os membros de Hábitat nos guiarán pola fauna e flora nocturna e con eles escoitaremos as aves e detectaremos as pegadas dos animais. A duración estimada é de tres horas. A previsión meteorolóxica é favorábel, mais hai que ter en conta que as noites son frescas polo que convén levar algunha roupa de abrigo. Non é preciso apuntarse previamente, quen queira sumarse ao roteiro deberá estar no lugar de encontro á hora indicada.

Q: Vantaxes para os socios da Agrupación Ío na Libraría Azeta

A Libraría Azeta, situada na Praza González Dopeso da Coruña [ver mapa], colabora dende hoxe coa Agrupación Astronómica Coruñesa Ío achegando de maneira gratuíta material e servizos de reprografía até un importe de 50 euros anuais para a agrupación. Ademais, a libraría ofrécelle aos socios e socias da agrupación as seguintes vantaxes para compras na tenda: -5% de desconto en libro novo (máximo legal permitido), excluído libro de texto. -10% de desconto en material escolar, material de oficina e material de debuxo e escritura; servizos de copistería, plastificados e encadernacións; larpeiradas (en venta por peso), bolsas de cumpreanos e festas. Non hai desconto nos produtos non indicados (prensa e revistas, coleccións, cromos e recargas de telefonía e semellantes, entre outros). Para beneficiarse destes descontos será preciso presentar o carné anual de socio.

Question 1

12 de decembro, observación astronómica no dolmen de Dombate

Accepted Answer

O sábado 12 de decembro, en colaboración co Concello de Cabana de Bergantiños, faremos unha nova visita guiada ao dolmen de Dombate e posteriormente desenvolveremos unha observación astronómica pública en data próxima ao máximo da chuvia de estrela das Xemínidas.
A viaxe en autobús ao dolmen será totalmente gratuíta; dispoñemos dun máximo de 50 prazas que adxudicaremos por rigorosa orde de solicitude tendo en conta que os socios e socias da Agrupación Ío terán preferencia na asignación das mesmas. Saíremos da Coruña ás 20:30 dende a Praza da Palloza e regresaremos á 1:30, cando remate a observación.
Para apuntarse é preciso cubrir este formulario; o prazo para facelo remata ás 12 da mañá do martes 8 de decembro.

Question 2

Declaración institucional do Parlamento de Galicia en defensa do ceo nocturno

Accepted Answer

Habitamos un planeta cun patrón día/noite ben definido que configura unhas condicións naturais de luz e escuridade. Estas condicións son unha parte fundamental do ecosistema global que compartimos todos os seres vivos da Terra. Os humanos, coma o resto das especies, evolucionamos suxeitos á alternancia de luz e escuridade e adaptámonos a ela con éxito. Ademais, servímonos da observación do firmamento estrelado para determinar os ciclos naturais e comprender o medio no que vivimos. A Astronomía, filla desta fascinación polo Universo, converteuse nunha ferramenta esencial para o desenvolvemento cultural, científico e tecnolóxico. Mais esta convivencia co ceo nocturno que guiou a todas as xeracións que nos antecederon vese na actualidade interrompida. O deterioro da calidade do ceo debido á contaminación luminosa reduce drasticamente, cando non impide, a contemplación das estrelas e dos obxectos que poboan o universo. Urxe a protección deste patrimonio natural e por iso é tan importante isto que sucedeu hoxe no Parlamento de Galicia:

Declaración Institucional do Parlamento de Galicia en defensa do ceo nocturno
O Parlamento de Galicia asume na súa integridade a “Declaración sobre a defensa do ceo nocturno e o dereito á luz das estrelas” (Declaración de La Palma, 2007), e de maneira explícita recolle algunhas das súas ideas fundamentais:
1) O dereito a un ceo nocturno non contaminado que permita gozar da contemplación do firmamento debe considerarse un dereito inalienable da Humanidade, equiparable ao resto dos dereitos ambientais, sociais e culturais.
2) A difusión da astronomía e dos valores científicos e culturais asociados deberán considerarse contidos básicos a tratar na actividade educativa.
3) É imprescindible o control da contaminación luminosa en todo o territorio galego dado o impacto que xera sobre moitas especies, hábitats, ecosistemas e paisaxes. Deberá promoverse e esixirse o uso racional da iluminación artificial para minimizar o resplandor que provoca no ceo e evitar a nociva intrusión de luz sobre os seres humanos e o medio natural.
4) Os lugares que presenten condicións excepcionais para a contemplación do ceo, e en particular aqueles máis aptos para a observación con fins científicos, serán obxecto dunha protección especial.
5) Deberá fomentarse o turismo responsable e sostible que faga da paisaxe nocturna un recurso a protexer e poñer en valor.
Santiago de Compostela, a 29 de setembro de 2015.
Actualización: a declaración institucional en PDF no sitio web do Parlamento de Galicia (14KB).
A iniciativa en favor dunha declaración institucional en defensa do ceo nocturno foi impulsada pola Agrupación Astronómica Coruñesa Ío co apoio e a adhesión de Cel Fosc, Asociación de Amigos de la Casa de las Ciencias, Calidade do Ceo, Sociedade Galega de Ornitoloxía, Agrupación Astronómica Rías Baixas, Asociación Astronómica Sirio, Asociación Galega de Comunicación de Cultura Científica e Tecnolóxica, Clube Vega e Asociación DROSERA para Estudo e Conservación do Medio Natural.

Question 3

Observación da eclipse de Lúa na Coruña

Accepted Answer

Na madrugada do luns 28 de setembro (na noite do domingo ao luns, para evitar confusións) terá lugar unha eclipse total de Lúa visíbel en España. A Agrupación Ío guiará unha observación pública do fenómeno no Parque de Eirís da Coruña, na zona do paseo próxima aos restos arqueolóxicos do mal chamado “castelo”, a partir das 2 da mañá e até que conclúa a eclipse. A asistencia a esta actividade é por suposto libre e de balde.
Eclipse de Lúa
Unha eclipse de Lúa é o escurecemento, máis ca ocultación, do noso satélite pola sombra da Terra, que se interpón na chegada directa da luz solar. Para iso é preciso que os tres corpos estean en liña, coa Terra entre o Sol e a Lúa, xeometría característica de cada Lúa Chea. Mais a órbita da Lúa arredor da Terra está lixeiramente inclinada -uns 5º- respecto do plano de xiro da Terra arredor do Sol e esa pequena diferenza é suficiente para que as máis das veces a sombra da Terra non pase sobre a Lúa. O perfecto aliñamento dos tres corpos que permite as eclipses dáse só nos “nodos”, puntos de corte da órbita da Lúa coa eclíptica (o camiño aparente do Sol respecto do firmamento de fondo).
Superlúa&#8230;?
A órbita da Lúa arredor da Terra non debuxa un círculo, senón unha elipse, e en consecuencia a distancia entre os dous corpos varía entre un valor mínimo no punto de máximo achegamento (o perixeo), a uns 360 mil quilómetros, e un valor máximo no de máximo afastamento (o apoxeo), a algo máis de 400 mil quilómetros. Fálase de “superlúas” cando a Lúa Chea cadra arredor do perixeo. A atracción gravitatoria é un pouco maior e déixase notar nas mareas (as “mareas vivas”), mais non produce efectos doutro tipo (e dende logo non é causa de calamidades de ningunha clase).
Grazas a esa maior proximidade, vemos a Lúa “máis grande”? Si e non. Entre o apoxeo e o perixeo o diámetro do disco lunar aumenta até un 14%, mais iso equivale só a 4 minutos angulares. Cando estendemos o brazo o dedo maimiño cobre 1º (60 minutos angulares), que xa é o dobre do que ocupa unha Lúa Chea típica. A diferenza de tamaño nunha “superlúa” é pois unha quinceava parte do grosor do dedo pequeno co brazo estendido, demasiado pouco como para distinguilo con claridade a simple vista. Se facemos fotografías en condicións equivalentes de Lúas Cheas no perixeo e no apoxeo si poderemos apreciar ben esa variación.
&#8230;de sangue?
A cor laranxa ou vermella é característica das eclipses de Lúa. A Lúa entra na zona de sombra que provoca a Terra mais “non desaparece do ceo”, senón que seguimos véndoa tinguida dese ton debido á luz que dispersa a atmosfera terrestre. Deixa de estar iluminada polo Sol para estar iluminada de forma feble e indirecta pola Terra.
Que ninguén espere acontecementos estraños no resto do ceo. Se o vemos alaranxado esa ou calquera outra noite será máis ben por causa dun problema infelizmente común, a contaminación luminosa que nos rouba a necesaria escuridade.
A eclipse de Lúa do 28 de setembro
Na eclipse do vindeiro luns empezaremos a apreciar o escurecemento da Lúa a partir das 2:12am, cando o satélite entra na zona de penumbra, da que sairá ás 7:22. O momento central da eclipse, o máis interesante, é cando a Lúa entra na zona de sombra, entre as 3:07am e as 6:27am, coa fase de totalidade marcada entre as 4:11 e as 5:23. A previsión meteorolóxica anuncia ceos despexados.

Question 4

En defensa do ceo nocturno

Accepted Answer

Fotografía de Óscar Blanco
A idea xurdiu este verán: sería posíbel conseguir que o Parlamento de Galicia fixese unha declaración institucional en defensa do ceo nocturno, na liña da Declaración de La Palma de 2007 (PDF, 1,1MB)? As declaracións institucionais non se someten a votación; saen adiante por acordo previo e pactado entre os grupos parlamentarios, que consensúan ou aceptan un texto que logo é lido en sesión plenaria. Malia non ter consecuencias legais directas, unha declaración deste tipo posuiría un enorme valor simbólico. O noso obxectivo é poñer na axenda pública un tema, o da contaminación luminosa e o valor patrimonial do ceo nocturno, que infelizmente aínda non o está.
A semana pasada contactamos con todos os grupos parlamentarios e conseguimos marcar en pouquísimo tempo un encontro persoal con eles para o xoves. En representación da Agrupación Astronómica Coruñesa Ío asistiron dúas persoas da directiva que se reuniron nunha tarde maratoniana con, por orde, Ana Pontón (BNG), Miguel Tellado e Gonzalo Trenor (PP), Xosé Antonio Sánchez Bugallo (PSOE), Antón Sánchez (AGE) e Consuelo Martínez (Grupo Mixto). Estes deputados e deputadas foran previamente informados dos motivos da entrevista, ao longo da cal se lles explicou a importancia dunha declaración do Parlamento de Galicia en defensa do ceo e se lles entregou unha proposta de texto e, ademais, a nota informativa sobre contaminación luminosa. As cinco reunións deixaron moi boas sensacións, mais aínda é cedo para comprobar os resultados. Haberá que agardar aínda uns días.
Nesta iniciativa en defensa do ceo nocturno a Agrupación Ío non viaxa soa. Contamos co apoio e a adhesión de Cel Fosc, Asociación de Amigos de la Casa de las Ciencias, Calidade do Ceo, Sociedade Galega de Ornitoloxía, Agrupación Astronómica Rías Baixas, Asociación Astronómica Sirio, Asociación Galega de Comunicación de Cultura Científica e Tecnolóxica, Clube Vega e Asociación DROSERA para Estudo e Conservación do Medio Natural. Moitas grazas a todas estas organizacións amigas e aos colectivos e asociacións que se vaian sumando de aquí en adiante.

Question 5

Nota informativa sobre contaminación luminosa

Accepted Answer

Definimos “contaminación luminosa” como a alteración da escuridade natural do medio nocturno producida polas emisións artificiais de luz. A contaminación luminosa está provocada entre outras causas pola disipación de luz en zonas que non deben ser iluminadas, ou a horas ou momentos do ano nas que non é preciso iluminalas, ou polo uso de intensidades e espectros de luz inadecuados. Maniféstase de diversas formas, entre elas a intrusión luminosa no medio ambiente e en domicilios particulares, o incremento do brillo do ceo nocturno ou os efectos de cegamento que poden poñer en perigo a seguridade das persoas.
O crecemento desmedido da iluminación artificial da noite que experimentamos nas últimas décadas ten consecuencias que hoxe en día resultan xa innegábeis:
-A contaminación luminosa afecta ao medio ambiente: altera a vida mariña (pola iluminación indiscriminada das praias), dificulta ou impide os movementos migratorios das aves e provoca graves desequilibrios na fauna nocturna e crepuscular.
-Supón un sobreconsumo de combustíbeis fósiles, enerxía e recursos naturais. Gastamos moitísimo máis do que precisamos. Segundo as estimacións do proxecto Cities at night, cada ano en España gástanse 950 millóns de euros na iluminación da noite.
-A exposición á luz artificial durante a noite afecta á saúde humana ao desaxustar o “reloxo biolóxico” e inhibir a secreción de melatonina, que desenvolve unha gran variedade de funcións no organismo.
A contaminación luminosa non é un asunto menor, un “capricho” de afeccionados á astronomía na procura de ceos escuros (un patrimonio cultural que é, por outra parte, máis que merecedor de atención e protección). A contaminación luminosa é un asunto relevante que convén introducir o máis pronto posíbel no debate público -con rigor, sosego e espírito construtivo- en favor do ben común.
A necesidade de combater a contaminación luminosa, de feito, xa está recollida na lexislación española dende 2007. A Ley 34/2007, de 15 de novembro, “de calidad del aire y protección de la atmósfera”, dedícalle un apartado específico a este asunto na súa disposición adicional cuarta.
Ley 34/2007 Disposición adicional cuarta. Contaminación lumínica.
Las Administraciones públicas, en el ámbito de sus competencias, promoverán la prevención y reducción de la contaminación lumínica, con la finalidad de conseguir los siguientes objetivos:
a) Promover un uso eficiente del alumbrado exterior, sin menoscabo de la seguridad que debe proporcionar a los peatones, los vehículos y las propiedades.
b) Preservar al máximo posible las condiciones naturales de las horas nocturnas en beneficio de la fauna, la flora y los ecosistemas en general.
c) Prevenir, minimizar y corregir los efectos de la contaminación lumínica en el cielo nocturno, y, en particular en el entorno de los observatorios astronómicos que trabajan dentro del espectro visible.
d) Reducir la intrusión lumínica en zonas distintas a las que se pretende iluminar, principalmente en entornos naturales e interior de edificios.
O ano seguinte aprobouse o Real Decreto 1890/2008, de 14 de novembro, “por el que se aprueba el Reglamento de eficiencia energética en instalaciones de alumbrado exterior y sus Instrucciones técnicas complementarias EA-01 a EA-07”, que determina uns criterios básicos xerais mais tamén instrucións técnicas concretas que non sempre se están poñendo en práctica de forma correcta.
Ademais destas dúas normas estatais de obrigado cumprimento, hai outros exemplos de lexislación a estudar de cara a unha ordenación da iluminación exterior. Destacamos, en particular, o DECRETO 357/2010, de 3 de agosto, polo que se aproba o “Reglamento para la Protección de la Calidad del Cielo Nocturno frente a la contaminación lumínica y el establecimiento de medidas de ahorro y eficiencia energética” da Junta de Andalucía. Tamén o DECRET 190/2015, de 25 de agosto, “de desplegament de la Llei 6/2001, de 31 de maig, d&#8217;ordenació ambiental de l&#8217;enllumenament per a la protecció del medi nocturn” da Generalitat de Catalunya.
A iluminación pública, un servizo esencial que as administracións prestan á cidadanía, consume unha gran cantidade de recursos económicos de moitas entidades locais e supón unha porcentaxe importante do consumo enerxético da nosa sociedade. Por iso, e porque a luz non é inocua para o medio ambiente nin para a saúde, cremos que é fundamental prestar este servizo nas mellores condicións posíbeis. Coa tecnoloxía actual e as novas lámpadas, luminarias, detectores de presenza, sistemas de control e mantemento, software de deseño&#8230; pódese conseguir que as nosas rúas e prazas estean ben iluminadas minimizando os impactos que producen no medio nocturno.
Criterios básicos contra a contaminación luminosa
A luz artificial ten que usarse só onde se necesita, só cando se necesita, en cantidade suficiente e non excesiva e co espectro axeitado. Nestas catro sinxelas regras resúmense os principios que deberían inspirar calquera normativa de iluminación artificial. De maneira máis detallada, listamos a continuación os aspectos máis importantes a ter en conta para o control da contaminación luminosa:
-O acendido e apagado da iluminación exterior debe vir marcado pola ausencia da luz solar, que en xeral consideramos asociada ao crepúsculo civil (intervalo que comeza cando o disco solar se sitúa 6º por debaixo do horizonte, ben posterior á posta de Sol e anterior á súa saída). Recordamos que os horarios de saída e posta de Sol son diferentes en cada lugar en función da súa situación xeográfica (varían coa lonxitude), de tal maneira que os horarios de referencia válidos para Barcelona, por exemplo, serán sumamente inadecuados para A Coruña. Só naquelas rúas e prazas singularmente escuras por causa do seu trazado urbanístico debería ampliarse o horario de acendido das luminarias.
-Todos os sistemas de iluminación xeral deben incluír mecanismos para a redución do fluxo a partir de certas horas da noite. En horario nocturno a iluminación ornamental terá que manterse apagada.
-Con carácter xeral, as luminarias para a iluminación non poden enviar luz por encima do plano horizontal na súa posición de instalación (FHSi=0%). As excepcións deben estar debidamente xustificadas.
-Iluminaranse exclusivamente aqueles lugares onde a luz sexa necesaria. Evitarase a intrusión luminosa en domicilios, espazos non habitados (ríos, zonas húmidas, campos, bosques, montañas, praias, costas&#8230;) e por suposto a emisión directa ao ceo. A iluminación de establecementos comerciais deberá permanecer apagada cando estes non se atopan abertos ao público.
-Deberase formular un plan realista e fiábel de divulgación da normativa e de difusión do coñecemento da contaminación luminosa. O control do cumprimento da lexislación e a imposición das sancións que correspondan debe atender a un criterio críbel, realista e eficaz, que favoreza a aceptación da mesma en beneficio de todos.
-Ante os riscos para a saúde asociados á ruptura do ciclo natural día/noite provocado polo uso abusivo de luz artificial, e en particular da luz branca con intensa compoñente azul, típica dos LEDs máis utilizados hoxe, é preciso guiármonos por un principio de precaución. Iso implica axustar a cantidade de iluminación aos niveis mínimos suficientes para as tarefas a realizar e utilizar fontes co espectro adecuado. Cómpre repensar a instalación masiva e indiscriminada de LEDs brancos que é común na actualidade e optar, de acordo cos estudos dos que se dispón, por lámpadas de menor temperatura de cor e luminarias coas características idóneas para cada espazo.
Colectivos e asociacións que se suman a esta nota (a 19 de setembro): Agrupación Astronómica Coruñesa Ío, Cel Fosc, Asociación de Amigos de la Casa de las Ciencias, Calidade do Ceo, Sociedade Galega de Ornitoloxía, Agrupación Astronómica Rías Baixas, Asociación Astronómica Sirio, Asociación Galega de Comunicación de Cultura Científica e Tecnolóxica e Clube Vega.
ACTUALIZACIÓN &#8211; A NOTA INFORMATIVA EN PDF: A4 para dobrar (descargar, 762KB) ou consultar en Slideshare; deseño e maquetación, Marta Cortacans.

Question 6

A Veiga obtén a certificación Starlight pola calidade do seu ceo

Accepted Answer

Fotografía de Óscar Blanco
A Fundación Starlight, creada en 2009, é unha entidade sen ánimo de lucro cuxa finalidade é desenvolver accións e programas que defendan o ceo coma recurso necesario para a vida e patrimonio intanxíbel da humanidade. Unha das súas liñas de actuación é a de outorgar recoñecementos aos lugares do planeta que sobresaen pola excelencia dos seus ceos estrelados. Dende onte A Veiga é un deses lugares privilexiados, o primeiro de Galicia e o décimocuarto do mundo en recibir a certificación &#8220;Destino Turístico Starlight&#8220;.
Con esta designación a Fundación recoñece non só as magníficas cualidades naturais para a observación do ceo que ten A Veiga, senón o esforzo por evitar a contaminación lumínica que o converte nun espazo idóneo para o turismo astronómico. Os destinos Starlight deben posuír ou promover infraestruturas e accesibilidade que permitan desenvolver unha oferta turística sostíbel. Ademais, para distinguirse coma destino Starlight A Veiga debeu verificar unhas esixentes condicións de calidade do ceo en canto a número de noites despexadas (máis dun 50%), escuridade do ceo (>21 mag/arcsec2), seeing (>3&#8243;) e transparencia (>magnitude 6). No proceso de medicións participaron activamente os nosos compañeiros Óscar Blanco e Pablo Canedo; o seu traballo, merecente de aplauso, foi decisivo para acadar este gran éxito para a astronomía en Galicia. Que sexa o primeiro de moitos!

Question 7

Observación astronómica no dolmen de Dombate

Accepted Answer

Question 8

Volven as Perseidas, protagonistas do ceo de agosto

Accepted Answer

Fotografía de Xoán Cardelle

ACTUALIZACIÓN: na noite do mércores 12 ao xoves 13, a partir da medianoite, faremos unha observación pública das Perseidas no Parque de Eirís da Coruña, na zona do paseo (próxima aos restos do castelo). Ante a desfavorábel previsión meteorolóxica (ver Meteogalicia, AEMET, Tutiempo ou windguru) vémonos na obriga de desconvocar a observación das Perseidas prevista para a madrugada do 12 ao 13 en Eirís. Outro ano será&#8230;

É unha cita obrigada todos os veráns. Cada mes de agosto o ceo ofrécenos un fermoso espectáculo, a chuvia de estrelas fugaces das Perseidas, que este ano terá o seu pico de actividade na noite do 12 ao 13. E as condicións son particularmente favorábeis xa que a Lúa, en fase nova, non ocultará coa súa luz o brillo das tamén coñecidas coma “Bágoas de San Lourenzo”, pois é arredor da data en que se conmemora o martirio do santo cando se converten en protagonistas do firmamento nocturno.
Calquera noite é posíbel ver estrelas fugaces, que se producen cando partículas interplanetarias finísimas, do tamaño dun gran de area, atravesan a atmosfera terrestre; polo feito de viaxaren a enorme velocidade ao rozar co aire quéntanse e deixan tras delas un trazo luminoso. As partículas máis grandes chegan a provocar un fío de luz rechamante que se mantén varios segundos: son os chamados “bólidos”.
En certos momentos do ano a cantidade de estrelas fugaces que vemos é máis alta do habitual e neses casos falamos de “chuvias de estrelas”. Prodúcense porque a Terra no seu movemento anual de translación encóntrase non con partículas illadas senón con “nubes” delas formadas polos restos que van deixando tras de si os cometas, que a medida que se achegan ao Sol perden material ao vaporizarse. Por cuestións de perspectiva, os meteoros dunha chuvia de estrelas parecen provir dun punto concreto do ceo, o “radiante”, que se corresponde coa zona na que vemos unha determinada constelación. Son esas constelacións as que dan nome ás chuvias de estrelas, e así falamos das Leónidas de novembro ou das Xemínidas de decembro, por citar dúas das máis valoradas entre os afeccionados.
As Perseidas de agosto -con radiante, entón, na constelación de Perseo- están provocadas por material deixado polo cometa Swift-Tuttle, que pasou preto da Terra por última vez en 1992 e non volverá a visitarnos até 2126. En condicións ideais poderíamos chegar a ver até 80 meteoros por hora; a contaminación lumínica reduce drasticamente o número de estrelas fugaces para a inmensa maioría dos observadores, mais a pesar diso o espectáculo segue a ser moi emocionante. E ademais non se limita unicamente á noite do máximo, calquera madrugada da semana que vén é boa para gozar das Perseidas. O único que precisamos é ter ceos despexados e escuros, canto menos afectados pola luz artificial das cidades, mellor; poñérmonos cómodos, levar algo de abrigo -malia ser verán a esas horas refresca- e non ter présa, pois as marabillas da noite esixen de nós un pouco de paciencia.
para saber máis: 10 datos sobre las Perseidas, excelente anotación no sitio web do Pamplonetario + sesións informativas no planetario da Casa das Ciencias da Coruña.

Question 9

22 de agosto, excursión ao dolmen de Dombate

Accepted Answer

ACTUALIZACIÓN: o prazo de inscrición xa está pechado.

O sábado 22 de agosto, en colaboración co Concello de Cabana de Bergantiños, faremos unha visita guiada ao dolmen de Dombate e posteriormente desenvolveremos unha observación astronómica pública na contorna deste monumento emblemático.
A viaxe en autobús ao dolmen será totalmente gratuíta; dispoñemos dun máximo de 50 prazas que adxudicaremos por rigorosa orde de solicitude tendo en conta que os socios e socias da Agrupación Ío terán preferencia na asignación de prazas. Saíremos da Coruña ás 20:30 dende a Praza da Palloza e regresaremos de madrugada, cando remate a observación.
Para inscribirse na excursión é preciso cubrir este formulario; o prazo para facelo remata ás 12 da mañá do luns 17 de agosto.

Question 10

Blue Moon

Accepted Answer

Mañá venres 31 de xullo hai lúa chea. Será a segunda no que vai de mes, despois da que tivemos o día 2. O intervalo medio entre dúas lúas cheas é de 29,5 días, de tal forma que a presenza de dúas nun mesmo mes do calendario é un feito non excepcional mais si infrecuente. Tanto que esa segunda lúa chea do mes até ten nome propio: &#8220;Blue moon&#8221;, en galego Lúa azul (e o &#8220;azul&#8221; é unha licenza poética, non ten nada que ver coa cor da Lúa esa noite).
O curioso é que esta definición actual é errónea e que a orixe da confusión está nin máis nin menos que na revista Sky and Telescope. A denominación &#8220;Blue Moon&#8221; aplicábase até a primeira metade do século XX á terceira lúa chea ao longo dunha estación que contén catro lúas cheas. De acordo con esta idea non habería Lúa azul neste ano 2015, mais si en maio de 2016. O calendario lunar é o que determina a localización das festas no calendario católico, así que distinguir ben esa lúa chea adicional que desencaixaba as contas resultaba moi importante: &#8220;Con todo, en ocasións a Lúa aparece chea trece veces nun ano. Isto considerábase unha circunstancia moi desafortunada, en especial por parte dos monxes que tiñan ao seu cargo a elaboración do calendario. Volvíase necesario para eles a creación dun calendario de 13 meses para ese ano, e iso distorsionaba a disposición habitual das festas relixiosas. Por esta razón o trece pasou a ser considerado un número de mala sorte&#8221;.
Así o contaba en 1937 o Maine Farmer&#8217;s Almanac, publicación que manexaba o concepto tradicional de Lúa azul. En 1946 James Hugh Pruett, redactor da &#8220;Sky and Telescope&#8221; (a máis difundida entre os afeccionados), tomou como referencia o citado almanaque mais interpretou mal a definición de &#8220;blue moon&#8221;, difundindo para todo o mundo desde a revista a explicación que hoxe é a máis habitual. Como o erro xa non ten volta atrás, na actualidade danse por boas as dúas definicións.
Doce anos antes da confusión de Pruett, Richard Rodgers e Lorenz Hart crearon unha canción que acabou por ser un clásico. Mañá será unha boa ocasión para recordala.

Question 11

Declaración Mundial en Defensa do Ceo Nocturno e o Dereito a Observar as Estrelas

Accepted Answer

Os participantes da Conferencia Internacional en Defensa da Calidade do Ceo Nocturno e o Dereito a Observar as Estrelas, conxuntamente cos representantes da UNESCO, OMT, IAU, e outras axencias e organizacións internacionais citadas na versión íntegra da Declaración, así como membros da comunidade científica e académica, reunidos en La Palma, Illas Canarias, España, o 20 de Abril de 2007; sendo conscientes de que a visión da luz das estrelas foi e é unha inspiración para toda a Humanidade, e que a súa observación representou un elemento esencial no desenvolvemento cultural e científico de todas as civilizacións;
Declaramos que:
a. O dereito a un ceo nocturno non contaminado que permita gozar da contemplación do firmamento debe considerarse como un dereito inalienábel da Humanidade, equiparábel ao resto dos dereitos ambientais, sociais e culturais. A progresiva degradación do ceo nocturno ha ser considerada un risco inminente que leva a perda dun recurso fundamental.
b. O coñecemento, apoiado na educación, constitúe a clave que permite integrar a ciencia na nosa cultura actual, contribuíndo ao avance de toda a Humanidade. A difusión da astronomía e dos valores científicos e culturais asociados deberán considerarse contidos básicos a incluír na actividade educativa.
c. O control da contaminación lumínica debe ser un requisito básico nas políticas de conservación da natureza dado o impacto que xera sobre moitas especies, hábitats, ecosistemas e paisaxes.
d. A protección da calidade astronómica das áreas privilexiadas para a observación científica do universo deberá constituír unha prioridade nas políticas ambientais e científicas de carácter rexional, nacional e internacional.
e. Deberá promoverse o uso racional da iluminación artificial, minimizando o resplandor que provoca no ceo e evitando a nociva intrusión do exceso de luz sobre os seres humanos e o medio natural. Esta estratexia implica un uso máis eficiente da enerxía en consonancia cos acordos sobre o cambio climático e a protección do medio ambiente.
f. Igual que outras actividades, o turismo pode converterse nun poderoso instrumento para desenvolver unha nova alianza en favor da calidade do ceo nocturno. O turismo responsábel, en todas as súas manifestacións, pode e debe integrar a paisaxe do ceo nocturno como un recurso a resgardar e valorar en todos os destinos.
Deberán poñerse en práctica todas as medidas necesarias co fin de informar e sensibilizar ao conxunto de implicados na protección do medio ambiente nocturno, xa sexa a nivel local, nacional, rexional ou internacional, sobre o contido e os obxectivos da Conferencia Internacional en Defensa da Calidade do Ceo Nocturno e o Dereito a Observar as Estrelas celebrada na illa de La Palma.
Adoptada o 20 Abril de 2007, en La Palma, Illas Canarias, España. Podes descargar a versión íntegra da declaración en PDF en inglés ou español.

Question 12

Un reloxo nocturno

Accepted Answer

Todas as noites do ano e ao longo de toda a noite temos sempre no ceo o &#8220;Carro&#8221;, o ben coñecido grupo de sete estrelas (ou deberamos dicir oito?) na constelación da Osa Maior. No xiro aparente e constante do ceo arredor da estrela Polar van asomando unhas constelacións e outras ímolas perdendo de vista, mais aquelas próximas á estrela que sinala a dirección norte non chegan nunca a desaparecer baixo o horizonte. Grazas a iso podemos empregar esas constelacións para determinar, por exemplo, a hora da noite de maneira aproximada. O Carro e a Polar vannos servir, pois, de reloxo nocturno.
Para empezar, debemos imaxinar un disco de reloxo centrado na estrela Polar (lembrade que é moi fácil localizala prolongando cinco veces a &#8220;liña&#8221; traseira da caixa do Carro, definida polas estrelas Merak e Dubhe). O noso reloxo nocturno ten dúas características especiais. A primeira é que está dividido en 24 horas, non en 12 coma os reloxos de man. A outra singularidade é que se move no sentido contrario ao habitual, “cara á esquerda&#8221; en vez de &#8220;cara á dereita”. Así, teremos as 0h xusto enriba da Polar, as 6h á esquerda dela, as 12 debaixo e as 18h á súa dereita, con estes puntos de referencia marcando entre si ángulos de 90º.
Agora imaxinamos unha agulla que vai de Dubhe á Estrela Polar. O que debemos facer é “ler a hora” con normalidade nese reloxo do ceo. Estimamos a ollo que hora marcaría a agulla Dubhe-Polar nese disco virtual coa precisión que nos vexamos capaces de definir: quizais nos conformemos con dar horas exactas, quizais nos atrevamos a estimar medias horas&#8230; Á hora que estimemos sumámoslle 29. Logo restamos o número de quincenas que leve o ano na data na que nos atopemos. O 16 de febreiro, por exemplo, o ano levará 3 quincenas completas. O 29 de abril, máis ou menos oito. O 18 de xullo, 13 (6 meses x 2 + 1). O 23 de novembro, 21 (10 meses x 2 + 1), aínda que poderíamos axustar un pouco máis e engadir 0,5 pola “media quincena” que excede dende mediados dese mes. Se o número que nos sae é maior ca 24, restamos 24h para darlle ao resultado o formato de hora definitivo; se non, deixámolo como está. Esa sería a hora en “tempo universal”. Para converter á hora oficial hai que engadir 1 hora en inverno e 2 horas en verán.
Vexamos a continuación algúns exemplos:
16 de febreiro

Hora estimada: 19h 30min. Sumamos 29: 48h 30min. Restamos quincenas (3): 45h 30 min. Restamos 24: 21h 30 min. Axustamos ao horario de inverno (+1): 22h 30min.
29 de abril

Hora estimada: 2h. Sumamos 29: 31h. Restamos quincenas (8): 23h. Como obtivemos un resultado <24 non é preciso restar 24h, así que axustamos directamente ao horario de verán (+2): 1h.
18 de xullo

Hora estimada: 7h. Sumamos 29: 36h. Restamos quincenas (13): 23h. Axustamos ao horario de verán (+2): 1h.
23 de novembro

Hora estimada: 16h. Sumamos 29: 45h. Restamos quincenas (21): 24h. Restamos 24: 0h. Axustamos ao horario de inverno: 1h.

Question 13

A Agrupación Ío apoia a declaración do Parque das Illas Atlánticas coma destino Starlight

Accepted Answer

O Parque Nacional Marítimo Terrestre das Illas Atlánticas de Galicia (arquipélagos de Cíes, Ons, Sálvora e Cortegada) iniciou os trámites para obter a certificación de &#8220;Destino Turístico Starlight&#8221; coa intención de poñer en valor e protexer a calidade dos seus ceos e promover a contemplación das estrelas coma parte importante dunha oferta valiosa de turismo sostíbel. A obtención da certificación Starlight esixe o cumprimento dun gran número de requisitos, varios deles relacionados coa calidade do ceo (escuridade, transparencia e estabilidade atmosférica), para o cal un equipo coordinado por Ana Ulla (Universidade de Vigo) e Salva Bará (Universidade de Santiago de Compostela) levan máis dun ano realizando diferentes campañas de medición para precisar as zonas do Parque que reúnen as condicións.
A Agrupación Astronómica Coruñesa Ío apoia a solicitude da declaración Starlight para o Parque das Illas Atlánticas e expresa a súa vontade de colaborar na protección do seu ceo nocturno, así como a difundir os valores naturais do Parque e a participar en actividades de divulgación astronómica e observación do firmamento neste espazo.

Question 14

Curso básico de astronomía visual e fotográfica

Accepted Answer

O noso compañeiro Ángel D. Rodríguez Arós imparte o xoves 16 e venres 17 de xullo un &#8220;Curso básico de astronomía visual e fotográfica&#8221; na aula de informática da Facultade de Ciencias, no Campus da Zapateira, A Coruña. O curso é gratuíto e está aberto a todo o colectivo universitario (PDI, estudantes e PAS) até completar a capacidade da sala. A inscrición comeza o 10 de xullo e remata o día 15 e pode facerse por correo electrónico. Nesta actividade colabora a Vicerreitoría de Estudantes, Deportes e Cultura da Universidade da Coruña (Unidade de Divulgación Científica e Cultural) e a Agrupación Astronómica Coruñesa Ío.

Programa do curso
Xoves 16:
16:00 Presentación
16:15 O ceo nocturno: constelacións, planetas, galaxias, nebulosas, cometas&#8230;
16:30 Elementos de mecánica celeste: puntos cardinais, cénit, horizonte, liñas ecuatorial, eclíptica&#8230;
17:00 Programas planetario para ordenador e móbil: Stellarium
17:45 O noso lugar no tempo e no espazo: Big Bang, inflación, exploración planetaria&#8230;
18:00 Quenda aberto de discusión e debate. Fin da sesión
Venres 17: 
18:00 Comparativa de equipos de observación: prismáticos e telescopios
18:30 Contaminación lumínica
19:00 Introdución á astrofotografía
19:45 Turismo astronómico (na Terra)
20:00 Invitación para participar nunha observación pública en colaboración coa Agrupación Astronómica Coruñesa Ío. Desprazamento ata o lugar de observación, e observación guiada do ceo de verán, incluíndo o uso dos equipos de observación da Agrupación Astronómica Coruñesa Ío
Obxectivos do curso
A astronomía é, sen dúbida, unha das ciencias máis antigas cultivadas polos seres humanos&#8230; pero antes que ciencia, trátase primeiro dun espectáculo accesible para o noso gozo como especie, desde os tempos en que non tiña competencia de cine, TV ou internet. Fonte de mitos e estímulo da imaxinación e da curiosidade científica durante milenios, a observación astronómica é hoxe en día unha gran descoñecida polo público e, de feito, está ameazada por fenómenos como a contaminación lumínica. Neste Curso Básico de Astronomía Visual, o obxectivo fundamental é recuperar o coñecemento dos ceos nocturnos e estimular o interese das persoas asistentes pola observación astronómica. Ademais, coincidindo con que 2015 é o Ano Internacional da Luz e das Tecnoloxías Baseadas na Luz, queremos informar e concienciar acerca dos prexuízos da contaminación lumínica, así como das medidas que se poden tomar para a combater. Partindo do máis básico, como a localización dos puntos cardinais ou o recoñecemento de constelacións e planetas, trataremos tamén de elementos de mecánica celeste como as fases lunares ou os eclipses, de fenómenos como as auroras, de exploración planetaria, e revisaremos as teorías cosmolóxicas máis aceptadas pola comunidade científica hoxe en día. O curso é teórico e práctico, interactivo en todo caso. Para axudarnos cos contidos do curso, utilizaremos programas planetarios gratuítos para ordenador como o Stellarium e apoiarémonos en numerosos esquemas e gráficos. Tamén informaremos de numerosas aplicacións para móbiles, e visitaremos algunhas web de interese desde o punto de vista astronómico a nivel afeccionado. Comentaremos tamén as posibilidades que ofrece o uso de prismáticos e telescopios, analizando os pros e os contras das distintas opcións. Finalmente, para os amantes da fotografía, tamén comentaremos as posibilidades que hai de combinar as dúas afeccións, dando como resultado a cada vez máis popular disciplina da astrofotografía.
Poñente
Ángel D. Rodríguez Arós é Doutor en Matemática Aplicada e membro numerario da Agrupación Astronómica Coruñesa Ío e da Asociación Astronómica Sirio de Pontevedra.
Díptico do curso: PDF, 488 KB.

Question 15

Taller de fotografía: paisaxes nocturnas e estreladas

Accepted Answer

Mañá comeza no Fórum Metropolitano un taller de fotografía de paisaxes nocturnas e estreladas que impartirá o noso compañeiro Óscar Blanco (@oscarastro) ao longo de dúas sesións: venres 3 de xullo de 18:30 a 20:30 e sábado 4 de xullo de 11:00 a 13:00. A entrada é libre até completar a capacidade do recinto.

Question 16

"Cine y astronomía", charla no encontro da APEA

Accepted Answer

Hoxe 1 de xullo comeza o encontro da Asociación para la Enseñanza de la Astronomía, APEA. Ás 20:00 na Fundación Barrié da Coruña haberá unha charla -de entrada libre- sobre &#8220;cine y astronomía&#8221; a cargo de Martin Pawley, coa seguinte descrición:

CINE Y ASTRONOMÍA

La imagen icónica de la Luna de Méliès nos recuerda que la fascinación por el cielo ha estado presente en el cine desde sus orígenes. Menos conocido es que el cine, en sí mismo, es hijo de esa fascinación. Repasamos distintos caminos para reflexionar sobre la relación entre dos formas de conocimiento aparentemente distanciadas: los documentales pioneros, los fenómenos celestes en las películas, el entusiasmo ante la carrera espacial, las amenazas que vienen del exterior, el peso de la astronomía en la tradición del cine experimental, la épica de los astronautas&#8230; Y no, no vamos a hablar de 2001.

Question 17

Actividades da Agrupación Ío no primeiro semestre de 2015

Accepted Answer

Presentámosvos unha listaxe non exhaustiva das accións divulgativas e actividades desenvolvidas pola Agrupación Astronómica Coruñesa Ío no primeiro semestre de 2015 (non se detallan as intervencións en medios de comunicación):
Venres 23 de xaneiro, 19:30: APOD NASA 2014, un ano de astronomía en galego. Conferencia de Dosi Veiga. Lugar: MUNCYT A Coruña.
Xoves 19 de febreiro: entrada da Agrupación Astronómica Coruñesa Ío en Cel Fosc, asociación contra a contaminación lumínica.
Venres 6 de marzo, 17:00: charla sobre contaminación lumínica a cargo de Fernando Jáuregui. Lugar: MUNCYT A Coruña.
Venres 20 de marzo, 9:00: observación pública da eclipse parcial de Sol. Para a ocasión preparamos conxuntamente coa Casa das Ciencias unha nota de prensa que se difundiu en medios de comunicación e redes sociais. Lugar: Casa das Ciencias, Parque de Santa Margarita, A Coruña.
Sábado 28 de marzo, 20:30: observación na &#8220;Hora do Planeta&#8221;. Lugar: Praza de María Pita, A Coruña.
Martes 28 de abril, 17:30: participación no seminario &#8220;Arquitectura con Luz Propia&#8221;. Lugar: Escola técnica superior da Coruña.
Sábado 9 de maio, 10-19:00: participación no XX Día da Ciencia na Rúa. Lugar: Parque de Santa Margarita, A Coruña.
Sábado 16 de maio: excursión ao Observatorio de Cotobade. Lugar: Observatorio Astronómico de Cotobade.
Venres 22 de maio, 22:30: observación pública no Parque Europa dentro do ciclo &#8220;É o Cosmos&#8221; da Biblioteca do Fórum. Lugar: Parque Europa, A Coruña.
Sábado 30 de maio, 21:00: observación pública conmemorativa do 30º aniversario da Casa das Ciencias. Lugar: Casa das Ciencias, Parque de Santa Margarita, A Coruña.
Luns 1 de xuño, 19:00: conferencia &#8220;As estrelas, máis preto do que imaxinas&#8221; a cargo de Óscar Blanco (ciclo &#8220;É o Cosmos&#8221;). Lugar: Biblioteca do Fórum Metropolitano, A Coruña.
Sábado 6 de xuño: folla informativa &#8220;O ceo dos Premios Xerais&#8221; para a entrega destes premios literarios na Illa de San Simón.
Xoves 11 de xuño, 19:00: conferencia &#8220;Cinema e astronomía&#8221; a cargo de Martin Pawley (ciclo &#8220;É o Cosmos&#8221;). Lugar: Biblioteca do Fórum Metropolitano, A Coruña.
Luns 15 de xuño, 10:00: charla astronómica na Escola Rural de Berdillo. Lugar: Berdillo, Carballo.
Venres 19 de xuño: participación na III Noite Efervescente, festa da astronomía para todos. Lugar: observatorio de Forcarei.
Sábado 20 de xuño, 21:00: xuntanza-cea do solsticio de verán. Lugar: Area recreativa de San Xoán, Guitiriz.
Sábado 27 de xuño, 22:00: roteiro nocturno 2015 en colaboración con Hábitat. Lugar: Area recreativa de San Xoán, Guitiriz.

Question 18

Marcha nocturna 2015

Accepted Answer

O próximo sábado 27 de xuño a Agrupación Ío e o Grupo Naturalista Hábitat organizan unha marcha nocturna na área recreativa San Xoán, en Guitiriz. O encontro está marcado sobre as 22:00 para saír a iso das 22:45. O roteiro, duns sete quilómetros en total, é sinxelo e durante o mesma os participantes recibirán explicacións sobre orientación coa bóveda celeste e aprenderán a recoñecer o ceo de verán. Ademais, os membros de Hábitat nos guiarán pola fauna e flora nocturna e con eles escoitaremos as aves e detectaremos as pegadas dos animais. A duración estimada é de tres horas.
A previsión meteorolóxica é favorábel, mais hai que ter en conta que as noites son frescas polo que convén levar algunha roupa de abrigo.  Non é preciso apuntarse previamente, quen queira sumarse ao roteiro deberá estar no lugar de encontro á hora indicada.

Question 19

Vantaxes para os socios da Agrupación Ío na Libraría Azeta

Accepted Answer

A Libraría Azeta, situada na Praza González Dopeso da Coruña [ver mapa], colabora dende hoxe coa Agrupación Astronómica Coruñesa Ío achegando de maneira gratuíta material e servizos de reprografía até un importe de 50 euros anuais para a agrupación. Ademais, a libraría ofrécelle aos socios e socias da agrupación as seguintes vantaxes para compras na tenda:
-5% de desconto en libro novo (máximo legal permitido), excluído libro de texto.

-10% de desconto en material escolar, material de oficina e material de debuxo e escritura; servizos de copistería, plastificados e encadernacións; larpeiradas (en venta por peso), bolsas de cumpreanos e festas.
Non hai desconto nos produtos non indicados (prensa e revistas, coleccións, cromos e recargas de telefonía e semellantes, entre outros).
Para beneficiarse destes descontos será preciso presentar o carné anual de socio.

Question 20

Xuntanza e cea do solsticio de verán

Accepted Answer

A Lúa, Venus e Xúpiter en conxunción ao solpor o próximo sábado 20 de xuño.
Un ano máis celebraremos a cea do solsticio de verán na área recreativa de San Xoán en Guitiriz, a partir das 21:00. o próximo sábado 20 de xuño. Esperamos ter ao noso dispor, coma sempre, a aula de natureza que hai na citada área.
Esta quedada clásica da agrupación é unha boa oportunidade para o encontro dos socios, pasarmos un bo momentos xuntos e observar o ceo se o tempo o permite (e a previsión é moi favorábel).
Aconsellamos que vos apuntedes nesta base de datos para concretar as cousas que pode achegar cada un a esta cea compartida e non levar todos o mesmo. Lembrade que tamén fan falta vasos, pratos, etc.
Cargando&#8230;

Question 21

III Noite Efervescente, festa da astronomía para todos

Accepted Answer

Fotografía de Óscar Blanco
O próximo venres 19 de xuño no Observatorio Astronómico de Forcarei celébrase a Noite Efervescente, impulsada por terceiro ano consecutivo polo programa Efervescencia da Radio Galega, que conduce cada domingo ás 15h Manuel Vicente, e na que colabora a Liga Provincial de Clubs de Ocio de Persoas con Discapacidade Intelectual da Coruña. Dende a primeira edición a Agrupación Astronómica Coruñesa Ío participa nesta festa da astronomía para todos, que desta volta tamén conta co apoio de Astronomía na Beirarrúa e a Fundación Ceo, Ciencia e Cultura.
A actividade comezará a partir das 22 horas e a entrada é libre. Durante a mesma faremos unha observación do ceo, coñeceremos como funciona o observatorio e gravaremos unha edición especial do programa de radio Efervesciencia, que se emitirá o vindeiro domingo. Non faltedes!

Question 22

Xoves 11 de xuño, charla sobre cinema e astronomía no Fórum Metropolitano

Accepted Answer

O próximo xoves 11 de xuño a biblioteca do Fórum Metropolitano acollerá unha charla co título Cinema e astronomía, a cargo de Martin Pawley, da Agrupación Astronómica Coruñesa Ío. A actividade forma parte do ciclo É o Cosmos, que ten pendente aínda unha sesión máis, o taller para nenos Quero ser astronauta (xoves, 18 de xuño).
Na charla deste xoves exploraremos a pouco coñecida importancia que a astronomía tivo no desenvolvemento do propio cinematógrafo e algunhas das numerosas referencias que a esta ciencia fixo o cinema tanto no campo da ficción coma na non ficción dende as orixes até a actualidade. Da Viaxe a Lúa de Georges Melies á Arbore da Vida de Terrence Malick, dos documentais pioneiros de Max Fleischer e Hanns Walter Kornblum aos traballos experimentais de Jordan Belson, Bill Morrison ou Deborah Stratman, faremos un percorrido pola atención que o cinema prestou ao espazo. A cita, aquí na Terra, o xoves a partir das 19h na Biblioteca do Fórum Metropolitano, con entrada libre.

Question 23

O ceo dos Premios Xerais

Accepted Answer

Illa de San Simón, 6 de xuño de 2015.
Cada tarde, a medida que a luz do Sol vai desaparecendo, comeza devagariño diante nosa a gran festa do ceo estrelado. Nas vilas e cidades este espectáculo está case esquecido por culpa da excesiva iluminación artificial; a emisión de luz en direccións e intensidades inadecuadas para as necesidades humanas -a chamada “contaminación lumínica”- produce unha morea de efectos prexudiciais para o medio ambiente e impídenos, ademais, gozar do firmamento nocturno. Mais aínda que as condicións non sexan as óptimas sempre hai algo que ver no ceo. E o ceo é para todos, para todas as persoas, para todas as idades. Convidámosvos hoxe a erguer a mirada e contemplar a noite da Illa de San Simón.

Xa antes de que o Sol se oculte baixo a liña do horizonte chamarán a atención, cara ao oeste, os planetas Venus -o máis brillante- e Xúpiter. Ao longo do mes de xuño os dous corpos irán aproximándose xornada a xornada até alcanzar o máximo achegamento o último día do mes: daquela a separación entre un e outro será inferior ao grosor de medio dedo co brazo estirado. Cando o ceo estea máis escuro poderemos recoñecer na contorna destes planetas as constelacións que visitan este mes: Venus a dos Xemelgos (os dous puntos máis rechamantes na zona serán as estrelas Castor e Pollux) e Xúpiter, a de Leo. Outro planeta, Saturno, érguese no lado oposto, en dirección leste, na constelación de Libra.
Na nosa latitude unha boa referencia para orientarse polo ceo nocturno é o Carro da Osa Maior. Ao estar na veciñanza da Estrela Polar, a estrela “fixa” ao redor da cal parece xirar toda a bóveda celeste e que en Galicia vemos a media altura, o Carro nunca chega a saír da vista. Permanece no ceo todas as noites do ano e durante toda a noite, vémolo sempre e podemos valernos del para localizar outros asterismos e incluso para facer boas estimacións da hora nocturna. Se collemos as estrelas da parte traseira da caixa do Carro, Dubhe e Merak, as unimos cunha liña imaxinaria e a prolongamos cinco veces, chegaremos até un punto illado non especialmente luminoso, a Polar, a estrela que sinala a dirección Norte e non parece moverse en absoluto. En sentido contrario a liña Dubhe-Merak lévanos a Leo, coas estrelas Denébola e Regulus coma extremos máis recoñecíbeis. E o cabezallo do Carro apunta a outra estrela brillante, Arcturus, na constelación do Boieiro. 
Entre os obxectos que se poden ver a simple vista no ceo nocturno hai algúns de fabricación humana: os satélites artificiais. Cando os satélites reflicten a luz do Sol á Terra déixanse ver coma puntos que se desprazan velozmente e esvaecen de súpeto. Son moitos os satélites visíbeis cada noite e grazas a sitios web coma Heavens Above podemos determinar a súa aparición con precisión absoluta para cada lugar. Pasa o mesmo coa ISS, a Estación Espacial Internacional que acolle aos astronautas en misión científica. A ISS é moito maior ca un satélite de comunicacións e o seu brillo é moi superior. Pouco antes das once a ISS voará sobre a Illa de San Simón; xurdirá baixa polo Oeste e emprenderá camiño ao norleste pasando polas constelacións dos Xemelgos, Cefeo, Cassiopeia e o Cisne.

Irene Baspino e Martin Pawley (Agrupación Astronómica Coruñesa Ío)

Question 24

Luns 1 de xuño, charla de Óscar Blanco no Fórum Metropolitano

Accepted Answer

Mañá luns 1 de xuño na biblioteca do Fórum Metropolitano o noso compañeiro na Agrupación Astronómica Coruñesa Ío Óscar Blanco impartirá unha charla co título As estrelas, máis preto do que imaxinas. Será a partir das 19h, con entrada libre.
A actividade forma parte do ciclo É o Cosmos, que prosegue nas próximas semana. Este mesmo xoves haberá un obradoiro dirixido a nenos e nenas de 5 a 7 anos, O ceo é para todos, no que as estrelas, os planetas e os telescopios servirán de punto de partida para analizar brevemente o espazo. A isto unirán música, danza, expresión artística e teatral para enriquecer a interpretación que os máis pequenos teñen do universo.

Question 25

Sábado 30 de maio, observación astronómica no Parque de Santa Margarita

Accepted Answer

O 1 de xuño de 1985 abriu as portas a Casa das Ciencias. O seu trixésimo cumpreanos ben merece unha festa e por iso a próxima fin de semana están programadas diversas actividades abertas a toda a cidadanía. A Agrupación Astronómica Coruñesa Ío participa na celebración do aniversario colaborando na observación astronómica que terá lugar no Parque de Santa Margarita o sábado 30 de maio a partir das 22 horas. Unha convocatoria pública para gozar das marabillas do ceo escuro a través dos telescopios de astrónomos afeccionados de toda Galicia, nunha reunión que agardamos multitudinaria.
Ademais, o domingo 31 de maio a Casa das Ciencias celebra unha xornada de portas abertas, de 10 a 19 horas. O planetario presenta unha programación especial que permitirá ver ao longo do día seis programas diferentes, que detallamos a continuación:
11.00 Bacteria Mutante (GAL)
12.00 Deep Sky (CAST)
13.00 La niña que sabía caminar al revés (CAST)
16.00 Noche estrellada en el museo (CAST)
17.00 A noite do vampiro (GAL)
18.00 Unha noite de primavera (GAL)
A retirada de convites (máximo 2 convites por persoa) comezará media hora antes de cada sesión. Para rematar o día, a partir das 19 horas no exterior da Casa das Ciencias haberá unha actuación do mago Kiko Pastur, que presentará efectos de maxia e xogos utilizando algúns dos elementos máis célebres do museo, coma imáns, péndulos, ovos ou poliños. Un espectáculo participativo ideado para fomentar a diversión e a capacidade de asombro do público, e tamén para celebrar os 30 anos de historia deste máxico lugar.

Question 26

22 de maio, observación astronómica urbana no Parque Europa

Accepted Answer

Dentro da serie de actividades É o Cosmos deseñada pola Biblioteca do Fórum Metropolitano para os meses de maio, xuño e xullo, este venres 22 de maio terá lugar unha observación astronómica no Parque Europa na que colabora a Agrupación Astronómica Coruñesa Ío. Para levar un control da asistencia a Biblioteca do Fórum pide inscrición previa, que pode facerse online. En canto se faga de noite, despois das 22:30, e durante un par de horas, estades convidados a gozar connosco da observación do ceo.
Hashtag para as redes sociais: #ÉoCosmos!

Question 27

16 de maio, excursión en autobús ao Observatorio Astronómico de Cotobade

Accepted Answer

A Agrupación Astronómica Coruñesa Ío e a Asociación Astronómica Sirio de Pontevedra organizan conxuntamente o sábado 16 de maio de 2015 unha visita ao Observatorio Astronómico de Cotobade.
Saíremos da Coruña en autobús ás 17:00 dende a Rúa Pablo Picasso (ver mapa). Farase unha primeira visita ao observatorio e a contorna para, a iso das 21:00, baixar a cear (os que queiran) a Casa Inés. Logo subiremos de novo ao observatorio e faremos unha observación do ceo nocturno até as 2:30 en que emprenderemos camiño de volta.
O prezo da excursión (non inclúe a cea, que é opcional) é de 10 € para socios e socias da Agrupación Astronómica Coruñesa Ío, 15 € para as persoas que non sexan socias da Agrupación e 8 € para os menores de idade. Os menores de 14 anos deberán ir necesariamente acompañados polo pai, nai ou titor. Os menores de idade entre 14 e 18 anos deberán proporcionar unha autorización do pai, nai ou titor na que se indique un teléfono de contacto. O pagamento efectuarase o mesmo día, antes da saída do autobús.
Para apuntarse a esta actividade debedes encher o seguinte formulario online. As preguntas sinaladas cun asterisco (*) son de resposta obrigatoria.

Question 28

É o Cosmos: Astronomía na Biblioteca do Fórum Metropolitano

Accepted Answer

Co título &#8220;É o cosmos&#8221;, a Biblioteca Municipal Fórum Metropolitano organiza durante os meses de maio, xuño e xullo unha selección dos mellores materiais relacionados coa Astronomía, incluíndo as mellores novelas e películas de ciencia ficción, ademais de diversas actividades que podedes consultar neste sitio web.
A Agrupación Astronómica Coruñesa Ío participa neste ciclo de accións divulgativas cunha observación astronómica que terá lugar o venres 22 de maio a partir das 22:30 no Parque Europa. Ademais, Óscar Blanco impartirá unha charla o luns 1 de xuño na biblioteca do Fórum co título As estrelas, máis preto do que imaxinas, e uns días despois, o xoves 11 de xuño, Martin Pawley falará no mesmo espazo sobre cinema e astronomía.
Para saber máis: versión online da guía da mostra bibliográfica.
Hashtag para as redes sociais: #ÉoCosmos!

Question 29

A Agrupación Astronómica Coruñesa Ío e a Casa das Ciencias convocan unha observación pública da eclipse de Sol

Accepted Answer

-Será o venres 20 de marzo, entre as 09.00 e as 11.30 horas, nos arredores da Casa das Ciencias (Parque de Santa Margarita, A Coruña).
-A asistencia é libre e de balde.
Na mañá do venres 20 de marzo de 2015 terá lugar unha eclipse de Sol. En diversos lugares de Escandinavia (Illas Faroe e Svalbard) a Lúa ocultará completamente o disco solar. Na Península Ibérica a ocultación será parcial, mais seremos os habitantes do noroeste os que teñamos as mellores condicións de observación. Dende A Coruña chegaremos a ver o 76% do disco solar oculto pola Lúa.
Na Coruña a eclipse do 20 de marzo comezará despois das nove da mañá e rematará contra as once e cuarto. O máximo da eclipse -a maior porcentaxe de ocultación- acontecerá pouco despois das dez. Non chegará nin moito menos a facerse de noite, mais si será perceptíbel unha diminución da luz ambiental e da temperatura.
Unha casualidade cósmica
Unha eclipse de Sol consiste na ocultación progresiva do disco solar pola Lúa cando esta se interpón entre a estrela e a Terra. O fenómeno prodúcese por unha extraordinaria casualidade cósmica: o Sol é catrocentas veces máis grande cá Lúa mais tamén está catrocentas veces máis lonxe, co cal os seus tamaños aparentes vistos dende o noso planeta son moi semellantes.
Infrecuente, mais non excepcional
As eclipses solares non son acontecementos excepcionais a escala planetaria, mais nun lugar determinado son relativamente infrecuentes. A franxa da Terra afectada pola sombra da Lúa na que a eclipse chega a verse como total é bastante estreita -apenas uns centos de quilómetros-, de maneira que ao longo da nosa vida aínda que se produzan bastantes eclipses de Sol serán moi poucas as que sucedan preto de onde nós vivimos. Así, a última eclipse total de Sol vista en Galicia foi a de 1912 e non teremos outra até 2026. A eclipse parcial do 20 de marzo será un bo aperitivo, como tamén foron a de 1999 e a anular de 2005.
Ademais, non abonda coa interposición da Lúa entre a Terra e o Sol, cousa que sucede cada vez que é Lúa Nova. A órbita da Lúa está lixeiramente inclinada respecto do plano de xiro da Terra arredor do Sol -uns 5 graos- e esa pequena diferenza é suficiente para que as máis das veces a sombra da Lúa pase por enriba ou por debaixo da Terra e non se vexa unha eclipse. Só cando a Lúa está preto dun dos puntos nos que se corta a súa órbita arredor da Terra coa eclíptica, os chamados “nodos”, os tres astros poden quedar perfectamente en liña e a súa sombra chega a ocultar o Sol en todo ou en parte.
A seguridade ante todo
A observación pública da eclipse que se celebrará nas inmediacións da Casa das Ciencias, no Parque de Santa Margarita, permitirá seguir o fenómeno en boa compaña e con seguridade. Cómpre lembrar que nunca se debe observar o Sol directamente sen protección, tampouco durante unha eclipse. A intensidade da luz do Sol -non só a visíbel, tamén a emitida noutras frecuencias, como a infravermella ou a ultravioleta- é suficiente para producir danos irreparábeis nos nosos ollos.
As “gafas de eclipse” semellan seguras para botar unha breve ollada ao Sol, mais non se deben empregar de maneira continua durante unha observación longa. Aínda con elas postas deberemos mirar o Sol só durante lapsos curtos de tempo. Estas gafas de eclipse xamais poden ser empregadas como filtro en binoculares ou telescopios.
Tampouco se debe recorrer baixo ningún concepto a “trucos caseiros” para a observación do Sol: non serven nin as gafas de Sol nin os cristais afumados, radiografías, negativos ou calquera cousa parecida, obxectos que no mellor dos casos reducen un pouco a luz visíbel mais non protexen en absoluto os ollos doutras formas de radiación.
Un día para gardar o telescopio
O perigo da observación directa do Sol multiplícase se miramos a través de cámaras de fotografía ou vídeo. O risco é extremo no caso de prismáticos ou telescopios, aparellos que concentran a luz e poden chegar a queimar fisicamente a retina. Existen filtros profesionais para a observación solar, mais son caros e delicados polo que non deben empregarse en observacións abertas ao público. Un telescopio orientado ao Sol constitúe un risco, sobre todo en presenza de menores que descoñecen o dano que pode causar nos ollos.
Afortunadamente existen métodos para observar a súa progresión con total seguridade mediante a proxección da imaxe do disco solar. Do que se trata é de mirar a eclipse, non de mirar o Sol. Durante esta observación, o persoal da Casa das Ciencias e membros da Agrupación Astronómica Coruñesa Ío achegarán algúns destes métodos, e compartirán co público asistente a súa experiencia na observación de eclipses totais.
Actividades para facer na casa e na escola
Unha eclipse é unha escusa perfecta para gozar da ciencia coa familia e cos amigos. Por que se producen as eclipses? é unha pregunta que nos desafía a procurar máis información sobre o tema e a construír modelos do sistema solar a escala que nos axuden a entender mellor o fenómeno. O divulgador científico X. Dosi Veiga preparou canda a eclipse anular de Sol de 2005 un exhaustivo manual cheo de información interesante que podedes consultar ou descargar neste enderezo (PDF, 5,2MB).
Para a observación do Sol por proxección hai varios procedementos sinxelos que se deben preparar con antelación. Un deles consiste en montar un “tubo” de observación solar, tal e como nos propoñen dende a Agrupación Astronómica de Navarra neste documento con instrucións detalladas (PDF, 542KB). Un sistema parecido é o que nos explica (en inglés) Sarah Roberts en AstroEdu, empregando material que temos nas casas. No sitio web do Planetario de Pamplona hai unha sección específica con propostas de actividades.
Para percibir a eclipse nin sequera é preciso mirar o ceo. Os ocos entre as follas das árbores actúan coma unha cámara escura e proxectan no chan centos de imaxes do Sol, que ese día veremos “incompleto”, mordido pola Lúa. O mesmo efecto podemos provocalo empregando, por exemplo, as escumadeiras que empregamos na cociña ou calquera obxecto con pequenos orificios.
Lembrade que dende que a Lúa comeza a ocultar o Sol até que sae por completo transcorren algo máis de dúas horas. É un intervalo suficientemente longo como para que todos -e en especial os nenos- teñamos oportunidade de experimentar a eclipse de diversas formas, con calma, sen présas. O máis importante: é unha mañá para pasalo ben!

Question 30

El eclipse total de sol en directo

Accepted Answer

El próximo viernes 20 de marzo de 2015 se producirá un eclipse total de sol visible al 100% desde las Islas Feroe en el Atlántico Norte, entre Escocia, Noruega e Islandia. Coruña será el lugar de toda España donde se podrá observar una mayor ocultación, en concreto del 76%. Ío convoca para la ocasión una observación pública junto a la Casa de las Ciencias abierta a todos aquellos que quieran acercarse a disfrutar de una efeméride poco habitual que bien merece la pena contemplar.
Nunca se avisa en exceso de la precaución de no mirar directamente al sol, ni siquiera durante un eclipse. ¡Es muy peligroso! y puede dañar la vista irreversiblemente. Si te acercas a la observación junto a la Casa de las Ciencias podrás conocer algunos &#8220;trucos&#8221; para observarlo con seguridad, bien de manera indirecta o empleando gafas especialmente diseñadas para ese uso. Hay que tener en cuenta que ese tipo de gafas tienen fecha de caducidad, así que si tienes algunas guardadas de anteriores eclipses, por favor ¡no las uses! Tampoco sirven las gafas de soldador, ni las radiografías, ni los negativos y, por supuesto, tampoco unas gafas de sol. Ninguna de esas &#8220;leyendas urbanas&#8221; tiene fundamento sólido y sólo conseguirán que se mire al sol durante más tiempo por creerse protegido cuando realmente no se está, de modo que las consecuencias puedan ser aún más graves.
Sky-live.tv ofrecerá online la retransmisión desde las Islas Feroe, donde también estarán algunos compañeros de Ío que se desplazan hasta allí para disfrutar de la ocasión en vivo. Para los que no, gracias a Sky-live.tv podremos verlo en directo.
https://www.youtube.com/watch?list=PL6oc5e7lSjeLHZ24RZ1ymjiOjKXZFl1Wp&#038;feature=player_embedded&#038;v=B-weIX7r6aQ

Blog

Mantente actualizado