{"id":244,"date":"2019-08-22T11:59:17","date_gmt":"2019-08-22T11:59:17","guid":{"rendered":"http:\/\/192.168.0.100\/agrupacionio\/?page_id=244"},"modified":"2024-12-09T13:11:48","modified_gmt":"2024-12-09T13:11:48","slug":"contaminacion-luminica","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/agrupacionio.com\/nueva\/gl\/contaminacion-luminica\/","title":{"rendered":"Contaminaci\u00f3n luminosa"},"content":{"rendered":"<p><figure id=\"attachment_12598\" aria-describedby=\"caption-attachment-12598\" style=\"width: 400px\" class=\"wp-caption alignleft\"><a href=\"https:\/\/agrupacionio.com\/nueva\/wp-content\/uploads\/2022\/06\/30081964693_65d6345c38_4k.jpg\"><img fetchpriority=\"high\" decoding=\"async\" class=\"wp-image-12598\" src=\"https:\/\/agrupacionio.com\/nueva\/wp-content\/uploads\/2022\/06\/30081964693_65d6345c38_4k-300x207.jpg\" alt=\"A Contaminaci\u00f3n Luminosa depende de n\u00f3s, 2016\" width=\"400\" height=\"276\" srcset=\"https:\/\/agrupacionio.com\/nueva\/wp-content\/uploads\/2022\/06\/30081964693_65d6345c38_4k-300x207.jpg 300w, https:\/\/agrupacionio.com\/nueva\/wp-content\/uploads\/2022\/06\/30081964693_65d6345c38_4k-768x531.jpg 768w, https:\/\/agrupacionio.com\/nueva\/wp-content\/uploads\/2022\/06\/30081964693_65d6345c38_4k-1024x708.jpg 1024w, https:\/\/agrupacionio.com\/nueva\/wp-content\/uploads\/2022\/06\/30081964693_65d6345c38_4k-1060x732.jpg 1060w, https:\/\/agrupacionio.com\/nueva\/wp-content\/uploads\/2022\/06\/30081964693_65d6345c38_4k-550x380.jpg 550w, https:\/\/agrupacionio.com\/nueva\/wp-content\/uploads\/2022\/06\/30081964693_65d6345c38_4k-724x500.jpg 724w, https:\/\/agrupacionio.com\/nueva\/wp-content\/uploads\/2022\/06\/30081964693_65d6345c38_4k-1920x1327.jpg 1920w, https:\/\/agrupacionio.com\/nueva\/wp-content\/uploads\/2022\/06\/30081964693_65d6345c38_4k-1563x1080.jpg 1563w\" sizes=\"(max-width: 400px) 100vw, 400px\" \/><\/a><figcaption id=\"caption-attachment-12598\" class=\"wp-caption-text\">A Contaminaci\u00f3n Luminosa depende de n\u00f3s, 2016<\/figcaption><\/figure><\/p>\n<p>A Agrupaci\u00f3n Astron\u00f3mica Coru\u00f1esa \u00cdo ten un grupo de traballo espec\u00edfico sobre contaminaci\u00f3n luminosa. Podes escribirnos ao correo electr\u00f3nico cl@agrupacionio.com.<\/p>\n<p>Organizamos xornadas divulgativas, como o &#8220;Encontro da Noite&#8221; <a href=\"http:\/\/agrupacionio.com\/gl\/i-encontro-da-noite-programa-e-inscricion-previa\/\">2018<\/a>,\u00a0<a href=\"http:\/\/agrupacionio.com\/gl\/ii-encontro-da-noite-programa-e-inscripcion-previa\/\">2019<\/a>,\u00a0<a href=\"http:\/\/agrupacionio.com\/gl\/portfolio\/iii-encontro-da-noite\/\">2022<\/a>, <a href=\"https:\/\/agrupacionio.com\/gl\/la-agrupacion-io-organiza-la-cuarta-edicion-del-encontro-da-noite\/\">2023<\/a> e <a href=\"https:\/\/agrupacionio.com\/gl\/galego-a-agrupacion-io-presenta-un-xogo-de-mesa-en-galego-sobre-contaminacion-luminosa\/\">2024<\/a> na Coru\u00f1a ou <a href=\"http:\/\/agrupacionio.com\/gl\/o-valor-da-noite-jornada-sobre-contaminacion-luminica-en-el-parlamento-de-galicia\/\">&#8220;O valor da noite&#8221;<\/a> no Parlamento de Galicia, e preparamos unha exposici\u00f3n sobre contaminaci\u00f3n luminosa que desde 2017 visitou m\u00e1is de trinta espazos diferentes en toda Galicia (se queres que visite o teu centro, contacta connosco). Producimos diversos materiais divulgativos sobre este asunto, como a <a href=\"http:\/\/agrupacionio.com\/gl\/nota-informativa-sobre-contaminacion-luminosa\/\">\u201cNota informativa sobre contaminaci\u00f3n luminosa\u201d<\/a> e a curtametraxe documental <a href=\"https:\/\/www.youtube.com\/watch?v=RHVfCDa9uBM\">\u201cA perda da escuridade\u201d<\/a>.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><iframe title=\"A PERDA DA ESCURIDADE\" width=\"710\" height=\"399\" src=\"https:\/\/www.youtube.com\/embed\/RHVfCDa9uBM?feature=oembed\" frameborder=\"0\" allow=\"accelerometer; autoplay; clipboard-write; encrypted-media; gyroscope; picture-in-picture; web-share\" referrerpolicy=\"strict-origin-when-cross-origin\" allowfullscreen><\/iframe><\/p>\n<p>Ademais, fixemos propostas sobre a protecci\u00f3n da noite ante diferentes administraci\u00f3ns (local, auton\u00f3mica e estatal) e impulsamos a <a href=\"http:\/\/agrupacionio.com\/declaracion-institucional-do-parlamento-de-galicia-en-defensa-do-ceo-nocturno\/\">Declaraci\u00f3n Institucional do Parlamento de Galicia<\/a> en defensa do ceo nocturno. No blog da Agrupaci\u00f3n \u00cdo podes atopar ademais moitas anotaci\u00f3ns que tratan diversos aspectos deste tema na categor\u00eda \u201cContaminaci\u00f3n luminosa\u201d.<\/p>\n<p>Para saber m\u00e1is sobre contaminaci\u00f3n luminosa, recomendamos que vexas dous documentais sobre este tema que est\u00e1n dispo\u00f1\u00edbeis no noso blog:<\/p>\n<p>-O <a href=\"http:\/\/agrupacionio.com\/gl\/salvar-la-oscuridad-documental-sobre-contaminacion-luminica\/\">documental \u00abSaving the Dark\u00bb (Salvar a escuridade)<\/a>, dirixido por Sriram Murali, con subt\u00edtulos en galego e espa\u00f1ol.<\/p>\n<p>-O <a href=\"https:\/\/agrupacionio.com\/gl\/galego-disponibel-en-lina-e-en-galego-o-documental-noites-do-norte-ceos-estrelados\/\">documental \u00abNorthern Nights, Starry Nights\u00bb (Noites do norte, ceos estrelados)<\/a>, dirixido por Travis Novitsky, con subt\u00edtulos en galego.<\/p>\n<p>E se a luz invade a t\u00faa casa e queres protestar ante a administraci\u00f3n, podes empregar este modelo de escrito de <a href=\"http:\/\/agrupacionio.com\/gl\/contra-a-intrusion-luminosa\/\">queixa por intrusi\u00f3n luminosa<\/a>.<\/p>\n<p><a href=\"https:\/\/agrupacionio.com\/nueva\/wp-content\/uploads\/2024\/12\/Mon\u00edptico_ANEN_1_RRSS.jpg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignleft wp-image-13500\" src=\"https:\/\/agrupacionio.com\/nueva\/wp-content\/uploads\/2024\/12\/Mon\u00edptico_ANEN_1_RRSS-300x300.jpg\" alt=\"\" width=\"180\" height=\"180\" srcset=\"https:\/\/agrupacionio.com\/nueva\/wp-content\/uploads\/2024\/12\/Mon\u00edptico_ANEN_1_RRSS-300x300.jpg 300w, https:\/\/agrupacionio.com\/nueva\/wp-content\/uploads\/2024\/12\/Mon\u00edptico_ANEN_1_RRSS-150x150.jpg 150w, https:\/\/agrupacionio.com\/nueva\/wp-content\/uploads\/2024\/12\/Mon\u00edptico_ANEN_1_RRSS-550x550.jpg 550w, https:\/\/agrupacionio.com\/nueva\/wp-content\/uploads\/2024\/12\/Mon\u00edptico_ANEN_1_RRSS-500x500.jpg 500w, https:\/\/agrupacionio.com\/nueva\/wp-content\/uploads\/2024\/12\/Mon\u00edptico_ANEN_1_RRSS.jpg 600w\" sizes=\"(max-width: 180px) 100vw, 180px\" \/><\/a><\/p>\n<p>Ao abeiro do V Encontro da Noite en 2024 preparamos un novo mon\u00edptico sobre contaminaci\u00f3n luminosa, &#8220;A noite \u00e9 necesaria&#8221;. Podes <a href=\"https:\/\/agrupacionio.com\/nueva\/wp-content\/uploads\/2024\/12\/Mon\u00edptico_ANEN_web.pdf\">descargalo en PDF (977 KB)<\/a> ou ler o seu contido <a href=\"https:\/\/agrupacionio.com\/gl\/a-noite-e-necesaria-nuevo-moniptico-sobre-contaminacion-luminica\/\">no noso blog<\/a>.\u00a0 Fixemos m\u00e1is de seis mil copias impresas do mon\u00edptico, que repartimos, entre outros lugares, nas bibliotecas municipais coru\u00f1esas. Se precisas alg\u00fans exemplares para o teu centro educativo, biblioteca, asociaci\u00f3n veci\u00f1al ou cultural, casa de cultura etc, contacta connosco.<\/p>\n<p><a href=\"https:\/\/agrupacionio.com\/nueva\/wp-content\/uploads\/2024\/10\/\u00cdO_VIAXE_RRSS.jpg\"><img decoding=\"async\" class=\"aligncenter wp-image-13413 size-full\" src=\"https:\/\/agrupacionio.com\/nueva\/wp-content\/uploads\/2024\/10\/\u00cdO_VIAXE_RRSS.jpg\" alt=\"\" width=\"1525\" height=\"1080\" srcset=\"https:\/\/agrupacionio.com\/nueva\/wp-content\/uploads\/2024\/10\/\u00cdO_VIAXE_RRSS.jpg 1525w, https:\/\/agrupacionio.com\/nueva\/wp-content\/uploads\/2024\/10\/\u00cdO_VIAXE_RRSS-300x212.jpg 300w, https:\/\/agrupacionio.com\/nueva\/wp-content\/uploads\/2024\/10\/\u00cdO_VIAXE_RRSS-768x544.jpg 768w, https:\/\/agrupacionio.com\/nueva\/wp-content\/uploads\/2024\/10\/\u00cdO_VIAXE_RRSS-1024x725.jpg 1024w, https:\/\/agrupacionio.com\/nueva\/wp-content\/uploads\/2024\/10\/\u00cdO_VIAXE_RRSS-1060x751.jpg 1060w, https:\/\/agrupacionio.com\/nueva\/wp-content\/uploads\/2024\/10\/\u00cdO_VIAXE_RRSS-550x390.jpg 550w, https:\/\/agrupacionio.com\/nueva\/wp-content\/uploads\/2024\/10\/\u00cdO_VIAXE_RRSS-706x500.jpg 706w\" sizes=\"(max-width: 1525px) 100vw, 1525px\" \/><\/a>Co apoio da empresa l\u00e1ctea <a href=\"https:\/\/www.deleite.gal\/\">Deleite<\/a> producimos en 2024 a versi\u00f3n galega do taboleiro de <strong>Viaxe pola noite iluminada<\/strong>, un xogo de mesa sobre contaminaci\u00f3n luminosa creado por <a href=\"https:\/\/krop-benesch.de\/index-en.html\">Annette Krop-Benesch<\/a> coa colaboraci\u00f3n dos seus fillos Benjamin e Viviane. Podes descargar aqu\u00ed os materiais do xogo:<\/p>\n<p>-O taboleiro de xogo completo co regulamento a tama\u00f1o 34 x 48 cm <a href=\"https:\/\/agrupacionio.com\/nueva\/wp-content\/uploads\/2024\/10\/\u00cdO_VIAXE_3448cm_WEB_300_dpi.pdf\">en PDF,(9,3 MB)<\/a>.<\/p>\n<p>-O taboleiro de xogo para imprimir como catro p\u00e1xinas A4 <a href=\"https:\/\/agrupacionio.com\/nueva\/wp-content\/uploads\/2024\/10\/\u00cdO_VIAXE_WEB_A4.pdf\">(PDF, 1,8 MB)<\/a>.<\/p>\n<p>-O caderno con m\u00e1is informaci\u00f3n sobre as casas do xogo <a href=\"https:\/\/agrupacionio.com\/nueva\/wp-content\/uploads\/2024\/10\/\u00cdO_VIAXE_INFO_WEB.pdf\">(PDF, 77 KB)<\/a>.<\/p>\n<p>Se traballas nun centro educativo, biblioteca, casa de cultura etc e precisas copias impresas do xogo, contacta co noso grupo de traballo. No blog da Agrupaci\u00f3n \u00cdo podes <a href=\"https:\/\/agrupacionio.com\/gl\/annette-krop-benesch-presenta-el-juego-de-mesa-viaxe-pola-noite-iluminada\/\">ver a Annette Krop-Benesch presentando o xogo<\/a> nun v\u00eddeo que gravou especialmente para n\u00f3s.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><a href=\"https:\/\/agrupacionio.com\/nueva\/wp-content\/uploads\/2024\/10\/Logo_LNEN.jpg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignleft size-medium wp-image-13458\" src=\"https:\/\/agrupacionio.com\/nueva\/wp-content\/uploads\/2024\/10\/Logo_LNEN-300x92.jpg\" alt=\"\" width=\"300\" height=\"92\" srcset=\"https:\/\/agrupacionio.com\/nueva\/wp-content\/uploads\/2024\/10\/Logo_LNEN-300x92.jpg 300w, https:\/\/agrupacionio.com\/nueva\/wp-content\/uploads\/2024\/10\/Logo_LNEN-550x168.jpg 550w, https:\/\/agrupacionio.com\/nueva\/wp-content\/uploads\/2024\/10\/Logo_LNEN.jpg 764w\" sizes=\"(max-width: 300px) 100vw, 300px\" \/><\/a>Dende abril de 2019 o noso socio Martin Pawley escribe unha columna mensual sobre contaminaci\u00f3n luminosa na Revista Astronom\u00eda, &#8220;La noche es necesaria&#8221; (en espa\u00f1ol). Podes <a href=\"https:\/\/actodeprimavera.blogspot.com\/p\/revista-astronomia.html\">consultar aqu\u00ed<\/a> un \u00edndice actualizado dos artigos dispo\u00f1ibles en li\u00f1a.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><a href=\"https:\/\/agrupacionio.com\/nueva\/wp-content\/uploads\/2024\/10\/CLCinema.jpg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignleft size-medium wp-image-13428\" src=\"https:\/\/agrupacionio.com\/nueva\/wp-content\/uploads\/2024\/10\/CLCinema-300x112.jpg\" alt=\"\" width=\"300\" height=\"112\" srcset=\"https:\/\/agrupacionio.com\/nueva\/wp-content\/uploads\/2024\/10\/CLCinema-300x112.jpg 300w, https:\/\/agrupacionio.com\/nueva\/wp-content\/uploads\/2024\/10\/CLCinema.jpg 371w\" sizes=\"(max-width: 300px) 100vw, 300px\" \/><\/a>Sab\u00edas que o cinema tam\u00e9n pode servir para falar ou pensar sobre a contaminaci\u00f3n luminosa? Podes ler dous artigos na revista Astronom\u00eda, <a href=\"https:\/\/actodeprimavera.blogspot.com\/2021\/07\/solo-estrellas-en-el-cielo.html\">Solo estrellas en el cielo<\/a> e <a href=\"https:\/\/actodeprimavera.blogspot.com\/2024\/10\/la-contaminacion-luminica-contada.html\">La contaminaci\u00f3n lum\u00ednica contada a trav\u00e9s del cine<\/a>, mais tam\u00e9n podes explorar a <a href=\"https:\/\/www.youtube.com\/playlist?list=PLGLh99MkLZkR3lmJ0fbUUd11EYmpClg4k\">listaxe de reproduci\u00f3n con fragmentos de filmes<\/a> que creamos na canle de Youtube do GT Contaminaci\u00f3n luminosa.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><a href=\"https:\/\/agrupacionio.com\/nueva\/wp-content\/uploads\/2022\/01\/EYC_GA_01.jpg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignleft wp-image-12309\" src=\"https:\/\/agrupacionio.com\/nueva\/wp-content\/uploads\/2022\/01\/EYC_GA_01-226x300.jpg\" alt=\"\" width=\"188\" height=\"250\" srcset=\"https:\/\/agrupacionio.com\/nueva\/wp-content\/uploads\/2022\/01\/EYC_GA_01-226x300.jpg 226w, https:\/\/agrupacionio.com\/nueva\/wp-content\/uploads\/2022\/01\/EYC_GA_01-768x1020.jpg 768w, https:\/\/agrupacionio.com\/nueva\/wp-content\/uploads\/2022\/01\/EYC_GA_01-771x1024.jpg 771w, https:\/\/agrupacionio.com\/nueva\/wp-content\/uploads\/2022\/01\/EYC_GA_01-550x731.jpg 550w, https:\/\/agrupacionio.com\/nueva\/wp-content\/uploads\/2022\/01\/EYC_GA_01-376x500.jpg 376w, https:\/\/agrupacionio.com\/nueva\/wp-content\/uploads\/2022\/01\/EYC_GA_01.jpg 813w\" sizes=\"(max-width: 188px) 100vw, 188px\" \/><\/a><\/p>\n<p>Os nosos socios Martin Pawley e Xabier P\u00e9rez Couto prepararon en 2022 a versi\u00f3n galega dunha banda dese\u00f1ada sobre os ritmos circadianos creada por Manuel Spitschan e Coline Weinzaepflen: &#8220;Un reloxo con moitas luces&#8221;. Podes descargar o PDF (32 MB) <a href=\"https:\/\/osf.io\/4tgw8\/\">no sitio web do proxecto<\/a>.<\/p>\n<p>Tam\u00e9n dispo\u00f1emos dunha versi\u00f3n da banda dese\u00f1ada en forma de paneis expositivos para colgar nunha parede que prestamos gratuitamente a centros educativos, bibliotecas, casas de cultura etc. Se a queres levar ao teu centro, contacta co noso grupo de traballo a trav\u00e9s do noso correo electr\u00f3nico cl@agrupacionio.com.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p style=\"text-align: center;\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"wp-image-13229 alignright\" src=\"https:\/\/agrupacionio.com\/nueva\/wp-content\/uploads\/2024\/02\/Protexe-212x300.jpg\" alt=\"\" width=\"150\" height=\"212\" srcset=\"https:\/\/agrupacionio.com\/nueva\/wp-content\/uploads\/2024\/02\/Protexe-212x300.jpg 212w, https:\/\/agrupacionio.com\/nueva\/wp-content\/uploads\/2024\/02\/Protexe-724x1024.jpg 724w, https:\/\/agrupacionio.com\/nueva\/wp-content\/uploads\/2024\/02\/Protexe-550x777.jpg 550w, https:\/\/agrupacionio.com\/nueva\/wp-content\/uploads\/2024\/02\/Protexe-354x500.jpg 354w, https:\/\/agrupacionio.com\/nueva\/wp-content\/uploads\/2024\/02\/Protexe.jpg 764w\" sizes=\"(max-width: 150px) 100vw, 150px\" \/><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>En 2023 traducimos ao galego o p\u00f3ster &#8220;Protect your sleep&#8221;, orixinal de Jeevun Grewal e Colin Espie, que podes descargar en PDF <a href=\"https:\/\/agrupacionio.com\/nueva\/wp-content\/uploads\/2024\/02\/Protege-tu-suen\u0303o_2023_CAST.pdf\">en castel\u00e1n<\/a> ou <a href=\"https:\/\/agrupacionio.com\/nueva\/wp-content\/uploads\/2024\/02\/Protexe-teu-sono_2023_GAL.pdf\">en galego<\/a> (197 KB).<\/p>\n<p>Se traballas nun centro educativo, biblioteca, casa de cultura etc e precisas copias en papel tama\u00f1o A3 da versi\u00f3n galega, contacta co noso grupo de traballo.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"wp-image-12672 alignleft\" src=\"https:\/\/agrupacionio.com\/nueva\/wp-content\/uploads\/2022\/08\/Mellora-212x300.jpg\" alt=\"\" width=\"150\" height=\"212\" srcset=\"https:\/\/agrupacionio.com\/nueva\/wp-content\/uploads\/2022\/08\/Mellora-212x300.jpg 212w, https:\/\/agrupacionio.com\/nueva\/wp-content\/uploads\/2022\/08\/Mellora-768x1087.jpg 768w, https:\/\/agrupacionio.com\/nueva\/wp-content\/uploads\/2022\/08\/Mellora-724x1024.jpg 724w, https:\/\/agrupacionio.com\/nueva\/wp-content\/uploads\/2022\/08\/Mellora-1060x1500.jpg 1060w, https:\/\/agrupacionio.com\/nueva\/wp-content\/uploads\/2022\/08\/Mellora-550x778.jpg 550w, https:\/\/agrupacionio.com\/nueva\/wp-content\/uploads\/2022\/08\/Mellora-353x500.jpg 353w, https:\/\/agrupacionio.com\/nueva\/wp-content\/uploads\/2022\/08\/Mellora-763x1080.jpg 763w, https:\/\/agrupacionio.com\/nueva\/wp-content\/uploads\/2022\/08\/Mellora.jpg 1080w\" sizes=\"(max-width: 150px) 100vw, 150px\" \/><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>Os nosos socios Martin Pawley e Xabier P\u00e9rez Couto tam\u00e9n fixeron en 2022 a versi\u00f3n galega dun p\u00f3ster sobre boas pr\u00e1cticas de uso da luz natural e artificial, &#8220;Mellora a t\u00faa exposici\u00f3n \u00e1 luz&#8221;, orixinal de Jeevun Grewal e Manuel Spitschan.<\/p>\n<p>Pode descargarse en PDF (2 MB) <a href=\"https:\/\/osf.io\/3uf9a\">no repositorio do proxecto<\/a>. Xa non nos quedan copias en papel!<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"aligncenter\" src=\"http:\/\/agrupacionio.com\/nueva\/wp-content\/uploads\/2020\/08\/CapaContracapa.jpg\" alt=\"\" width=\"1547\" height=\"1080\" \/><\/p>\n<p>Co apoio da empresa l\u00e1ctea <a href=\"https:\/\/www.deleite.gal\/\">Deleite<\/a> producimos en 2020 un folleto divulgativo sobre contaminaci\u00f3n luminosa. Podes descargar o documento completo <a href=\"http:\/\/agrupacionio.com\/nueva\/wp-content\/uploads\/2022\/01\/CadernoCL_Deleite_WEB.pdf\">en PDF (473 KB)<\/a>. Este \u00e9 o seu contido:<\/p>\n<p style=\"text-align: center;\"><strong>DEVOLV\u00c1MOSLLE A GALICIA A V\u00cdA L\u00c1CTEA<\/strong><\/p>\n<p>Poucos inventos transformaron tanto as sociedades modernas, e para ben, como a iluminaci\u00f3n artificial. Por\u00e9n, na actualidade sabemos que o uso e o abuso da luz durante a noite ten consecuencias negativas que a ciencia empezou a desvelar nas \u00faltimas d\u00e9cadas. Cham\u00e1moslle <strong>contaminaci\u00f3n luminosa<\/strong> a calquera efecto adverso provocado pola luz artificial. Mais&#8230; \u00e9 para tanto?<\/p>\n<p><strong>\u00c9 un problema ambiental? <\/strong>\u00c9. A consecuencia dos movementos de rotaci\u00f3n e translaci\u00f3n do noso planeta, as horas de luz (o d\u00eda) e de escuridade (a noite) suc\u00e9dense cun ritmo que var\u00eda moi lentamente desde hai miles de mill\u00f3ns de anos. Os seres vivos desenvolveron, ao longo da evoluci\u00f3n, mecanismos de adaptaci\u00f3n para tirar proveito deste ritmo natural anticip\u00e1ndose \u00e1 sa\u00edda e posta do Sol e aos cambios estacionais. A presenza de luz artificial pola noite cambia radicalmente as regras de xogo ao modificar un factor tan decisivo como \u00e9 a natural alternancia de luz e escuridade. Cada especie adaptouse a ese padr\u00f3n para ocupar o seu espazo; algunhas precisan moita luz e outras ningunha para poder alimentarse, orientarse, migrar ou reproducirse. Meter luz a destempo facil\u00edtalle as cousas a alg\u00fans seres vivos, os de h\u00e1bitos di\u00farnos, a forza de deixar completamente desamparados a outros, os nocturnos, e na natureza, conv\u00e9n recordalo, son maior\u00eda estes \u00faltimos. Non \u00e9 precisa demasiada luz para producir graves alteraci\u00f3ns e estas non se limitan \u00e1 contorna dos farois: os fot\u00f3ns non co\u00f1ecen fronteiras e as\u00ed a luz artificial das vilas e cidades mal dirixida est\u00e9ndese afectando o medio a moitos quil\u00f3metros de distancia. Para un animal nocturno un nivel de luz \u00ednfimo, inapreciable para o ser humano, pode ser cr\u00edtico. Hai unha morea de exemplos estudados na literatura cient\u00edfica, desde aves que se desorientan ao sa\u00edren do ni\u00f1o e mesmo chocan \u2014por mill\u00f3ns\u2014 cos edificios iluminados, \u00e1s tartarugas mari\u00f1as que nacen dos ovos nas praias mais non conseguen chegar ao mar confundidas polos farois; tam\u00e9n os insectos, decisivos para a polinizaci\u00f3n e cuxa desaparici\u00f3n \u00e9 un dos problemas ambientais m\u00e1is cr\u00edticos do planeta, os corais, moitas especies vexetais&#8230; Cando foi a \u00faltima vez que vistes un vagalume? E logo est\u00e1 a dilapidaci\u00f3n de enerx\u00eda inherente \u00e1 contaminaci\u00f3n luminosa e o seu impacto na produci\u00f3n de gases de efecto invernadoiro e no quecemento global. A preservaci\u00f3n e defensa da natureza hoxe require \u2014e con urxencia\u2014 a preservaci\u00f3n e defensa da escuridade da noite.<\/p>\n<p><strong>Canto di\u00f1eiro custa? <\/strong>Moito. No Estado espa\u00f1ol calc\u00falase que o gasto en enerx\u00eda para iluminar a noite anda cada ano arredor dos mil mill\u00f3ns de euros. De usarmos m\u00e1is racionalmente a iluminaci\u00f3n nocturna, como acontece en Alema\u00f1a, esa partida poder\u00eda reducirse drasticamente, como m\u00ednimo un 30%, posiblemente m\u00e1is. E ese aforro producir\u00edase vila a vila, concello a concello, pois a iluminaci\u00f3n da noite chega a supo\u00f1er a metade do gasto el\u00e9ctrico das administraci\u00f3ns locais. Imaxinades o que dar\u00eda de si un mill\u00f3n de euros liberado cada ano na Coru\u00f1a ou Vigo para investir en educaci\u00f3n e cultura? O que representan cen mil euros m\u00e1is cada ano nunha vila pequena?<\/p>\n<p><strong>Que pasa coa sa\u00fade humana? <\/strong>Os seres humanos non somos unha excepci\u00f3n \u00e1s leis da biolox\u00eda. Moitas das nosas variables fisiol\u00f3xicas van cambiando ao longo do d\u00eda: a temperatura do corpo, a presi\u00f3n arterial, o estado de vixilia ou sono, a produci\u00f3n hormonal&#8230; Esa oscilaci\u00f3n est\u00e1 rexida por un sistema de regulaci\u00f3n cuxo per\u00edodo libre \u00e9 algo maior que 24 horas, de a\u00ed que falemos dun \u00abritmo circadiano\u00bb, pr\u00f3ximo, mais non exactamente igual, a un d\u00eda terrestre. Para evitar a acumulaci\u00f3n de desfases, o noso reloxo biol\u00f3xico central precisa \u00abpo\u00f1erse en hora\u00bb cada d\u00eda, e o est\u00edmulo m\u00e1is importante para iso \u00e9 o ciclo de luz natural. Existen na retina do ollo c\u00e9lulas fotorreceptoras espec\u00edficas, descubertas en 2002, cuxa funci\u00f3n \u00e9 indicarlle a unha rexi\u00f3n concreta do cerebro (o \u00abn\u00facleo supraquiasm\u00e1tico\u00bb) o nivel de iluminaci\u00f3n ambiental. A luz que chega aos ollos axuda as\u00ed \u00e1 correcta sincronizaci\u00f3n do sistema de regulaci\u00f3n, tanto para activar os procesos fisiol\u00f3xicos propios da nosa condici\u00f3n de animais di\u00farnos como os correspondentes ao tempo de descanso nocturno.<br \/>\nHoxe en d\u00eda experimentamos un problema dobre. Polo d\u00eda, gran parte da poboaci\u00f3n recibe moita menos luz da que deber\u00eda (porque pasa demasiado tempo pechada entre catro paredes, sen que lle dea a luz solar). Pola noite, por\u00e9n, estamos sobreexpostos \u00e1 luz tanto no exterior como no interior das casas \u2014inclu\u00edda a das omnipresentes pantallas, desde os m\u00f3biles at\u00e9 as de publicidade\u2014. Mandamos unha mensaxe equivocada ao cerebro: o nivel de luz que nos rodea non lle permite reco\u00f1ecer coa suficiente claridade a diferenza entre o d\u00eda e a noite, para dar inicio aos procesos axeitados a cada per\u00edodo. As alteraci\u00f3ns que iso induce relaci\u00f3nanse cunha longa e variada serie de graves patolox\u00edas. \u00c9 un campo de investigaci\u00f3n en pleno apoxeo.<\/p>\n<p><strong>A iluminaci\u00f3n LED mellora ou empeora a situaci\u00f3n? <\/strong>A tecnolox\u00eda LED ten grandes virtudes: pode producir luz cun baixo consumo de enerx\u00eda e dirixila con gran precisi\u00f3n al\u00f3 onde se necesita, ten tempos brev\u00edsimos de acendido e apagado, pode graduarse en intensidade e permite unha f\u00e1cil manipulaci\u00f3n das cores. Mais, como calquera outra tecnolox\u00eda, depende de como a usemos. Os LED son eficientes, si, mais se por selo se nos vai a cabeza e po\u00f1emos farois a esgalla a eficiencia te\u00f3rica pode non traer aforro real ning\u00fan. Algo parecido sucede coa contaminaci\u00f3n luminosa, para a cal o LED pode ser unha soluci\u00f3n ou un problema a\u00ednda maior. Se o nivel de iluminaci\u00f3n aumenta, por ben dirixidas que estean as l\u00e1mpadas tam\u00e9n aumentar\u00e1 a luz que reflicte o pavimento e, en consecuencia, chegar\u00e1 luz onde non debe chegar. Se ademais a luz LED escollida \u00e9, como pasa agora na inmensa maior\u00eda dos concellos, de alto contido en azuis (con \u00abtemperatura de cor\u00bb por riba dos 2700K), medrar\u00e1 a\u00ednda m\u00e1is a contaminaci\u00f3n luminosa pola maior capacidade que ten a luz azul de dispersarse na atmosfera. Empregarmos LED, per se, non \u00e9 garant\u00eda de nada. De feito, o sistem\u00e1tico mal uso que se v\u00e9n facendo desta tecnolox\u00eda nos \u00faltimos anos non fixo m\u00e1is que empeorar os problemas.<\/p>\n<p><strong>Quedan a\u00ednda sitios escuros? <\/strong>Cada vez menos. Segundo o <a href=\"https:\/\/advances.sciencemag.org\/content\/2\/6\/e1600377\">Atlas mundial do brillo artificial da noite<\/a>, publicado en 2016, o 80% da poboaci\u00f3n mundial convive con ceos contaminados. Nun ceo verdadeiramente escuro, nunha noite sen l\u00faa deberiamos ver a ollo nu arredor de 4500 estrelas. Nas cidades, con sorte, veremos un cento, nos centros urbanos tal vez nin unha decena. Entre unha cifra e outra hai unha variada gama de situaci\u00f3ns. En Galicia persisten a\u00ednda zonas con bos ceos, cun gran potencial de desenvolvemento sustentable, mais mesmo estas est\u00e1n xa afectadas pola luz e precisamos canto antes acci\u00f3ns que preserven a calidade da noite.<br \/>\nAs noites estreladas formaron parte da paisaxe da humanidade durante toda a historia e alentaron a creatividade cient\u00edfica e art\u00edstica. Sen paisaxes estreladas non ter\u00edamos a Galileo, aos Herschel (William, Caroline e John) nin a Henrietta Leavitt, que nos deu ferramentas para medir distancias no universo; mais tampouco teriamos a poes\u00eda de Walt Whitman ou a de Rosal\u00eda de Castro, que agora <a href=\"http:\/\/agrupacionio.com\/gl\/estrella-rosaliadecastro\/\">d\u00e1 nome a unha estrela<\/a>, nin os cadros que pintou Van Gogh. A nosa imaxinaci\u00f3n voou sempre nas \u00e1s da noite. A noite \u00e9 necesaria: foi unha verdade po\u00e9tica en mans de Xos\u00e9 Mar\u00eda D\u00edaz Castro e xa \u00e9, tam\u00e9n, unha verdade cient\u00edfica. Somos conscientes do que perdemos cando perdemos a noite?<\/p>\n<p><strong>Que podemos facer? <\/strong>No esencial, asumirmos que a luz artificial durante a noite act\u00faa como un axente contaminante e trat\u00e1rmola como tal, mesmo lexislando con esa finalidade. Xa que logo, a luz artificial debe utilizarse unicamente onde sexa necesaria, sen vertela en espazos adxacentes nin lanzala ao ceo; candosexa precisa, evitando luces prendidas innecesariamente en horas sen tr\u00e1nsito nin uso; co nivel axeitado, isto \u00e9, coa intensidade imprescindible para desenvolvermos as tarefas e non m\u00e1is da necesaria; e co espectro adecuado, evitando as compo\u00f1entes m\u00e1is contaminantes (azuis e violetas). C\u00f3mpre, ademais, facermos estudos t\u00e9cnicos e medici\u00f3ns precisas para avaliar o estado das instalaci\u00f3ns e apoiarmos a investigaci\u00f3n e a divulgaci\u00f3n neste campo. A diferenza doutras formas de contaminaci\u00f3n, a luminosa \u00e9 f\u00e1cil (e barata) de evitar.<br \/>\nNo noso \u00e1mbito privado, podemos po\u00f1er os medios para iluminar ben (que non \u00e9 o mesmo que iluminar moito). Tam\u00e9n podemos esixirlles \u00e1s administraci\u00f3ns que fagan o que deben. Colaborar coa divulgaci\u00f3n do problema para racharmos cunha inercia de d\u00e9cadas en favor das luces sen control, que respond\u00eda \u00e1 mesma idea errada de progreso que v\u00eda ben o asfaltado das carballeiras. E descubrir a noite, quen non a co\u00f1eza. Experimentar a s\u00faa escuridade, chea de vida e de estrelas, e as emoci\u00f3ns esenciais que dela nacen.<\/p>\n<p style=\"text-align: right;\">Martin Pawley (Agrupaci\u00f3n Astron\u00f3mica Coru\u00f1esa \u00cdo), Salva Bar\u00e1 (Universidade de Santiago de Compostela) e Ana Ulla (Universidade de Vigo). Actualizaci\u00f3n dun artigo escrito para a <a href=\"https:\/\/luzes.gal\/\">Revista Luzes<\/a>, n\u00famero 60, setembro de 2018. Fotograf\u00eda da portada: \u00d3scar Blanco (Agrupaci\u00f3n Astron\u00f3mica Coru\u00f1esa \u00cdo). Dese\u00f1o e maquetaci\u00f3n do folleto: Marta Cortacans.<\/p>\n<p><\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>A Agrupaci\u00f3n Astron\u00f3mica Coru\u00f1esa \u00cdo ten un grupo de traballo espec\u00edfico sobre contaminaci\u00f3n luminosa. Podes escribirnos ao correo electr\u00f3nico cl@agrupacionio.com. Organizamos xornadas divulgativas, como o &#8220;Encontro da Noite&#8221; 2018,\u00a02019,\u00a02022, 2023 e 2024 na Coru\u00f1a ou &#8220;O valor da noite&#8221; no Parlamento de Galicia, e preparamos unha exposici\u00f3n sobre contaminaci\u00f3n luminosa que desde 2017 visitou m\u00e1is de trinta espazos diferentes en toda Galicia (se queres que&#8230; <\/p>\n<p class=\"more\"><a class=\"more-link\" href=\"https:\/\/agrupacionio.com\/nueva\/gl\/contaminacion-luminica\/\">Read More<\/a><\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":0,"parent":0,"menu_order":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","meta":{"footnotes":""},"class_list":["post-244","page","type-page","status-publish","hentry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/agrupacionio.com\/nueva\/gl\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/244","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/agrupacionio.com\/nueva\/gl\/wp-json\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/agrupacionio.com\/nueva\/gl\/wp-json\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/agrupacionio.com\/nueva\/gl\/wp-json\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/agrupacionio.com\/nueva\/gl\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=244"}],"version-history":[{"count":157,"href":"https:\/\/agrupacionio.com\/nueva\/gl\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/244\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":13513,"href":"https:\/\/agrupacionio.com\/nueva\/gl\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/244\/revisions\/13513"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/agrupacionio.com\/nueva\/gl\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=244"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}