{"id":13845,"date":"2026-02-19T12:48:40","date_gmt":"2026-02-19T12:48:40","guid":{"rendered":"https:\/\/agrupacionio.com\/?page_id=13845"},"modified":"2026-02-24T12:34:01","modified_gmt":"2026-02-24T12:34:01","slug":"ceo-pobo-saharaui","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/agrupacionio.com\/nueva\/gl\/ceo-pobo-saharaui\/","title":{"rendered":"O ceo do pobo saharau\u00ed"},"content":{"rendered":"

<\/p>\n

O proxecto Amanar<\/h3>\n

Amanar<\/a> xorde da iniciativa sen \u00e1nimo de lucro GalileoMobile<\/a> co obxectivo de apoiar e inspirar \u00e1 comunidade saharau\u00ed a trav\u00e9s da astronom\u00eda, as\u00ed como aprender e preservar a s\u00faa sabedor\u00eda sobre o ceo, ameazada nun contexto de 50 anos de exilio e refuxio na hamada (deserto \u00e1rido) de Alxeria. Amanar est\u00e1 formado por un equipo internacional e multidisciplinar que abrangue \u00e1mbitos como a astronom\u00eda, a divulgaci\u00f3n, a educaci\u00f3n, a creaci\u00f3n audiovisual e a investigaci\u00f3n en historia e memoria oral do S\u00e1hara Occidental.<\/p>\n

\"\"<\/a>
Imaxe: Amanar-GalileoMobile<\/figcaption><\/figure>\n

Dende 2019 lev\u00e1ronse a cabo obradoiros e formaci\u00f3n en astronom\u00eda para o alumnado e o profesorado de escolas e institutos de secundaria nos campos de refuxiados. Durante o ver\u00e1n real\u00edzanse, ademais, actividades en diferentes cidades coas crianzas que ve\u00f1en a Espa\u00f1a cada ano no marco do programa \u201cVacaci\u00f3ns en Paz\u201d, en colaboraci\u00f3n con numerosas asociaci\u00f3ns, agrupaci\u00f3ns astron\u00f3micas, instituci\u00f3ns p\u00fablicas e institutos de investigaci\u00f3n. A Agrupaci\u00f3n Astron\u00f3mica Coru\u00f1esa \u00cdo colabora co proxecto Amanar a trav\u00e9s do seu grupo de traballo \u201cDiversidade\u201d.<\/p>\n

A causa do estilo de vida n\u00f3made, a transmisi\u00f3n do co\u00f1ecemento e a historia no S\u00e1hara Occidental foi principalmente oral, a trav\u00e9s da poes\u00eda, as lendas ou a m\u00fasica. \u00c9 por iso que escoitar e aprender de quen viviron e co\u00f1eceron profundamente o deserto \u00e9 urxente e necesario para manter viva esa memoria nas futuras xeraci\u00f3ns. Dende 2020 o equipo foi crecendo coa participaci\u00f3n activa de persoas e instituci\u00f3ns locais da comunidade saharau\u00ed, coma o Museo Nacional do Pobo Saharau\u00ed ou o Ministerio de Cultura da Rep\u00fablica \u00c1rabe Saharau\u00ed Democr\u00e1tica. Isto favoreceu o avance dun traballo etnoastron\u00f3mico no que se realizaron xa m\u00e1is de vinte entrevistas a persoas que co\u00f1ecen ben o deserto e o seu firmamento.<\/p>\n

\u2192 Boa parte do co\u00f1ecemento recollido sobre o ceo no S\u00e1hara Occidental est\u00e1 compilado no
\ndocumental Ref\u00fagio nas estrelas<\/strong> <\/a>(Felipe Carrelli e Demetrio Rodrigues, 2023) as\u00ed como na experiencia de realidade virtual Estrelas do deserto<\/strong><\/a> (Felipe Carrelli, 2020).<\/p>\n

\u2192 O proxecto AMANAR conta co apoio da Uni\u00f3n Astron\u00f3mica Internacional, a trav\u00e9s da Oficina de Astronom\u00eda para o Desenvolvemento (IAU OAD) e a Oficina para a Divulgaci\u00f3n da Astronom\u00eda (IAU OAO), a Europlanet Society e Asociaci\u00f3n Canaria de Amistad con el Pueblo Saharaui (ACAPS). As actividades de ver\u00e1n contan, ademais, coa colaboraci\u00f3n de asociaci\u00f3ns, institutos de investigaci\u00f3n e centros de divulgaci\u00f3n de diferentes puntos do estado espa\u00f1ol.<\/p>\n

A cultura do ceo no S\u00e1hara<\/h3>\n

No deserto \u00e9 moi importante co\u00f1ecer o ceo e os seus cambios ao longo do d\u00eda e do ano. A astronom\u00eda \u00e9 unha ferramenta imprescind\u00edbel para establecer referencias espaciais para pod\u00e9rmonos desprazar e referencias temporais para elaborarmos calendarios, que son fundamentais para a organizaci\u00f3n dunha sociedade e determinar os momentos axeitados para realizar actividades coti\u00e1s, sexan relixiosas, pol\u00edticas ou as necesarias para a subsistencia, como a xesti\u00f3n da auga.<\/p>\n

O Islam \u00e9 a relixi\u00f3n maioritaria no S\u00e1hara Occidental e nela a astronom\u00eda tam\u00e9n \u00e9 necesaria para determinar as horas do rezo ao longo do d\u00eda, a direcci\u00f3n onde est\u00e1 A Meca ou o inicio dos meses do calendario musulm\u00e1n, de base lunar, e en especial o Ramad\u00e1n, no que \u00e9 obrigatorio o xax\u00fan entre o amencer e o solpor.<\/p>\n

Un calendario moi co\u00f1ecido e empregado no S\u00e1hara \u00e9 o que se basea na visibilidade ou invisibilidade dunha serie de 28 estrelas ou asterismos. En particular, obs\u00e9rvase o primeiro d\u00eda en que cada estrela ou grupo de estrelas da listaxe de 28 comeza a ser vis\u00edbel xusto antes do amencer, o chamado \u201corto hel\u00edaco\u201d. O momento en que empeza a verse cada estrela ou conxunto de estrelas indica o inicio dun novo mes que dura 13 d\u00edas, at\u00e9 o orto hel\u00edaco da seguinte estrela. Cada un deses meses est\u00e1 asociado a unhas caracter\u00edsticas meteorol\u00f3xicas particulares. O ano div\u00eddese en catro estaci\u00f3ns, que ve\u00f1en marcadas principalmente pola presenza ou ausencia de chuvias.<\/p>\n

\"\"<\/a>
Imaxe: Marta Cortacans para a Agrupaci\u00f3n \u00cdo<\/figcaption><\/figure>\n

\u00a0\u0627\u0644\u062b\u0631\u064a\u0627 \/ <\/span><\/span><\/span>Thurayya<\/h3>\n

A Thurayya \u00e9 un dos asterismos m\u00e1is co\u00f1ecidos no S\u00e1hara e corresp\u00f3ndese co c\u00famulo aberto M45, as \u201cPl\u00e9iades\u201d, tam\u00e9n co\u00f1ecido en Galicia como \u201ca gali\u00f1a cos pitos\u201d, na constelaci\u00f3n do Touro. A sabedor\u00eda
\npopular di que cando se ve por primeira vez a Thurayya sobre o horizonte leste antes da sa\u00edda do Sol comeza a calor, mais cando se ve a Thurayya sobre o leste ao solpor empeza o fr\u00edo e xa que logo \u201cd\u00e1lle ao teu fillo unha manta\u201d.<\/p>\n

\"\"<\/a>
Imaxe: Marta Cortacans para a Agrupaci\u00f3n \u00cdo<\/figcaption><\/figure>\n

Lendas no ceo<\/h3>\n

O Cami\u00f1o da Palla<\/h4>\n

Unha das lendas m\u00e1is populares sobre a V\u00eda L\u00e1ctea \u00e9 a do \u201cladr\u00f3n da palla\u201d, que narra como un ladr\u00f3n foi deixando caer a palla que roubara e con ela se creou un cami\u00f1o no ceo. Outra versi\u00f3n conta que a V\u00eda L\u00e1ctea \u00e9 o cami\u00f1o que o profeta Mahoma seguiu na s\u00faa viaxe da Meca a Xerusal\u00e9n ao lombo do seu cabalo Buraq.<\/p>\n

\u0627\u0644\u0645\u0634\u0628\u0648\u062d <\/span><\/span><\/span><\/span><\/span><\/span>\/ <\/span><\/span><\/span>Al-Mashbouh<\/h4>\n

A tradici\u00f3n popular asegura que Al-Mashbouh \u00e9 o desgrazado que matou o dromedario do Profeta Saleh, polo que Al\u00e1 o castigou crucific\u00e1ndoo no ceo na rexi\u00f3n que a IAU denomina oficialmente Ori\u00f3n.<\/p>\n

\"\"<\/a>
Imaxe: Marta Cortacans para a Agrupaci\u00f3n \u00cdo<\/figcaption><\/figure>\n

O S\u00e1hara Occidental<\/strong><\/h3>\n
\"\"<\/a>
Imaxe: Marta Cortacans para a Agrupaci\u00f3n \u00cdo<\/figcaption><\/figure>\n

O S\u00e1hara Occidental ten unha superficie de 266000 quil\u00f3metros cadrados, unha cifra que multiplica por nove a superficie de Galicia. Pos\u00fae recursos naturais moi valiosos: m\u00e1is de mil quil\u00f3metros de costa de enorme riqueza pesqueira, grandes reservas de fosfatos, un enorme potencial de aproveitamento de enerx\u00edas renov\u00e1beis…<\/p>\n

Dende 1963 \u00e9 reco\u00f1ecido pola ONU como \u201cterritorio non aut\u00f3nomo\u201d, expresi\u00f3n que a Carta das Naci\u00f3ns
\nUnidas emprega para designar os \u201cterritorios cuxos pobos non alcanzaron a\u00ednda a plenitude dun goberno propio\u201d.<\/p>\n

O pobo saharau\u00ed<\/strong><\/h4>\n

O pobo aut\u00f3ctono do S\u00e1hara Occidental \u00e9 o saharau\u00ed, que etimoloxicamente significa \u201chabitantes do deserto\u201d, un grupo \u00e9tnico de ascendencia b\u00e9rber, cuxa presenza no Maghreb rem\u00f3ntase a hai polo menos doce mil anos e est\u00e1 documentada a trav\u00e9s da arte rupestre, e \u00e1rabe, ap\u00f3s a chegada do Islam a partir do s\u00e9culo VIII da nosa era. Durante s\u00e9culos a saharau\u00ed foi unha sociedade n\u00f3made organizada socialmente a trav\u00e9s de clans e tribos.<\/p>\n

Os campos de refuxiados<\/strong><\/h4>\n

Dende o inicio da guerra miles de saharau\u00eds tiveron que fuxir da s\u00faa terra e foron acollidos polo goberno de Alxeria na rexi\u00f3n de Tinduf, no suroeste do pa\u00eds. Toda esta poboaci\u00f3n distrib\u00faese en cinco campamentos ou wilayas que levan os nomes de cidades ocupadas do S\u00e1hara Occidental: El Aaiun, Auserd, Smara, Bojador e Dajla. Cada wilaya div\u00eddese \u00e1 s\u00faa vez en dairas (distritos) e barrios. A xesti\u00f3n dos campamentos corre a cargo da RASD. A capital administrativa \u00e9 Rabouni.<\/p>\n

No lugar onde se asentan as wilayas as condici\u00f3ns de vida son extremas, con temperaturas alt\u00edsimas no ver\u00e1n e fr\u00edo no inverno e unha ausencia case absoluta de recursos naturais. Para satisfacer as necesidades b\u00e1sicas da poboaci\u00f3n \u00e9 imprescind\u00edbel a cooperaci\u00f3n internacional. \u00c9 nesas condici\u00f3ns que o pobo saharau\u00ed leva resistindo cinco d\u00e9cadas.<\/p>\n

Nos campamentos a escolarizaci\u00f3n \u00e9 obrigatoria e gratu\u00edta para toda a rapazada at\u00e9 os 16 anos. Hai, ademais, centros de formaci\u00f3n profesional e de educaci\u00f3n especial. A RASD estableceu convenios con diversos pa\u00edses que permiten a parte do alumnado estudar o bacharelato e mesmo facer estudos universitarios no estranxeiro.<\/p>\n

A lingua<\/strong><\/h4>\n

O \u00e1rabe hassan\u00eda \u00e9 a variante do \u00e1rabe que emprega o pobo saharau\u00ed, mais \u00e9 tam\u00e9n de amplo uso en Mauritania e mesmo ten car\u00e1cter oficial en Mal\u00ed, de xeito que en conxunto conta con varios mill\u00f3ns de falantes.<\/p>\n

\"\"<\/a>
Imaxe: Marta Cortacans para a Agrupaci\u00f3n \u00cdo<\/figcaption><\/figure>\n

A poes\u00eda<\/strong><\/h4>\n

A poes\u00eda no S\u00e1hara conecta a memoria coa vida no deserto a trav\u00e9s das xeraci\u00f3ns. \u00c9 unha poes\u00eda oral, que se mant\u00e9n viva ao ser recitada, escoitada e transmitida. Nos textos subxacen os temas relacionados co deserto, os rituais, as viaxes na busca de auga e pastos, o amor, a guerra ou mesmo as fronteiras, dende a \u00e9poca colonial at\u00e9 o presente, como testemu\u00f1a da sabedor\u00eda e a historia dun pobo que loita por manter o seu patrimonio, a s\u00faa identidade e a s\u00faa liberdade.<\/p>\n

Datas clave na historia do S\u00e1hara Occidental<\/strong><\/h4>\n

1884.<\/strong> Como resultado da Conferencia de Berl\u00edn, o Reino de Espa\u00f1a coloniza Guinea Ecuatorial e o S\u00e1hara Occidental, que pasa a ser oficialmente denominado “Posesiones Espa\u00f1olas del S\u00e1hara Occidental\u201d.<\/p>\n

\u2192 En 1884 os imperios europeos reun\u00edronse na Conferencia de Berl\u00edn co obxectivo de acordar entre eles a repartici\u00f3n de \u00c1frica. A conquista violenta do continente por parte das distintas potencias europeas arrasou con estados que acadaran un not\u00e1bel desenvolvemento cultural, coma os reinos de Ben\u00edn e Dahomey. A colonizaci\u00f3n de \u00c1frica \u00e9 un dos m\u00e1is abxectos episodios da historia da humanidade, con fitos de extrema brutalidade coma o dominio do Congo por parte do rei Leopoldo II de B\u00e9lxica, que supuxo a morte de varios mill\u00f3ns de persoas.<\/p>\n

1958.<\/strong> A ditadura franquista out\u00f3rgalle a nacionalidade espa\u00f1ola aos habitantes da rexi\u00f3n, que se converte a todos os efectos nunha provincia m\u00e1is do estado espa\u00f1ol.<\/p>\n

1965.<\/strong> A Asemblea Xeral das Naci\u00f3ns Unidas adopta en decembro unha primeira resoluci\u00f3n sobre o S\u00e1hara Occidental para exixir a Espa\u00f1a a descolonizaci\u00f3n do territorio e, un ano despois, a organizaci\u00f3n, baixo supervisi\u00f3n da ONU, dun referendo de autodeterminaci\u00f3n do S\u00e1hara Occidental, reclamaci\u00f3n que se vai repetindo at\u00e9 1973.<\/p>\n

1973.<\/strong> O 10 de maio nace en Zouerate (Mauritania) a Fronte Polisario, forma abreviada do nome en espa\u00f1ol \u201cFrente Popular de Liberaci\u00f3n de Saguia Al Hamra y R\u00edo de Oro\u201d, que ten como prop\u00f3sito a obtenci\u00f3n da independencia e inicia unhas semanas despois as primeiras acci\u00f3ns militares.<\/p>\n

1974.<\/strong> O censo espa\u00f1ol, requisito fundamental para un futuro referendo, fixa a poboaci\u00f3n do S\u00e1hara Occidental en 73.497 habitantes.<\/p>\n

1975.<\/strong> En novembro, nos estertores do franquismo, Marrocos organiza a \u201cMarcha Verde\u201d, pola cal m\u00e1is de 350 mil persoas do pa\u00eds se adentran no territorio saharau\u00ed. Pouco despois comezan os enfrontamentos entre a Fronte Polisario e o ex\u00e9rcito marroqu\u00ed.<\/p>\n

1976.<\/strong> A Fronte Polisario proclama en febreiro a Rep\u00fablica \u00c1rabe Saharau\u00ed Democr\u00e1tica (RASD) e anuncia a loita armada en favor do seu dereito de autodeterminaci\u00f3n. Comeza unha longa guerra contra Marrocos e Mauritania.<\/p>\n

1979.<\/strong> Mauritania asina un tratado de paz coa RASD polo que renuncia \u00e1s s\u00faas reclamaci\u00f3ns sobre o S\u00e1hara e reco\u00f1ece os dereitos do pobo saharau\u00ed.<\/p>\n

1991.<\/strong> As\u00ednase un cesar fogo supervisado pola MINURSO, Misi\u00f3n das Naci\u00f3ns Unidas para o referendo no S\u00e1hara Occidental, co compromiso de que haber\u00eda un referendo de autodeterminaci\u00f3n. Durante varios anos suc\u00e9dense as conversas e prop\u00f3\u00f1ense diversos plans, mais a negativa marroqu\u00ed a aceptar un referendo xusto impide o acordo.<\/p>\n

2020.<\/strong> R\u00f3mpese o cesar fogo e rein\u00edcianse os enfrontamentos armados.<\/p>\n

O muro<\/strong><\/h4>\n

Durante a ocupaci\u00f3n do S\u00e1hara, Marrocos constru\u00edu unha serie de muros, rodeados por campos de minas, que se estenden ao longo de 2700 km. A Fronte Polisario controla o territorio ao leste do muro, onde a poboaci\u00f3n, escasa e illada, mant\u00e9n un estilo de vida n\u00f3made e se dedica ao pastoreo de gando.<\/p>\n

A pesar do traballo de desactivaci\u00f3n acometido polo Servizo de Acci\u00f3n Contra as Minas das Naci\u00f3ns Unidas (UNMAS), \u201cos dous lados da berma que divide o S\u00e1hara Occidental seguen significativamente contaminados con minas terrestres e restos explosivos de guerra\u201d.<\/p>\n

O S\u00e1hara non se vende!<\/strong><\/h4>\n

A cineasta libanesa Jocelyne Saab (1948-2019) realizou nos anos 70 e 80 moitos excelentes documentais sobre os conflitos no mundo \u00e1rabe e Oriente Medio. En 1977 estreou Le Sahara n\u2019est pas \u00e0 vendre<\/em>, que retrata o inicio da guerra no S\u00e1hara Occidental. Ap\u00f3s o falecemento da directora, a Association Jocelyne Saab<\/a> enc\u00e1rgase de protexer, restaurar e po\u00f1er en valor o seu legado art\u00edstico.<\/p>\n

* * *<\/p>\n

Contidos da exposici\u00f3n “S\u00e1hara Occidental, non des a esquecemento \/ A cultura do ceo no S\u00e1hara”. Textos: Martin Pawley, Andrea Rodr\u00edguez Ant\u00f3n e Jorge Rivero. Traduci\u00f3n galego-hassania: Baba Mohamed Lamin Ali (Comunidade Saharau\u00ed en Galicia). Dese\u00f1o gr\u00e1fico: Marta Cortacans. O panel mide 1,70 m de altura e 1,50 de largo e est\u00e1 ao disp\u00f3r dos centros educativos, bibliotecas, casas de cultura, centros de ciencia, entidades sen \u00e1nimo de lucro etc que o desexen expo\u00f1er. Se queres que visite o teu centro, contacta connosco no enderezo electr\u00f3nico diversidade@agrupacionio.com.<\/em><\/p>\n

\"\"<\/a>
Fotograf\u00eda do panel polas d\u00faas caras (Agrupaci\u00f3n \u00cdo).<\/figcaption><\/figure><\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

O proxecto Amanar Amanar xorde da iniciativa sen \u00e1nimo de lucro GalileoMobile co obxectivo de apoiar e inspirar \u00e1 comunidade saharau\u00ed a trav\u00e9s da astronom\u00eda, as\u00ed como aprender e preservar a s\u00faa sabedor\u00eda sobre o ceo, ameazada nun contexto de 50 anos de exilio e refuxio na hamada (deserto \u00e1rido) de Alxeria. Amanar est\u00e1 formado por un equipo internacional e multidisciplinar que abrangue \u00e1mbitos como… <\/p>\n

Read More<\/a><\/p>\n","protected":false},"author":6,"featured_media":0,"parent":0,"menu_order":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","meta":{"footnotes":""},"class_list":["post-13845","page","type-page","status-publish","hentry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/agrupacionio.com\/nueva\/gl\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/13845","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/agrupacionio.com\/nueva\/gl\/wp-json\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/agrupacionio.com\/nueva\/gl\/wp-json\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/agrupacionio.com\/nueva\/gl\/wp-json\/wp\/v2\/users\/6"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/agrupacionio.com\/nueva\/gl\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=13845"}],"version-history":[{"count":25,"href":"https:\/\/agrupacionio.com\/nueva\/gl\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/13845\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":14107,"href":"https:\/\/agrupacionio.com\/nueva\/gl\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/13845\/revisions\/14107"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/agrupacionio.com\/nueva\/gl\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=13845"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}